Đòn không kích ngày 28/02 của liên quân Mỹ-Israel tiêu diệt Giáo chủ Ali Khamenei, đẩy Tehran vào hỗn loạn. Tương lai chế độ Iran sau cái chết của Khamenei đứng trước những kịch bản kế vị đầy rủi ro và nguy cơ sụp đổ toàn diện.

• Văn hóa xin lỗi và cảm ơn – nền tảng của xã hội văn minh
• Trung Đông rực lửa: Giá vàng thế giới tăng vọt, chứng khoán châu Á chao đảo
• Eo biển Hormuz chính thức tê liệt sau các đợt không kích vào Iran

Hội đồng lâm thời và cuộc chiến quyền lực trong bóng tối

Sau 37 năm cầm quyền tuyệt đối, sự ra đi của ông Khamenei đã tạo ra một “cú đòn không thể cứu vãn” đối với hệ thống chính trị Cộng hòa Hồi giáo. Theo hiến pháp, một Hội đồng Lãnh đạo Lâm thời gồm Tổng thống Masoud Pezeshkian, Chánh án Mohseni-Eje’i và giáo sĩ Alireza Arafi đã được thành lập ngay lập tức để điều hành đất nước. Trong số này, giáo sĩ Arafi được coi là nhân vật đáng chú ý nhất nhờ mạng lưới trung thành sâu rộng trong các tổ chức quyền lực của chế độ.

Tuy nhiên, giới phân tích nhận định rằng quyền lực thực sự hiện đang nằm trong tay những nhân vật “giật dây” từ Quân đoàn Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) như Ali Larijani và Mohammad Bagher Ghalibaf. Cả hai đều là những cựu thành viên kỳ cựu của IRGC và từng nhận được sự tin tưởng tuyệt đối từ cố Giáo chủ. Có khả năng các phe phái này sẽ sử dụng Hội đồng lâm thời như một bức bình phong để đưa ra các quyết định sinh tử nhằm đảm bảo sự tồn vong của chế độ trước áp lực quốc tế.

Nghi vấn nội gián và những ứng viên kế vị tiềm năng

Việc ông Khamenei bị tiêu diệt chính xác ngay trong những giờ đầu của chiến dịch quân sự làm dấy lên nghi vấn về sự thâm nhập sâu sắc của tình báo nước ngoài. Các chuyên gia cho rằng một chiến dịch có độ chính xác cao như vậy khó có thể thành công nếu không có sự tiếp tay từ những nhân vật cao cấp bên trong Tehran. Những “nội gián” này có thể đã phối hợp để loại bỏ các đối thủ chính trị nhằm tìm kiếm một trật tự quyền lực mới trong tương lai.

Trong kịch bản chế độ có thể ổn định để bầu ra người kế vị chính thức, Mojtaba Khamenei – con trai cố giáo chủ – vẫn là ứng viên tiềm năng hàng đầu dù tung tích hiện tại của ông vẫn là một ẩn số. Ngoài ra, Hassan Khomeini, cháu nội của người sáng lập chế độ, cũng có thể trở thành quân bài dung hòa giữa các phe phái. Một cái tên khác là Sadeq Larijani cũng là đối thủ nặng ký, bất chấp những bê bối tham nhũng năm 2019 từng gây tổn hại đến uy tín của ông.

Tehran trước lựa chọn nghiệt ngã: Cải tổ hay sụp đổ?

Chế độ Iran hiện đang rơi vào tình thế “tiến thoái lưỡng nan” trước áp lực từ cả bên trong lẫn bên ngoài. Nếu giới lãnh đạo bầu ra một nhân vật cứng rắn để duy trì ý thức hệ, họ có nguy cơ tiếp tục trở thành mục tiêu của các đòn tấn công quân sự tiếp theo. Ngược lại, nếu chọn một nhà lãnh đạo thực dụng để đàm phán với Washington, cuộc khủng hoảng nội bộ sẽ trầm trọng hơn khi phe diều hâu khó lòng chấp nhận sự nhượng bộ.

Song song với cuộc chiến quyền lực thượng tầng, làn sóng nổi dậy của người dân trong nước đang trở nên mạnh mẽ hơn bao giờ hết dưới sự tổ chức của Thái tử Reza Pahlavi từ hải ngoại. Các chuyên gia cảnh báo rằng sự kết hợp giữa khoảng trống lãnh đạo và sự phẫn nộ của quần chúng có thể dẫn đến sự sụp đổ hoàn toàn của Cộng hòa Hồi giáo trong tương lai gần. Mọi quyết định của Tehran lúc này đều mang tính chất sinh tồn đối với một chế độ đang lung lay tận gốc rễ.

Theo: The Epoch Times