Vòng đàm phán thương mại thứ ba giữa Mỹ – Trung tại Stockholm diễn ra trong bối cảnh chỉ còn ít ngày trước hạn chót 12/8 – thời điểm các mức thuế nhập khẩu cao có thể được tái áp dụng. Tuy nhiên, đằng sau các động thái tưởng như nhượng bộ là những tính toán chiến lược xoay quanh công nghệ, kiểm soát chuỗi cung ứng và cạnh tranh vị thế kinh tế toàn cầu.
- Chứng khoán mất 64 điểm: Nhịp điều chỉnh sau chuỗi tăng nóng hay tín hiệu rủi ro ngắn hạn?
- Đánh thuế 20% trên lãi chuyển nhượng BĐS: Cần lộ trình thận trọng để thị trường không “sốc nhiệt”
- Lương tăng, giá vẫn tăng: Người lao động có thực sự khá hơn?
Trong cuộc chơi căng não này, doanh nghiệp và người dân không chỉ là khán giả – mà là những chủ thể đang chịu ảnh hưởng rõ nét nhất.
Thuế không còn là át chủ bài duy nhất
Ngày 28/7, Mỹ – Trung bước vào vòng đàm phán thứ ba tại Thụy Điển. Nối tiếp hai vòng trước đó tại Geneva và London. Áp lực từ thời hạn 12/8 đang khiến cả hai bên khẩn trương tìm điểm chung. Trong bối cảnh mức thuế nhập khẩu 125–145% có thể được tái kích hoạt. Đe dọa dòng chảy thương mại trị giá hàng trăm tỷ USD mỗi năm.
Không như các vòng trước, lần này đàm phán vượt khỏi phạm vi thuế suất. Mở rộng sang kiểm soát xuất khẩu công nghệ, đất hiếm, và định vị chiến lược trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Tạm dừng kiểm soát xuất khẩu: Mỹ đang thí điểm nhượng bộ?
Theo Financial Times, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã ra quyết định tạm hoãn áp dụng các hạn chế mới trong hoạt động kiểm soát xuất khẩu công nghệ sang Trung Quốc. Trong đó có việc cho phép tiếp tục xuất khẩu dòng chip AI H20 của Nvidia. Mục tiêu là tránh leo thang trước thềm khả năng diễn ra cuộc gặp cấp cao giữa hai nhà lãnh đạo vào cuối năm nay.
Tuy nhiên, quyết định này đang vấp phải phản đối gay gắt từ giới an ninh và quốc phòng Mỹ. Cựu Phó Cố vấn An ninh Quốc gia Matt Pottinger cho rằng việc bán các chip AI chuyên dụng có thể làm tổn hại lợi thế quân sự – công nghệ chiến lược của Mỹ. Theo thống kê của Bộ Thương mại Mỹ. Chỉ riêng trong quý I/2025, tổng giá trị xuất khẩu thiết bị bán dẫn sang Trung Quốc đã đạt hơn 8,2 tỷ USD . Phần lớn đến từ các doanh nghiệp như Nvidia, Intel và AMD.
Chip H20 – Cú áp phe công nghệ nhiều ẩn số
Dòng chip H20 của Nvidia – được thiết kế riêng để tuân thủ hạn chế xuất khẩu . Có hiệu năng AI mạnh mẽ hơn ở tác vụ suy diễn (inference) so với các phiên bản trước. Nhiều chuyên gia cảnh báo rằng sản phẩm này có thể bị sử dụng trong các hệ thống vũ khí tự hành, giám sát và quân sự.
Trong khi đó, Nvidia phản biện rằng ngăn xuất khẩu chỉ khiến Trung Quốc tăng tốc phát triển chip nội địa. Đồng thời làm Mỹ mất thị phần và ảnh hưởng trong ngành công nghệ toàn cầu. Báo cáo từ McKinsey ước tính. Việc Mỹ cấm hoàn toàn xuất khẩu chip AI sang Trung Quốc có thể khiến các nhà sản xuất Mỹ mất tới 37% doanh thu từ thị trường này.
Trung Quốc và quân bài đất hiếm – Mối lo lan rộng toàn cầu
Trung Quốc hiện kiểm soát tới 70% sản lượng đất hiếm toàn cầu và hơn 80% khâu chế biến. Bắc Kinh từng đe dọa sẽ hạn chế xuất khẩu đất hiếm và nam châm vĩnh cửu . Những vật liệu thiết yếu cho xe điện, radar quân sự và các thiết bị công nghệ cao. Một động thái như vậy không chỉ tác động đến Mỹ. Mà còn khiến châu Âu, Nhật Bản và các nước Đông Nam Á. Trong đó có Việt Nam, phải đối mặt với rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng.
Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), nhu cầu đất hiếm sẽ tăng gấp 3 lần vào năm 2030. Việc Trung Quốc nắm “cần gạt” nguồn cung khiến các nước phương Tây phải tái cơ cấu chuỗi cung ứng và đẩy mạnh đa dạng hóa nguồn cung cấp – trong đó có Việt Nam.
