Một số người trên thế giới nghe thấy âm trầm bí ẩn mang tên “The Hum”. Đó là dao động vật lý, hoạt động địa chất, hay hiện tượng của não bộ?
- Phong tục đi chùa đầu năm – Ước vọng bình an ngàn năm trong không gian tâm linh Việt
- Hôn nhân mong manh vì lợi ích: Khi ân nghĩa bị quên lãng trong đời sống hiện đại
- Phát hiện cấu trúc lạ ẩn dưới lòng đất gần Kim tự tháp Giza
Khi sự im lặng không còn tuyệt đối: Hiện tượng “The Hum” xuất hiện ở nhiều nơi trên thế giới
Với phần lớn mọi người, im lặng là trạng thái không có âm thanh. Nhưng với một nhóm nhỏ dân cư ở nhiều quốc gia, sự im lặng đôi khi bị phá vỡ bởi một âm trầm kéo dài, đều đặn và khó xác định nguồn gốc. Họ mô tả nó giống tiếng động cơ chạy xa xa, tiếng rung nhẹ dưới nền đất hoặc âm ù liên tục trong không khí. Hiện tượng này được gọi chung là “The Hum”.
Điều gây chú ý không chỉ là bản thân âm thanh, mà là tính chọn lọc của nó: trong cùng một khu vực, chỉ một số người nghe thấy, còn người khác hoàn toàn không nhận ra điều gì bất thường. Âm thanh thường rõ hơn vào ban đêm, khi môi trường xung quanh yên tĩnh. Các thiết bị ghi âm thông thường hiếm khi ghi lại được tín hiệu rõ ràng đủ để xác nhận nguồn phát.
Từ thập niên 1970, cư dân tại Bristol đã phản ánh về một tiếng ù bí ẩn xuất hiện vào ban đêm. Sau đó, những báo cáo tương tự được ghi nhận tại Taos ở Mỹ, nơi chính quyền từng mời chuyên gia điều tra nhưng không tìm ra kết luận dứt khoát. Ở Windsor, hiện tượng này cũng từng gây tranh luận khi người dân nghi ngờ liên quan đến hoạt động công nghiệp gần đó.
Việc những mô tả gần như giống nhau xuất hiện ở nhiều châu lục, nhưng vẫn thiếu một nguồn âm xác định rõ ràng, khiến The Hum trở thành một câu hỏi mở: nếu cùng một âm thanh được kể lại ở nhiều nơi khác nhau, liệu đó chỉ là trùng hợp?
Âm thanh tần số thấp và thế giới dao động vô hình quanh chúng ta
Để hiểu The Hum dưới góc nhìn vật lý, cần bắt đầu từ một khái niệm: infrasound – âm thanh có tần số dưới 20 Hz, thấp hơn ngưỡng nghe thông thường của tai người. Con người thường chỉ nghe rõ trong khoảng 20 Hz đến 20.000 Hz. Tuy nhiên, dưới ngưỡng đó, các dao động vẫn tồn tại trong không khí và trong vật chất, chỉ là chúng không được nhận diện như một “âm thanh” rõ ràng, mà thường được cảm nhận như rung động hoặc áp lực mơ hồ.
Trong môi trường hiện đại, các nguồn phát infrasound không hề hiếm. Nhà máy công nghiệp, tuabin gió, hệ thống thông gió cỡ lớn, máy phát điện, tàu hỏa, thậm chí cả hạ tầng ngầm như đường ống hay hệ thống giao thông dưới lòng đất đều có thể tạo ra dao động tần số thấp. Phần lớn các rung động này ở mức rất nhỏ, khó gây chú ý giữa tiếng ồn ban ngày. Nhưng khi đêm xuống, môi trường trở nên yên tĩnh hơn, sự tương phản tăng lên, khiến những dao động yếu nhất cũng dễ được nhận biết hơn.
