Chần chừ đi ngủ người Việt dành 6 tiếng mỗi ngày dùng Internet nhiều người thức đến 3 giờ sáng lướt mạng dù cơ thể kiệt quệ, gây ra ảnh hưởng cực kỳ nghiêm trọng cho sức khỏe.
- Màn kịch giả danh “thầy phong thủy” suốt 6 năm: Người phụ nữ lĩnh án vì chiếm đoạt hơn 4,6 tỷ đồng
- Thanh niên Cần Thơ khởi nghiệp thành công từ mô hình nuôi cua đinh
- Rễ đinh lăng: Bộ phận chứa hàm lượng hoạt chất cao nhất của cây
Chần chừ đi ngủ là cuộc chiến bất cân sức giữa não bộ và công nghệ
Tại TP HCM lập trình viên Nguyễn Nam thường xuyên thức đến 3 giờ sáng để vuốt điện thoại. Dù kiệt sức sau ca làm việc 10 tiếng cột sống mỏi nhừ anh vẫn không thể dừng lại, trần Mai tại Tây Ninh cũng lướt TikTok đến rạng sáng để tìm không gian riêng. Theo nghiên cứu năm 2022 có 70% người từ 18 đến 35 tuổi gặp tình trạng này, thực tế người Việt dành trung bình gần 6 tiếng mỗi ngày dùng Internet.
Hiện tượng này được giới khoa học gọi là “bedtime procrastination”, tức sự chần chừ đi ngủ có chủ đích. Thạc sĩ tâm lý Vương Nguyễn Toàn Thiện nhận định đây là cuộc chiến bất cân sức. Đó là sự đối đầu giữa bộ não cạn kiệt và các thuật toán thao túng. Ban ngày vỏ não trước trán đủ sức ra lệnh cho cơ thể dừng lại, tuy nhiên đến khuya năng lực tự kiểm soát suy kiệt vì căng thẳng.
Các nền tảng video ngắn vận hành dựa trên cơ chế phần thưởng biến thiên. Theo Đại học Stanford năm 2023 cơ chế này kích thích não bộ tiết dopamine liên tục, nó duy trì hành vi lặp lại hiệu quả hơn mọi hình thức khác. Ngay cả khi đầu óc rỗng tuếch ngón tay vẫn vuốt màn hình theo quán tính, sự mệt mỏi khiến sức đề kháng tâm lý xuống thấp làm con người dễ gục ngã.
Giải pháp hồi phục nhịp sinh học và thoát khỏi bẫy dopamine từ điện thoại
Việc lạm dụng màn hình đêm gây hậu quả nghiêm trọng cho hệ thần kinh con người. Ánh sáng xanh ức chế melatonin khiến não bộ không thể “hạ cánh” để đi vào giấc ngủ, sáng hôm sau người dùng thường rơi vào trạng thái “brain fog” đầy mệt mỏi. Đầu óc họ trở nên chậm chạp hay quên và thiếu đi sự sắc bén cần thiết, trạng thái này ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất lao động và sức sáng tạo.
Nghiên cứu từ Đại học Pennsylvania chỉ ra ngủ dưới 6 tiếng gây suy giảm nhận thức sâu. Tình trạng này kéo dài 14 ngày tương đương với việc bạn thức trắng 24 giờ, thiếu ngủ kinh niên còn làm tăng nguy cơ mắc trầm cảm và lo âu kéo dài. Thạc sĩ Toàn Thiện nhấn mạnh ranh giới nghiện ngập nằm ở cảm giác tội lỗi sau khi xem, việc nhận thức rõ tác hại của hành vi là bước đầu tiên để thay đổi.
Để khắc phục chuyên gia khuyến nghị áp dụng liệu pháp nhận thức hành vi CBT-I, bạn nên sạc điện thoại ngoài phòng ngủ để loại bỏ điều kiện kích hoạt hành vi. Hãy thiết lập khoảng “giới nghiêm kỹ thuật số” trước khi ngủ ít nhất 30 phút. Đọc sách giấy hoặc nghe nhạc nhẹ sẽ giúp hệ thần kinh giảm bớt kích thích, tiếp xúc ánh nắng buổi sáng giúp tái lập nhịp sinh học vốn đã bị lệch pha.
Minh Thu (tổng hợp)
