Tái thiết Iran: Mỹ đề xuất phương án nghìn tỷ USD từ dầu mỏ

Trong cuộc phỏng vấn ngày 09/6, Tổng thống Trump đề cập khả năng Mỹ tham gia tái thiết Iran với kinh phí nghìn tỷ USD đổi lấy một nửa lượng dầu mỏ.

Tái thiết Iran và tham vọng kiểm soát nguồn lực năng lượng

Mở đầu bằng việc thuật lại cuộc phỏng vấn với ABC News vào ngày 09/6, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã công khai bày tỏ sự quan tâm đến việc phục hồi cơ sở hạ tầng tại Iran. Ông nhận định rằng quốc gia vùng Vịnh này đang đối mặt với nhu cầu cấp thiết về việc xây dựng lại toàn bộ hệ thống cầu đường, các công trình công cộng và nhà máy điện vốn đã xuống cấp. Theo ước tính mà nhà lãnh đạo Mỹ đưa ra, tổng chi phí cho quá trình đại tu này có thể lên tới khoảng 1.000 tỷ USD, thậm chí là cao hơn nữa, tạo ra một cơ hội đầu tư và xây dựng khổng lồ.

Để hiện thực hóa kế hoạch này, ông Trump đã đề xuất một phương án gây tranh cãi khi so sánh nó với kế hoạch Marshall từng giúp Tây Âu phục hồi sau Thế chiến II. Tuy nhiên, điểm khác biệt cốt lõi nằm ở điều kiện đi kèm: Mỹ sẽ nắm giữ khoảng một nửa lượng dầu mỏ của Iran để chi trả cho các hoạt động tái thiết. Nhà lãnh đạo Mỹ khẳng định đây là lý do mà Washington có thể sẽ trực tiếp tham gia vào tiến trình giúp Tehran xây dựng lại đất nước, tạo ra một sự ràng buộc kinh tế sâu sắc giữa hai quốc gia vốn đã đóng băng quan hệ ngoại giao suốt nửa thế kỷ qua.

Dù vậy, tính khả thi của đề xuất này vẫn là một dấu hỏi lớn đối với giới quan sát quốc tế và các bên liên quan. Trong khi chính phủ Iran đang khao khát nguồn tài chính để khôi phục kinh tế dưới áp lực của các lệnh trừng phạt, họ gần như chắc chắn sẽ phản đối bất kỳ sự can thiệp trực tiếp nào từ phía Mỹ vào chủ quyền năng lượng. Việc trao quyền kiểm soát dầu mỏ cho Washington được xem là một lằn ranh đỏ mà Tehran khó có thể bước qua, nhất là khi nền kinh tế của họ vẫn đang gồng mình chống chọi với những khó khăn tích tụ từ sự cô lập quốc tế lâu nay.

Israel lo ngại trước xu hướng đối thoại giữa Mỹ và Iran

Trong khi ông Trump đang phác thảo các viễn cảnh kinh tế, tình hình an ninh tại khu vực lại có những diễn biến phức tạp liên quan đến đồng minh Israel. Các nguồn tin thạo tin từ truyền thông Israel cho biết nội bộ nước này đang dấy lên những lo ngại sâu sắc về khả năng bị Mỹ bỏ rơi trong cuộc đối đầu với Iran. Thủ tướng Benjamin Netanyahu được cho là đã đưa ra những cảnh báo cứng rắn trong một cuộc họp nội các, khẳng định rằng Tel Aviv sẵn sàng hành động đơn phương để bảo vệ lợi ích quốc gia, bất chấp việc có nhận được sự hỗ trợ từ phía Washington hay không.

Thủ tướng Netanyahu nhấn mạnh rằng dù Israel không hề mong muốn phải tiến tới một kịch bản xung đột trực tiếp, nhưng họ có đủ tiềm lực và sự tự tin để tự mình hành động khi cần thiết. Thông điệp này được đưa ra trong bối cảnh các cuộc điện đàm giữa ông Trump và ông Netanyahu cho thấy những khác biệt về quan điểm xử lý căng thẳng. Trong khi nhà lãnh đạo Israel muốn có những phản ứng mạnh mẽ hơn, ông Trump lại nhấn mạnh sự kiềm chế và tiết lộ rằng Mỹ đang tiến rất gần đến một thỏa thuận hòa bình với Tehran, điều này càng làm gia tăng sự nghi ngờ từ phía Tel Aviv.

Cảnh báo từ phía Mỹ càng trở nên rõ ràng hơn khi Tổng thống Trump thẳng thắn nói với ông Netanyahu rằng nếu Israel để căng thẳng leo thang thành một cuộc chiến tranh toàn diện, họ có thể sẽ phải tự mình đối mặt với Iran. Quan điểm này cũng được Phó Tổng thống JD Vance củng cố khi phát biểu trên Fox News, rằng các thỏa thuận mà Mỹ theo đuổi trước hết phải phục vụ lợi ích của Washington. Thực tế này buộc Israel phải cân nhắc kỹ lưỡng mọi bước đi ngoại giao và quân sự, khi mà đối tác chiến lược lớn nhất của họ đang ưu tiên những toan tính kinh tế và hòa bình mang tính thực dụng hơn.

Đỗ Vân (tổng hợp)