Chiến tranh Ukraina bước sang năm thứ ba chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Trong bối cảnh đó, kế hoạch hòa bình 28 điểm do Tổng thống Mỹ Donald Trump đề xuất đang gây tranh cãi dữ dội. Nhà Trắng tin rằng Kiev “sớm muộn gì cũng phải chấp nhận”, nhưng đa số chuyên gia đều đánh giá khả năng thực thi là rất thấp.
- Cựu cảnh sát biến xe buýt cũ thành trạm giặt miễn phí
- Xe buýt giặt đồ miễn phí hỗ trợ người vô gia cư
- Châu Âu chạy đua kéo dài thời gian cho Ukraine trước tối hậu thư của ông Trump
Tranh cãi từ nội dung cốt lõi của kế hoạch 28 điểm
Theo văn bản AFP thu thập được, kế hoạch xoay quanh ba trụ cột: an ninh, lãnh thổ và tái thiết Ukraina, với Mỹ đóng vai trò trung tâm trong mọi cơ chế giám sát. Tuy nhiên phần gây phản ứng mạnh nhất là vấn đề lãnh thổ.
Crimée, Donetsk và Luhansk được mặc nhiên coi là lãnh thổ Nga. Kherson và Zaporijjia giữ nguyên theo đường chiến tuyến hiện tại. Kiev bị yêu cầu rút khỏi phần còn lại của Donetsk và cam kết vĩnh viễn không gia nhập NATO.
Bù lại, Ukraina nhận được bảo đảm an ninh có điều kiện từ Mỹ và quyền gia nhập Liên Hiệp Châu Âu. Nga được ưu tiên tái hội nhập kinh tế thế giới và có thể quay lại nhóm G8. Ngoài ra, một gói tái thiết hơn 200 tỉ USD, trích từ tài sản Nga bị phong tỏa và nguồn vốn châu Âu, sẽ dành cho Ukraina.
Dù Tổng thống Volodymyr Zelensky xác nhận Kiev đã nhận văn bản và sẵn sàng “làm việc một cách xây dựng”, những trở ngại cấu trúc cho thấy con đường đến hòa bình còn rất xa.
Lý do đầu tiên: Ukraina khó chấp nhận nhượng lãnh thổ và từ bỏ NATO
Theo các chuyên gia, trở ngại lớn nhất nằm ở phía Kiev. Kế hoạch yêu cầu Ukraina từ bỏ ba nguyên tắc nền tảng của chiến lược an ninh — chủ quyền lãnh thổ tại Crimée và Donbass, khả năng gia nhập NATO và quyền tự chủ quốc phòng.
Mọi chính quyền Ukraina chấp nhận các điều khoản này đều có nguy cơ đánh mất tính chính danh trong mắt người dân. John Lough, chuyên gia thuộc New Eurasian Strategies Centre và Chatham House, nhận định thẳng thắn:
“Kế hoạch này không thể thực hiện vì không bên nào chấp nhận, trừ khi quân đội Ukraina đứng bên bờ sụp đổ — điều không xảy ra hiện nay.”
Nhà phân tích Volodymyr Fesenko tại Kiev cũng đánh giá văn bản “chắc chắn thất bại”. Theo ông, Nga không muốn kết thúc chiến tranh lúc này khi vẫn tin rằng họ có thể đạt mục tiêu tối đa bằng ưu thế chiến trường và điểm yếu nội bộ của Ukraina.
Lý do thứ hai: Châu Âu không muốn bị đứng ngoài bàn đàm phán
Châu Âu trở thành lực cản thứ hai của kế hoạch. Mặc dù EU không có lợi khi chiến tranh kéo dài, kế hoạch lại yêu cầu Brussels rót thêm hàng trăm tỉ euro tái thiết cho Ukraina, đồng thời chấp nhận Nga tái hội nhập. Đây là hai điều khoản gây chia rẽ mạnh giữa các nước thành viên.
Quan trọng hơn, cách thức hình thành kế hoạch khiến châu Âu lo ngại. Bruxelles không muốn an ninh châu Âu được quyết định trong những cuộc trao đổi bí mật chỉ có Mỹ và Nga.
Việc EU không được tham gia từ đầu khiến tính khả thi của văn bản giảm đáng kể. Một thỏa thuận thiếu sự đồng thuận của châu Âu khó trở thành hiện thực trên thực địa.
Lý do thứ ba: Tính toán chính trị của Washington và phong cách thương lượng “tạo hỗn loạn”
Không ít chuyên gia đặt câu hỏi: vì sao Nhà Trắng lại đưa ra một kế hoạch dễ gây tranh cãi như vậy?
Chỉ vài ngày trước khi công bố, ông Trump vừa áp lệnh trừng phạt dầu mỏ Nga, đồng thời cho phép Ukraina dùng tên lửa ATACMS tấn công sâu vào lãnh thổ Nga — động thái chưa từng có sau khi ông trở lại Nhà Trắng.
Charles Lichfield, chuyên gia của Atlantic Council, cho rằng đây là phong cách quen thuộc:
“Tạo hỗn loạn, xem có thể thu được gì, rồi sẵn sàng rút lui nếu cần.”
Volodymyr Fesenko cho rằng thời điểm công bố không hề ngẫu nhiên. Tổng thống Mỹ muốn tận dụng sự yếu thế chính trị của ông Zelensky vì các bê bối tham nhũng trong nước, nhằm gây sức ép để Kiev nhượng bộ.
Nhưng theo ông, đây là “canh bạc thất bại từ đầu”:
- Nếu Zelensky chấp nhận, ông đối mặt thảm họa chính trị.
- Nếu từ chối, lập trường cứng rắn lại giúp củng cố vị thế.
Vấn đề là Ukraina sẽ phải tìm nguồn lực ở đâu để duy trì cuộc kháng chiến nếu chiến tranh tiếp tục lâu dài.
Một kế hoạch mang tính tham khảo hơn là giải pháp hòa bình
Kế hoạch 28 điểm mang lại một số nền tảng lý thuyết cho đàm phán trong tương lai, nhưng dưới dạng hiện tại, khả năng được chấp thuận là rất thấp.
Dù mang phong cách “thực dụng” của ông Trump với mục tiêu kết thúc chiến tranh nhanh chóng, văn bản không thể đáp ứng kỳ vọng của Kiev, không thuyết phục được châu Âu, và cũng không buộc Nga phải nhượng bộ.
Vì vậy, giới phân tích cho rằng kế hoạch này, dù đáng chú ý, khó trở thành một thỏa thuận hòa bình thực sự.
Theo: RFI
