Tổng thống Donald Trump quyết định rút Mỹ khỏi UNESCO vào cuối năm 2026, với lý do tổ chức này thúc đẩy các chính sách đi ngược lợi ích quốc gia, đặc biệt liên quan đến DEI và Israel. Đây là lần thứ ba Washington rời bỏ tổ chức văn hóa toàn cầu, tiếp tục gây tranh cãi trong cộng đồng quốc tế.
- Giá vàng lập kỷ lục tại Anh, nhà đầu tư ồ ạt mua vào kim loại quý
- Nghệ An khẩn cấp ứng phó mưa lũ, Thủ tướng chỉ đạo bảo vệ hồ thủy điện Bản Vẽ
- Nhà ở xã hội: Đề xuất 10.000 tỷ đồng vào Quỹ Nhà ở Quốc gia
“Nước Mỹ trên hết” là ưu tiên
Ngày 22/7, Nhà Trắng thông báo Tổng thống Trump đã ký quyết định rút Mỹ khỏi UNESCO, có hiệu lực từ 31/12/2026. Phó phát ngôn viên Anna Kelly khẳng định: “Tổng thống Trump luôn đặt lợi ích quốc gia lên hàng đầu”.
Trước đó, vào tháng 2, ông Trump ra sắc lệnh yêu cầu rà soát tư cách thành viên của Mỹ tại tổ chức này. Sau ba tháng đánh giá, Nhà Trắng cho rằng UNESCO đang đi theo hướng không còn phù hợp với chính sách của chính quyền mới.
Mâu thuẫn với DEI và lập trường về Israel
Một điểm khiến chính quyền Trump không hài lòng là các chính sách về đa dạng, công bằng và hòa nhập (DEI) do UNESCO khởi xướng. Trong đó có các chương trình như “bộ công cụ chống phân biệt chủng tộc” và “thay đổi tư duy của đàn ông”, nhằm thúc đẩy bình đẳng giới và sắc tộc.
Tuy nhiên, với ông Trump, DEI là biểu hiện của hệ tư tưởng cấp tiến cánh tả, không phù hợp với đường lối bảo thủ mà ông theo đuổi. Từ khi trở lại Nhà Trắng, ông đã yêu cầu loại bỏ DEI khỏi quân đội và các cơ quan chính phủ.
Bên cạnh đó, Trump cũng lo ngại về các biểu hiện “chống Israel hoặc bài Do Thái” trong hoạt động của UNESCO. Theo Nhà Trắng, việc công nhận Palestine là thành viên từ năm 2011 và cách UNESCO lên án Israel trong các cuộc xung đột nhưng ít chỉ trích Hamas là không công bằng, đi ngược lập trường đồng minh thân cận của Mỹ.
Lo ngại ảnh hưởng từ Trung Quốc
Một yếu tố khác khiến Mỹ rút lui là sự lớn mạnh của Trung Quốc trong UNESCO. Sau khi Mỹ rời tổ chức năm 2018, Trung Quốc đã trở thành nhà tài trợ lớn nhất và ngày càng có ảnh hưởng với các hoạt động nội bộ.
Hiện Mỹ chỉ đóng góp khoảng 8% ngân sách UNESCO, giảm mạnh so với mức 20% trước đây. Giới chức Washington lo ngại điều này khiến Mỹ mất dần vai trò trong việc định hình các chính sách toàn cầu tại tổ chức này.
Phản ứng trước động thái của Mỹ, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc nói đây “không phải hành xử của một cường quốc có trách nhiệm”.
Phản ứng trái chiều
Quyết định của ông Trump gây nhiều tranh cãi. Ngoại trưởng Israel Gideon Saar bày tỏ cảm ơn và xem đây là sự ủng hộ rõ ràng với Israel. Trong khi đó, Thượng nghị sĩ Dân chủ Jeanne Shaheen chỉ trích đây là bước đi thiển cận, “trao lợi thế chiến lược cho Trung Quốc”.
Tổng giám đốc UNESCO Audrey Azoulay khẳng định tổ chức đã lường trước kịch bản này. Bà cho biết UNESCO luôn nỗ lực thúc đẩy giáo dục về Holocaust và chống bài Do Thái, đồng thời đã cải cách nội bộ và đa dạng hóa tài trợ để không phụ thuộc vào Mỹ.
Vòng lặp rút – gia nhập
Đây là lần thứ ba Mỹ rút khỏi UNESCO. Lần đầu năm 1984 dưới thời Reagan với lý do UNESCO thiên vị và quản lý yếu kém. Năm 2003, George W. Bush đưa Mỹ quay lại sau khi tổ chức cải tổ. Đến năm 2018, Trump lại rút, và Joe Biden năm 2023 tái gia nhập.
Việc liên tục thay đổi lập trường cho thấy sự thiếu nhất quán trong chính sách đối ngoại của Mỹ với các tổ chức quốc tế.
Hiện UNESCO quản lý hơn 1.200 Di sản Thế giới, trong đó có 26 địa điểm tại Mỹ. Ngay cả khi rút lui, Mỹ vẫn có thể duy trì ghế quan sát tại Ủy ban Di sản Thế giới như từng làm trước đây.
Quyết định rút khỏi UNESCO lần này không chỉ mang tính chính trị, mà còn phản ánh sự đối đầu giữa hai hướng tiếp cận toàn cầu: một bên đề cao giá trị bảo thủ quốc gia, một bên theo đuổi công bằng và đa dạng toàn cầu.
UNESCO khẳng định: “Mỹ luôn được chào đón trở lại”. Nhưng câu hỏi đặt ra là: lần trở lại kế tiếp – nếu có – Mỹ sẽ mang theo hệ giá trị nào?
Theo: Tin 360
