Năm 2013 tại Mỹ, Yitang Zhang, 55 tuổi, từng thất nghiệp nhiều năm, gây chấn động khi giải bài toán số nguyên tố.
- Lốc xoáy sức gió 233 km/h gây thiệt hại nặng nề tại bang Texas, Mỹ
- Muối trên đá: Nghề cổ Sa Huỳnh có giá bán cao gấp trăm lần
- TPHCM: Truy tố cựu cán bộ Hội Chữ thập đỏ làm giả sổ đỏ chiếm đoạt hơn nửa tỷ đồng
Con đường học thuật nhiều kỳ vọng nhưng liên tục đứt gãy
Sinh năm 1955 tại Thượng Hải, Yitang Zhang lớn lên trong một gia đình có nền tảng học vấn vững chắc. Ngay từ khi còn nhỏ, ông đã bộc lộ năng khiếu Toán học đặc biệt, có khả năng tiếp cận những khái niệm khó mà nhiều người cùng trang lứa chưa thể hiểu. Việc tự chứng minh các định lý cơ bản từ rất sớm cho thấy ông không chỉ có trí thông minh mà còn sở hữu tư duy logic vượt trội.
Tuy nhiên, hành trình học tập của ông không diễn ra suôn sẻ. Những biến động lịch sử trong giai đoạn ông trưởng thành đã khiến việc học bị gián đoạn, buộc ông phải thích nghi trong hoàn cảnh không thuận lợi. Dù vậy, bằng nỗ lực cá nhân, Zhang vẫn thi đỗ Đại học Bắc Kinh – một trong những cơ sở đào tạo hàng đầu Trung Quốc – và nhanh chóng trở thành sinh viên nổi bật trong lĩnh vực Toán học.
Sau khi tốt nghiệp, ông tiếp tục theo đuổi con đường nghiên cứu tại Mỹ và hoàn thành chương trình tiến sĩ tại Đại học Purdue vào năm 1991 dưới sự hướng dẫn của nhà Toán học T. T. Moh. Đây lẽ ra là bước đệm quan trọng để ông bước vào giới học thuật quốc tế. Thế nhưng, thực tế lại hoàn toàn trái ngược.
Không có thư giới thiệu từ người hướng dẫn – yếu tố then chốt trong môi trường nghiên cứu – cùng với tính cách kín đáo, ít giao tiếp, Zhang gặp rất nhiều khó khăn khi tìm kiếm cơ hội việc làm. Thời điểm đó, làn sóng các nhà khoa học từ Đông Âu sau khi Liên Xô tan rã đổ về Mỹ khiến môi trường học thuật trở nên cạnh tranh khốc liệt hơn bao giờ hết.
Trong bối cảnh ấy, một nhà nghiên cứu không có nhiều mối quan hệ như Zhang gần như không có chỗ đứng. Từ một tài năng từng được kỳ vọng, ông dần rơi vào tình trạng bị lãng quên, không được công nhận và không có cơ hội phát triển. Đây chính là bước ngoặt đầu tiên đẩy ông ra khỏi quỹ đạo học thuật mà ông đã theo đuổi suốt nhiều năm.
Những năm tháng mưu sinh khắc nghiệt nhưng không từ bỏ Toán học
Không tìm được công việc đúng chuyên môn, Zhang buộc phải chấp nhận làm nhiều công việc khác nhau để duy trì cuộc sống. Ông từng làm shipper giao hàng, làm việc trong các cửa hàng thức ăn nhanh và phục vụ tại tiệm sandwich Subway. Những công việc này tuy giúp ông có thu nhập nhưng lại hoàn toàn không liên quan đến lĩnh vực mà ông dành cả đời theo đuổi.
Cuộc sống của ông trong giai đoạn này không hề dễ dàng. Có thời điểm, ông không đủ khả năng chi trả tiền thuê nhà và phải ngủ nhờ bạn bè hoặc ngủ trong xe. Sự thiếu ổn định về tài chính kéo dài khiến ông luôn trong trạng thái căng thẳng. Tuy nhiên, điều đáng chú ý là ông chưa bao giờ từ bỏ niềm đam mê Toán học.
