Phó Tổng thống Mỹ JD Vance xác nhận Mỹ và Iran đạt nguyên tắc thiết lập kênh liên lạc trực tiếp giữa IRGC và CENTCOM sau vòng đàm phán ở Lucerne.
- Nhóm đối tượng lập nhiều công ty ma để bán hóa đơn khống
- Lê Thị Hồng Nhung: Cựu kiểm sát viên bị bắt vì sai phạm trong hồ sơ vụ án
- Giá dầu thế giới xuống dưới 74 USD, xăng trong nước điều chỉnh chiều 25/6
Thỏa thuận được công bố ngày 25/6, trong bối cảnh các cuộc đàm phán do Pakistan và Qatar làm trung gian đang hướng đến việc chuyển bản ghi nhớ sơ bộ thành một thỏa thuận toàn diện hơn. Kênh liên lạc này được đặt ra nhằm ngăn chặn leo thang căng thẳng quân sự giữa hai bên trong tương lai.
Ông Vance mô tả bản ghi nhớ hiện tại là “văn kiện nền tảng”, chưa phải thỏa thuận cuối cùng. Mục tiêu trước mắt gồm ba điểm: duy trì tự do hàng hải tại eo biển Hormuz, chấm dứt các hành động quân sự qua lại, và tạo điều kiện tiếp tục đàm phán về chương trình hạt nhân Iran.
Trên thực địa, những chuyển động sau đàm phán cho thấy hai bên đang mở rộng dần cánh cửa ngoại giao. Số tàu qua eo biển Hormuz tăng từ 32 lượt trong giai đoạn 12–14/6 lên 93 lượt trong giai đoạn 19–21/6, theo dữ liệu của MarineTraffic và Kpler được Al Jazeera dẫn lại.
Ngày 24/6, Oman thông báo phối hợp với Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) thiết lập hai hành lang hàng hải tạm thời ở phía bắc và phía nam luồng hiện có qua Hormuz. Oman khẳng định không áp đặt phí quá cảnh và tiếp tục duy trì nguyên tắc tự do hàng hải.
Cùng ngày, Mỹ ban hành giấy phép chung cho phép giao dịch dầu thô, sản phẩm dầu mỏ và hóa dầu của Iran đến ngày 21/8, bao gồm quyền thanh toán bằng USD. Đây là khoảng nới đáng kể cho ngành năng lượng Iran sau nhiều năm chịu trừng phạt.
Thống đốc Ngân hàng Trung ương Iran Abdolnaser Hemmati phản hồi rằng Tehran có thể nhận thanh toán xuất khẩu dầu bằng bất kỳ loại tiền tệ nào, không chỉ USD. Ông bác bỏ cách diễn giải của Washington rằng 12 tỷ USD tài sản Iran được giải phóng chỉ dùng để mua nông sản Mỹ, nhưng nói Tehran không phản đối mua hàng từ Mỹ nếu sản phẩm có tính cạnh tranh.
Tại Washington, Thượng viện Mỹ ngày 23/6 bỏ phiếu 50–48 ủng hộ nghị quyết yêu cầu tổng thống rút lực lượng khỏi xung đột với Iran. Dù không có hiệu lực pháp lý trực tiếp, việc bốn thượng nghị sĩ Cộng hòa bỏ phiếu cùng phe Dân chủ cho thấy Quốc hội đang muốn thu hẹp dư địa quân sự của Nhà Trắng.
Phía Iran cũng đang tìm cách định hình lại cấu trúc an ninh khu vực theo hướng đa phương hơn. Tại Islamabad ngày 23/6, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian kêu gọi xây dựng cấu trúc an ninh mới tại Trung Đông và vùng Vịnh dựa trên đối thoại và hợp tác giữa các quốc gia trong khu vực.
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf ngày 24/6 nói rõ hơn lập trường này. “Chúng tôi nhìn nhận tương lai của khu vực không phải là đối đầu, mà là tương tác. Các căn cứ quân sự của các lực lượng ngoài khu vực ở Tây Á là nguồn gốc của sự bất ổn”, ông nói với Al Jazeera.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đưa ra lập trường đối lập: Hormuz là tuyến đường thủy quốc tế và không quốc gia nào được phép áp đặt phí trên tuyến này. Ông cũng nhấn mạnh việc Iran hỗ trợ các nhóm vũ trang như Hezbollah, Houthi và Hamas phải được đưa vào nghị sự của các vòng đàm phán tiếp theo.
Ông Vance thừa nhận tiến trình này còn nhiều bất ổn. Washington ghi nhận Iran đang phát đi những thông điệp mang tính hòa giải hơn, nhưng vẫn cần theo dõi liệu các hành động thực tế của Tehran có phù hợp với những cam kết đã đưa ra hay không.
Vũ Phượng (tổng hợp)
