Tại Việt Nam, nhiều quan chức nhận tiền tỷ nhưng không bị truy tố tội nhận hối lộ. Sự khác biệt này không nằm ở số tiền mà phụ thuộc vào việc cơ quan tố tụng chứng minh được sự đổi chác quyền lực hay hành vi làm trái công vụ.
- U23 Việt Nam thay thế Iran tại giải giao hữu Trung Quốc vào tháng 3
- Trump tuyên bố nội bộ Iran sụp đổ và nhiều người đầu hàng
- Căng thẳng Vùng Vịnh: Iran tuyên bố tập kích tên lửa vào tàu chở dầu của Mỹ
Sự khác biệt giữa “quà biếu” và hành vi nhận hối lộ
Trong các đại án gần đây, dư luận thường thắc mắc vì sao cùng hành vi nhận tiền nhưng tội danh lại khác nhau. Ví dụ, bà Nguyễn Thị Kim Tiến nhận 7,5 tỷ đồng từ cấp dưới nhưng bị cáo buộc tội “Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí”. Ngược lại, nguyên Chủ tịch tỉnh Đắk Lắk nhận 4,5 tỷ đồng lại được coi là “tiền quà biếu” và chỉ bị xử lý kỷ luật Đảng do không có thỏa thuận trước.
Tại Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế), 34 lãnh đạo và cán bộ nhận tiền đã bị tuyên phạm tội nhận hối lộ vì hình thành “cơ chế xin – cho” có hệ thống giai đoạn 2018-2025. Những trường hợp này cho thấy việc định tội phụ thuộc mật thiết vào các yếu tố pháp lý cấu thành thay vì cảm tính.
Yếu tố “đổi chác quyền lực”: Chìa khóa để định tội
Theo các chuyên gia pháp lý, điểm mấu chốt của tội nhận hối lộ (Điều 354 Bộ luật Hình sự) là sự “đổi chác quyền lực”. Để cấu thành tội này, cơ quan điều tra phải chứng minh người có chức vụ nhận tiền để làm hoặc không làm một việc vì lợi ích hoặc theo yêu cầu của người đưa. Không nhất thiết phải có thỏa thuận văn bản, nhưng phải chứng minh được sự ràng buộc lợi ích giữa hai bên.
Nếu không chứng minh được mối quan hệ trao đổi này, việc xử lý tội nhận hối lộ là không đủ căn cứ. Tiền là dữ kiện quan trọng nhưng không phải yếu tố quyết định duy nhất nếu thiếu sự liên kết pháp lý giữa tiền và hành vi công vụ. Đây là lý do nhiều bị cáo trong vụ “Chuyến bay giải cứu” khai rằng tiền nhận được sau khi hoàn thành công việc chỉ là “quà cảm ơn”.
Tội lợi dụng chức vụ và ranh giới với nhận hối lộ
Một tội danh khác thường xuất hiện trong các vụ án tham nhũng là “Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ”. Tội danh này đòi hỏi người phạm tội vì vụ lợi hoặc động cơ cá nhân mà “làm trái công vụ”, gây thiệt hại tài sản từ 10 triệu đồng trở lên. Khác với nhận hối lộ, người bị kết tội này không bắt buộc phải có hành vi nhận tiền.
Điển hình tại vụ án ở An Giang, cựu Chủ tịch tỉnh nhận 300.000 USD bị kết tội lợi dụng chức vụ, trong khi các cấp dưới lại bị cáo buộc nhận hối lộ. Hình phạt cho tội nhận hối lộ nghiêm khắc hơn rất nhiều, có thể lên đến án chung thân, trong khi tội lợi dụng chức vụ tối đa là 15 năm tù.
Nguyên tắc suy đoán vô tội và yêu cầu về chứng cứ
Việc xác định tội danh trong các đại án tham nhũng phải dựa trên hệ thống chứng cứ khách quan, không dựa trên “cảm tính dư luận”. Cơ quan tố tụng có trách nhiệm chứng minh từng yếu tố cấu thành tội phạm với từng cá nhân cụ thể. Nếu không chứng minh được yếu tố trao đổi lợi ích hoặc hành vi làm trái công vụ gây hậu quả, pháp luật không thể áp dụng các khung hình phạt nghiêm khắc.
Việc phân hóa trách nhiệm hình sự phản ánh xu hướng cá thể hóa trách nhiệm và bảo đảm nguyên tắc công bằng. Khi các nguyên tắc tố tụng như “suy đoán vô tội” được áp dụng nhất quán, sự khác biệt về tội danh sẽ được hiểu là do cấu trúc pháp lý và lượng chứng cứ thay vì sự nương nhẹ của cơ quan chức năng.
Theo: VnExpress
