Nhiều người ở những nơi khác nhau từng kể rằng họ mơ thấy cùng một khuôn mặt, một con đường hay một sự kiện giống hệt nhau. Trùng hợp hay còn bí ẩn sâu xa?
- Phong tục đi chùa đầu năm – Ước vọng bình an ngàn năm trong không gian tâm linh Việt
- Hôn nhân mong manh vì lợi ích: Khi ân nghĩa bị quên lãng trong đời sống hiện đại
- Phát hiện cấu trúc lạ ẩn dưới lòng đất gần Kim tự tháp Giza
Khi nhiều người cùng mơ một điều giống nhau
Một buổi sáng, một người đàn ông kể rằng đêm trước ông đã mơ thấy một thành phố lạ. Trong giấc mơ, những con đường dài chạy giữa các tòa nhà cổ, bầu trời phủ một màu xám nhạt và có cảm giác quen thuộc kỳ lạ dù ông chưa từng đặt chân đến nơi đó. Câu chuyện có lẽ đã trôi qua như bao giấc mơ khác, nếu vài ngày sau, trên một diễn đàn trực tuyến, ông không tình cờ đọc được những lời kể tương tự từ những người hoàn toàn xa lạ. Họ cũng nói rằng mình đã mơ thấy một thành phố giống hệt: những con phố vắng, kiến trúc cổ kính và cảm giác quen thuộc khó giải thích.
Những câu chuyện như vậy không phải là hiếm. Trên các diễn đàn chia sẻ giấc mơ, trong những nghiên cứu về tâm lý học giấc ngủ, hay đơn giản chỉ trong các cuộc trò chuyện trên mạng xã hội, nhiều người kể rằng họ từng mơ thấy những hình ảnh giống nhau đến kỳ lạ. Có người nói rằng họ nhiều lần mơ về cùng một khuôn mặt lạ chưa từng gặp ngoài đời. Người khác lại nhớ rất rõ một căn phòng, một hành lang dài, hay thậm chí một thảm họa nào đó xuất hiện trong giấc ngủ của họ và của những người khác.
Những trường hợp như vậy thường được nhắc đến bằng một khái niệm khá thú vị: “collective dream” – giấc mơ tập thể. Thuật ngữ này dùng để chỉ những tình huống mà nhiều người, ở những nơi khác nhau và không hề quen biết, lại kể rằng họ đã mơ thấy cùng một hình ảnh, một địa điểm hoặc một câu chuyện tương tự.
Điều này dẫn đến một câu hỏi khiến nhiều nhà nghiên cứu tò mò trong suốt nhiều năm qua: vì sao nhiều người có thể mơ cùng một hình ảnh giống nhau? Liệu đó chỉ là sự trùng hợp ngẫu nhiên của tâm trí con người, hay đằng sau những giấc mơ ấy còn tồn tại một cơ chế sâu xa hơn mà khoa học vẫn đang cố gắng lý giải?
Khoa học nói gì về cách giấc mơ hình thành?
Để hiểu vì sao nhiều người có thể mơ thấy những hình ảnh giống nhau, trước hết cần nhìn vào cách giấc mơ được hình thành trong não bộ. Theo khoa học thần kinh, phần lớn những giấc mơ sống động nhất xảy ra trong giai đoạn ngủ REM (Rapid Eye Movement – giai đoạn chuyển động mắt nhanh). Đây là thời điểm não bộ hoạt động rất mạnh, gần giống với trạng thái khi chúng ta đang thức, trong khi cơ thể lại ở trạng thái nghỉ ngơi sâu.
Trong giai đoạn REM, nhiều quá trình quan trọng diễn ra bên trong não. Các nhà nghiên cứu cho rằng đây là lúc não xử lý và sắp xếp lại ký ức, kết nối những thông tin mới với những trải nghiệm cũ. Đồng thời, não cũng điều hòa cảm xúc, giúp con người giảm bớt căng thẳng và áp lực tích tụ trong ngày. Một số nhà khoa học còn cho rằng giấc mơ giống như một dạng mô phỏng tinh thần, nơi não bộ tái tạo những tình huống nguy hiểm để giúp con người chuẩn bị tốt hơn cho việc sinh tồn.
Chính vì vậy, nội dung của giấc mơ thường không hoàn toàn ngẫu nhiên. Nó chịu ảnh hưởng từ những trải nghiệm, cảm xúc và nỗi lo của con người trong đời sống hằng ngày.
Điều thú vị là cấu trúc não của con người trên khắp thế giới gần như giống nhau, và chúng ta cũng chia sẻ nhiều trải nghiệm chung. Dù sống ở những nền văn hóa khác nhau, con người vẫn phải đối mặt với những nỗi sợ sinh tồn, những áp lực xã hội và những tình huống quen thuộc trong cuộc sống.
Các nghiên cứu về giấc mơ đã ghi nhận rằng nhiều chủ đề lặp lại ở rất nhiều người. Chẳng hạn, nhiều người từng mơ thấy mình bị rơi từ trên cao, bị ai đó truy đuổi, đi thi nhưng chưa chuẩn bị, bị lạc đường, hoặc thậm chí mất răng. Điều đáng chú ý là những giấc mơ này xuất hiện ở nhiều khu vực khác nhau trên thế giới, từ châu Á đến châu Âu và châu Mỹ.
Những điểm tương đồng đó cho thấy rằng, dù mỗi người có cuộc sống riêng, não bộ con người vẫn phản ứng theo những khuôn mẫu khá giống nhau. Và chính sự tương đồng này có thể là một trong những lý do khiến nhiều người đôi khi mơ thấy những hình ảnh hoặc tình huống giống nhau đến kỳ lạ.