Trong những khoảng thời gian hiếm hoi rảnh rỗi, ông vẫn tiếp tục suy nghĩ về các bài toán, ghi chép lại ý tưởng và tìm cách phát triển chúng. Ông từng chia sẻ rằng việc nghiên cứu Toán học không phụ thuộc vào địa điểm, mà phụ thuộc vào tư duy. Chính suy nghĩ này đã giúp ông duy trì niềm tin trong suốt những năm tháng khó khăn.
Khoảng thời gian làm các công việc tay chân kéo dài tới 7 năm – một thử thách lớn đối với bất kỳ ai, đặc biệt là một người có học vấn cao. Nhưng với Zhang, đây không phải là dấu chấm hết mà là giai đoạn tích lũy âm thầm. Ông không có điều kiện nghiên cứu lý tưởng, không có đồng nghiệp trao đổi, nhưng lại có sự kiên trì hiếm có.
Năm 1999, nhờ sự giúp đỡ của một người bạn, ông có cơ hội quay lại môi trường học thuật với vị trí giảng dạy tạm thời tại Đại học New Hampshire. Dù chỉ là hợp đồng ngắn hạn và không có nhiều hỗ trợ nghiên cứu, nhưng đây là cơ hội quý giá để ông tiếp tục theo đuổi đam mê.
Trong những năm tiếp theo, ông sống trong điều kiện làm việc thiếu thốn, không có tài trợ nghiên cứu và phải tự mình giải quyết mọi vấn đề. Tuy nhiên, chính hoàn cảnh này lại giúp ông rèn luyện khả năng tập trung cao độ và tư duy độc lập – yếu tố quan trọng cho bước đột phá sau này.
Bước ngoặt tuổi 55 và công trình làm thay đổi lịch sử Toán học
Sau nhiều năm nghiên cứu trong âm thầm, bước ngoặt lớn đã đến với Zhang vào năm 2012. Trong một lần đi dạo, ông bất ngờ tìm ra hướng tiếp cận mới cho bài toán về khoảng cách giữa các số nguyên tố – một trong những vấn đề tồn tại hàng trăm năm trong lý thuyết số.
Ông dành khoảng 8 tháng để hoàn thiện công trình và thêm 2 tháng để tự kiểm tra lại toàn bộ kết quả. Do không có đồng nghiệp đủ chuyên môn để trao đổi, ông buộc phải tự mình rà soát từng chi tiết trước khi gửi bản thảo đến tạp chí Annals of Mathematics – một trong những tạp chí Toán học uy tín nhất thế giới.
Kết quả khiến cả cộng đồng khoa học bất ngờ. Công trình của ông được phản biện và chấp nhận chỉ trong vòng ba tuần – tốc độ hiếm thấy đối với một nghiên cứu có tính đột phá. Ông chứng minh rằng tồn tại vô hạn cặp số nguyên tố có khoảng cách nhỏ hơn 70 triệu, mở ra một hướng nghiên cứu hoàn toàn mới.
Ngay sau đó, Zhang trở thành tâm điểm của giới Toán học toàn cầu. Từ một người vô danh, ông nhận được hàng loạt lời mời thuyết trình, hợp tác và nghiên cứu. Ông được trao nhiều giải thưởng danh giá như Ostrowski Prize và Rolf Schock Prize, đồng thời có cơ hội làm việc tại Viện Nghiên cứu Cao cấp Princeton và giảng dạy tại Đại học California, Santa Barbara.
Dù đạt được thành công lớn ở tuổi 55, Zhang vẫn giữ lối sống giản dị và tiếp tục làm việc với tinh thần khiêm tốn. Ông dành nhiều thời gian đi bộ để suy nghĩ và tiếp tục nghiên cứu trong không gian yên tĩnh. Với ông, Toán học không chỉ là sự nghiệp mà còn là niềm đam mê suốt đời.
Câu chuyện của Zhang cho thấy rằng thành công không phụ thuộc vào thời điểm hay hoàn cảnh. Dù phải trải qua nhiều năm bị lãng quên, ông vẫn kiên trì theo đuổi con đường của mình và cuối cùng tạo ra một bước ngoặt lớn cho Toán học hiện đại. Đây không chỉ là thành công cá nhân mà còn là nguồn cảm hứng cho nhiều thế hệ sau.
Theo: CafeF