Ảnh hưởng đến doanh nghiệp và người tiêu dùng toàn cầu
• Doanh nghiệp Mỹ: Tạm dừng kiểm soát giúp ổn định thị trường trong ngắn hạn. Nhưng không xóa bỏ rủi ro dài hạn từ chính sách thay đổi bất ngờ. Đặc biệt trong ngành bán dẫn, bất ổn chính sách khiến các doanh nghiệp khó lập kế hoạch đầu tư trung hạn.
• Doanh nghiệp Trung Quốc: Có cơ hội tiếp cận thêm công nghệ từ Mỹ. Song vẫn chuẩn bị phương án “nội địa hóa tuyệt đối”.
• Người tiêu dùng: Nếu vòng đàm phán đổ vỡ, thuế nhập khẩu có thể trở lại mức cao. Làm tăng giá hàng điện tử, ô tô, thiết bị công nghệ. Với Mỹ, giá linh kiện và hàng tiêu dùng sẽ tăng. Với Trung Quốc, rủi ro tăng trưởng thấp và thất nghiệp gia tăng.
Góc nhìn từ Việt Nam: Cơ hội chiến lược và những điểm nghẽn
TS. Trần Toàn Thắng (Viện Nghiên cứu Chiến lược – Bộ KH&ĐT) nhận định: “Việt Nam có thể tận dụng làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng. Nhưng cần chuẩn bị sẵn hạ tầng công nghiệp, nhân lực và năng lượng để đón đầu. Nếu không, cơ hội sẽ trôi qua nhanh chóng.”
• Xuất khẩu sang Mỹ: Theo số liệu từ Tổng cục Hải quan, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ trong 6 tháng đầu năm 2025 đạt gần 56 tỷ USD, tăng 8,7% so với cùng kỳ. Trong đó, nhóm hàng điện tử, dệt may và đồ gỗ tăng mạnh, nhờ việc Mỹ giảm nhập từ Trung Quốc.
• Đầu tư FDI: Làn sóng đầu tư theo chiến lược “China+1” đang hướng đến Việt Nam. Tuy nhiên, theo Báo cáo Kinh tế vĩ mô 6 tháng 2025 của VEPR. Việt Nam mới chỉ thu hút được khoảng 14% tổng số dự án FDI dịch chuyển khỏi Trung Quốc . Con số khiêm tốn nếu so với Ấn Độ, Indonesia hay Mexico.
• Rủi ro nguyên liệu đầu vào: Việt Nam phụ thuộc đến 43% nguyên liệu linh kiện trung gian từ Trung Quốc (Bộ Công Thương, 2024). Nếu Bắc Kinh thực hiện hạn chế xuất khẩu đất hiếm hoặc nam châm công nghệ cao. Nhiều ngành sản xuất trong nước có thể rơi vào thế bị động.
Đề xuất nâng cao năng lực ứng phó từ Việt Nam
- Đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu chiến lược: Xây dựng quỹ hỗ trợ doanh nghiệp trong ngành công nghiệp phụ trợ để chủ động tìm kiếm nguồn cung từ Hàn Quốc, Nhật Bản hoặc nội địa hóa một phần.
- Đẩy nhanh công nghiệp hóa chuỗi giá trị cao: Thu hút đầu tư có chọn lọc vào các ngành bán dẫn, AI, công nghệ cao; hỗ trợ R&D nội địa để không bị kẹt ở vai trò nhà cung ứng thấp cấp.
- Tham gia sâu hơn vào các cơ chế đối thoại đa phương: Nhằm tăng vị thế trong đàm phán thương mại quốc tế và có tiếng nói khi xảy ra xung đột giữa các siêu cường.
Thỏa hiệp chiến lược hay “lùi một bước để tiến ba bước”?
Dù giới quan sát không kỳ vọng một bước ngoặt như Thỏa thuận Paris hay Mỹ – EU. Nhưng cuộc gặp giữa ông Trump và ông Tập nếu diễn ra có thể tạo nền tảng cho một lộ trình thương mại mới. Ít nhất trong trung hạn.
Những bất đồng sâu sắc vẫn tồn tại – như yêu cầu của Mỹ về minh bạch trợ cấp doanh nghiệp nhà nước. Hay đề xuất của Trung Quốc về việc Washington gỡ bỏ hàng rào thuế quan và hạn chế công nghệ.
Vòng đàm phán Mỹ – Trung lần này không chỉ đơn thuần là nỗ lực ngăn chặn một cuộc chiến thương mại. Nó là một phần trong ván cờ chiến lược về công nghệ, chuỗi cung ứng và ảnh hưởng toàn cầu. Những gì được công bố trên giấy có thể chỉ là tạm thời. Trong khi cuộc cạnh tranh sâu rộng hơn vẫn đang âm thầm diễn ra.
Với Việt Nam, cơ hội song hành cùng rủi ro. Điều quan trọng không chỉ là theo dõi diễn biến. Mà còn chủ động nâng cao năng lực nội tại – để không trở thành “nạn nhân ngoại vi” trong cuộc đối đầu kéo dài giữa hai siêu cường.
Cuộc chơi giữa Mỹ – Trung chưa đến hồi kết. Cùng theo dõi trang để cập nhật những biến động kinh tế mới nhất.
Tổng hợp
