Hai tháng sau trận lũ lịch sử tháng 11/2025, nhiều cộng đồng tại Đăk Lăk vẫn đang sống trong giai đoạn chuyển tiếp mong manh. Những thiệt hại vật chất có thể đong đếm bằng con số, nhưng quá trình hồi phục đời sống lại diễn ra âm thầm, chậm rãi và nhiều áp lực. Khi Tết đến gần, một câu hỏi lặp lại trong nhiều gia đình là: liệu họ có kịp ổn định chỗ ở, sinh kế và nhịp sống tối thiểu để bước sang năm mới?
- Nhặt được 10 chỉ vàng và câu chuyện trung thực tại Hà Nội
- 46 người ở TP HCM nghi ngộ độc sau tiệc tất niên
- Khởi tố đối tượng mạo danh Phó phòng Cục An ninh điều tra
An cư: Điều kiện tiên quyết của hồi phục
Với chị Hồ Thị Ngọc Trân (30 tuổi, xã Tuy An Đông, Đăk Lăk), hồi phục bắt đầu từ việc có lại một mái nhà. Sau hơn hai tháng sống tạm trong chuồng bò, chị cùng con trai dọn về căn nhà vừa dựng xong. Bên trong, đồ đạc gần như chưa có gì. Nhưng việc có một chỗ ở an toàn trước Tết đã đủ để gia đình bước sang một giai đoạn mới.
Trận lũ rạng sáng 20/11 đã khiến hai căn nhà của gia đình chị sập hoàn toàn. Nước xiết phá móng, cuốn trôi lúa gạo tích cóp cho vụ cuối năm. Trong đêm mưa, chị buộc con vào người, bám cây trước sân chờ nước rút. Nhà ba mẹ chị ở gần đó cũng không trụ nổi. Cả gia đình phải tìm cách trú tạm để thoát dòng nước xoáy.
Sau lũ, các căn nhà được đưa vào chương trình hỗ trợ xây dựng trước Tết. Tuy nhiên, khoản hỗ trợ chỉ đủ cho những mẫu nhà cơ bản. Nhiều gia đình, trong đó có ba mẹ chị Trân, buộc phải vay thêm để nâng nền, gia cố móng và xây tường dày hơn. Quyết định này giúp họ an tâm hơn trước thiên tai, nhưng cũng kéo theo gánh nặng nợ nần trong nhiều năm tới.
Trong bối cảnh đó, an cư không chỉ là có chỗ ở, mà là điều kiện tiên quyết để người dân nghĩ tới những bước hồi phục tiếp theo.
Hồi phục không đồng đều giữa các hộ dân
Đăk Lăk là địa phương chịu thiệt hại nặng nề nhất do thiên tai trong năm 2025, với 113 người tử nạn và thiệt hại ước tính hơn 4.500 tỷ đồng. Hai tháng sau lũ, sự hồi phục giữa các hộ dân diễn ra không đồng đều. Những gia đình mất nhà hoàn toàn phải dồn toàn bộ nguồn lực cho việc tái thiết chỗ ở. Trong khi đó, các hộ còn giữ được nhà cửa lại đối mặt thách thức khác: khôi phục sinh kế.
Nhiều gia đình vẫn sống trong lều tạm hoặc chuồng trại. Bữa ăn chủ yếu dựa vào cứu trợ. Bếp được kê tạm trong không gian chật hẹp. Trong khi một số hộ đã bắt đầu cải tạo đất, gieo lại vụ mùa, những gia đình chưa an cư khó có khả năng tính toán cho tương lai xa hơn.
Tết, trong bối cảnh này, không còn là mốc lễ hội mà trở thành mốc thời gian. Kịp có mái nhà trước năm mới đồng nghĩa với việc vượt qua giai đoạn khẩn cấp. Ngược lại, chậm tiến độ đồng nghĩa với việc bước sang năm mới trong tình trạng bất ổn kéo dài.
Gieo Tết: Khi nông nghiệp đối mặt rủi ro chồng rủi ro
Ở xã Tuy An Bắc, ông Trần Thái Quý (57 tuổi) là một trong những nông dân phải chạy lại nhịp sản xuất sau lũ. Năm nay, vụ hoa Tết của ông bị chậm. Trước hiên nhà, khoảng 1.000 chậu vạn thọ được xếp kín, giảm nhiều so với những năm trước.
Trận lũ khiến ông phải rời nhà nhiều ngày để điều trị chấn thương. Khi quay về, bùn cát phủ kín nền, nhà không điện, không nước. Việc dọn dẹp kéo dài gần 10 ngày. Đất chưa kịp ủ, vật tư thiếu hụt do lúa hỏng. Vạn thọ vốn cần xuống giống sớm để kịp nở đúng dịp, nay đối mặt nguy cơ nở muộn hoặc bông nhỏ.
Để giữ vụ hoa, ông vay thêm tiền mua giống. Tuy nhiên, biên lợi nhuận rất thấp. Mỗi chậu hoa chỉ lãi vài nghìn đồng. Trong khi đó, rủi ro thiên tai vẫn hiện hữu. Nhiều nhà vườn xung quanh chọn cách không xuống giống, chấp nhận bỏ vụ Tết để tránh thua lỗ thêm.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, sản xuất nông nghiệp nhỏ lẻ ngày càng bộc lộ tính dễ tổn thương trước các cú sốc thời tiết.
Bám biển: Sinh kế dài hạn trước những cú sốc ngắn hạn
Tại phường Sông Cầu, nghề nuôi tôm hùm gần như tê liệt sau lũ. Trần Văn Quàng (24 tuổi) mất gần 50 triệu đồng tiền giống. Chủ bè nơi anh làm thuê thiệt hại hàng tỷ đồng. Nước ngọt tràn sâu khiến đàn tôm chết hàng loạt dù đã hạ lồng xuống sâu để tránh sốc nước.
Hơn 95% sản lượng tôm hùm trong khu vực bị thiệt hại. Những mẻ tôm còn lại buộc phải bán với giá thấp hơn nhiều lần so với các năm thuận lợi. Trong khi đó, các khoản nợ tiền giống, tiền mồi và chi phí bè vẫn đến hạn.
Để duy trì cuộc sống, Quàng nuôi thêm hàu, nhận sửa ghe và làm bè thuê. Công việc giúp anh có thu nhập ngắn hạn, nhưng không thể bù đắp thiệt hại dài hạn. Với nhiều ngư dân, việc bám biển vừa là lựa chọn sinh kế, vừa là chấp nhận rủi ro tiếp diễn trong bối cảnh thời tiết ngày càng khó lường.
Tết như một thước đo hồi phục
Sau lũ, người dân Đăk Lăk không nói nhiều về Tết. Họ đo mức độ hồi phục bằng những dấu mốc rất cụ thể: có nhà để ở, có vụ mùa để trông chờ, có sinh kế để tiếp tục. Trong hoàn cảnh đó, một cái Tết tối thiểu trở thành mục tiêu chung, không phải để ăn mừng, mà để xác nhận rằng cuộc sống đã đi qua giai đoạn nguy cấp.
Những cuộc “chạy Tết” diễn ra trong lặng lẽ. Nhưng chính sự lặng lẽ ấy cho thấy quá trình hồi phục sau thiên tai không chỉ là tái thiết hạ tầng, mà còn là khả năng giúp cộng đồng lấy lại cảm giác ổn định và hy vọng bước sang năm mới.
Theo: VnExpress