Vô thức tập thể – giả thuyết nổi tiếng của Carl Jung
Một trong những cách giải thích gây nhiều ảnh hưởng trong tâm lý học đến từ nhà phân tâm học người Thụy Sĩ Carl Gustav Jung. Trong quá trình nghiên cứu về tâm trí con người, Jung đưa ra một khái niệm nổi tiếng: “collective unconscious” – vô thức tập thể.
Theo Jung, tâm trí con người không chỉ bao gồm những ký ức cá nhân mà chúng ta có ý thức được. Bên dưới tầng ý thức ấy còn tồn tại một lớp sâu hơn – một phần của tâm trí mà mọi con người đều chia sẻ. Ông gọi đó là vô thức tập thể. Khác với ký ức cá nhân, tầng vô thức này không hình thành từ trải nghiệm riêng của từng người, mà được tích lũy qua lịch sử lâu dài của nhân loại.
Trong tầng vô thức tập thể này tồn tại những “archetypes” – các nguyên mẫu biểu tượng. Đây là những hình ảnh và mô-típ mang tính phổ quát, xuất hiện lặp lại trong nhiều nền văn hóa khác nhau. Jung nhận thấy rằng những biểu tượng này có thể xuất hiện ở rất nhiều nơi: trong thần thoại cổ đại, trong truyện dân gian, trong tôn giáo, trong nghệ thuật, và đặc biệt là trong giấc mơ.
Ví dụ, nhiều nền văn hóa đều có những hình tượng quen thuộc như người mẹ, biểu tượng của sự che chở và sinh dưỡng; người anh hùng, đại diện cho hành trình vượt qua thử thách; con rắn, thường gắn với sự nguy hiểm hoặc biến đổi; bóng tối, tượng trưng cho nỗi sợ và phần chưa được khám phá của tâm trí; hay hành trình, biểu tượng cho quá trình trưởng thành của con người.
Theo Jung, khi con người bước vào giấc ngủ và ý thức tạm thời lùi xuống, những biểu tượng nguyên mẫu này có thể nổi lên từ tầng vô thức. Chính vì vậy, dù sống ở những nền văn hóa khác nhau, nhiều người vẫn có thể mơ thấy những hình ảnh tương tự hoặc những câu chuyện có cấu trúc giống nhau. Điều đó khiến một số giấc mơ dường như mang tính “phổ quát”, vượt qua ranh giới địa lý và văn hóa.
Những hiện tượng bí ẩn khiến khoa học vẫn tranh luận
Bên cạnh những cách giải thích dựa trên khoa học thần kinh và tâm lý học, vẫn tồn tại những câu chuyện khiến nhiều người cảm thấy tò mò. Một trong những ví dụ thường được nhắc đến là hiện tượng được gọi là “This Man” – người đàn ông trong giấc mơ.
Câu chuyện bắt đầu vào năm 2006, khi một website xuất hiện trên Internet với một hình vẽ phác họa khuôn mặt của một người đàn ông. Trang web cho biết hơn 2000 người từ nhiều quốc gia khác nhau đã nói rằng họ từng mơ thấy khuôn mặt này. Người đàn ông trong bức vẽ có đặc điểm khá bình thường: lông mày dày, gương mặt giản dị và không có dấu hiệu đặc biệt nào để nhận diện. Tuy vậy, nhiều người cho rằng họ nhận ra khuôn mặt ấy trong những giấc mơ của mình.
Trang web đặt một câu hỏi đơn giản nhưng gây tò mò: “Bạn đã từng mơ thấy người này chưa?” Sau khi câu hỏi này lan truyền trên Internet, ngày càng nhiều người nói rằng họ cũng từng gặp khuôn mặt đó trong giấc mơ. Điều này khiến câu chuyện nhanh chóng trở thành một hiện tượng gây chú ý trên mạng.
Tuy nhiên, hiện tượng này cũng gây ra nhiều tranh luận. Một số nhà nghiên cứu cho rằng đây có thể chỉ là một chiến dịch marketing lan truyền, được tạo ra để thu hút sự chú ý trên Internet. Những người khác lại cho rằng đây là hiệu ứng tâm lý gợi ý: khi một hình ảnh được lan truyền rộng rãi, não bộ con người có thể vô tình tái tạo lại nó trong giấc mơ.
Từ góc nhìn khoa học, cũng có một lời giải thích đơn giản hơn: xác suất thống kê. Mỗi đêm trên Trái Đất có khoảng 8 tỷ người ngủ, và hàng tỷ giấc mơ diễn ra. Với số lượng khổng lồ như vậy, việc một số người mơ thấy những hình ảnh giống nhau không phải là điều quá bất thường.
Tuy nhiên, khi những giấc mơ đó được chia sẻ trên mạng, trong sách hay trong các cộng đồng trực tuyến, chúng dễ tạo cảm giác rằng có một bí ẩn nào đó đang diễn ra. Dù lời giải thích là khoa học thần kinh, tâm lý học, ảnh hưởng văn hóa hay đơn giản chỉ là sự trùng hợp, hiện tượng này vẫn gợi ra một suy nghĩ thú vị: dù mỗi người sống trong cuộc đời riêng, tâm trí con người vẫn có nhiều điểm chung. Và đôi khi, trong thế giới của giấc ngủ, nhiều người ở những nơi khác nhau lại bước vào những câu chuyện giống nhau một cách kỳ lạ.