Quan trọng hơn, con người không chỉ “nghe” bằng tai mà còn “cảm” bằng cơ thể. Các rung động tần số thấp có thể truyền qua tường, sàn nhà và cấu trúc công trình, tạo nên cảm giác mơ hồ khó mô tả. Một số nghiên cứu cho thấy mức độ nhạy cảm với infrasound khác nhau giữa các cá nhân. Điều đó có thể giải thích vì sao trong cùng một không gian, chỉ một số người nhận ra âm trầm liên tục mà người khác không cảm thấy gì.
Trong bối cảnh đó, The Hum có thể không phải một bí ẩn siêu nhiên, mà là hệ quả của việc con người sống trong một môi trường công nghiệp dày đặc dao động vô hình – nơi không gian “yên tĩnh” thực chất chưa bao giờ hoàn toàn tĩnh lặng.
Hoạt động địa chất và vai trò của não bộ trong việc “tạo ra” âm thanh
Bên cạnh giả thuyết về âm thanh công nghiệp, một số nhà nghiên cứu đặt câu hỏi liệu The Hum có thể liên quan đến chính chuyển động của Trái đất. Hành tinh này chưa bao giờ thực sự đứng yên. Các mảng kiến tạo dịch chuyển liên tục, dù chỉ vài milimét mỗi năm. Dưới bề mặt, các lớp đất đá chịu áp lực, ma sát và biến dạng, tạo ra những dao động vi mô. Ở một số khu vực, các chuyển động nhỏ có thể sinh ra sóng địa chấn cực yếu hoặc rung động lan truyền qua nền đất và công trình xây dựng.
Giả thuyết địa chất cho rằng trong những điều kiện nhất định, các dao động này có thể được cảm nhận như một âm trầm liên tục. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ: không có bằng chứng thống nhất cho thấy các khu vực ghi nhận The Hum đều có đặc điểm địa chất chung. Mức độ hoạt động kiến tạo khác nhau, và nhiều nơi có rung chấn tự nhiên nhưng lại không có báo cáo tương tự. Điều đó khiến giả thuyết này vẫn còn bỏ ngỏ.
Song song với hướng giải thích từ lòng đất là một cách nhìn khác: âm thanh có thể được “tạo ra” bởi chính bộ não. Não bộ không chỉ tiếp nhận tín hiệu thính giác, mà còn liên tục diễn giải và tái cấu trúc chúng. Trong môi trường yên tĩnh tuyệt đối, hệ thần kinh có thể khuếch đại những tín hiệu nền rất nhỏ, hoặc thậm chí tự sinh ra cảm giác âm thanh – hiện tượng quen thuộc trong chứng ù tai (tinnitus).
Một số nhà khoa học so sánh The Hum với dạng “pareidolia thính giác” – khi não tìm kiếm mẫu hình trong tín hiệu mơ hồ, giống như việc con người nhìn thấy hình dạng quen thuộc trong đám mây. Khi một cá nhân tập trung vào cảm giác rung động mơ hồ, não có thể biến nó thành một “âm thanh” có ý nghĩa.
Ở điểm giao thoa này, câu hỏi không còn đơn thuần là âm thanh đến từ đâu. Nó chuyển thành vấn đề sâu hơn: âm thanh có tồn tại độc lập với nhận thức, hay chỉ thực sự tồn tại khi được não bộ diễn giải? The Hum vì thế trở thành ví dụ điển hình cho ranh giới mong manh giữa hiện tượng vật lý và trải nghiệm chủ quan của con người.
Vì sao The Hum vẫn chưa có lời giải – và điều đó nói gì về giới hạn của khoa học?
Sau nhiều thập niên được nhắc đến, The Hum vẫn chưa có một lời giải thống nhất. Không phải vì khoa học bỏ qua hiện tượng này, mà bởi nó nằm trong nhóm những hiện tượng đặc biệt khó kiểm chứng. Trước hết, The Hum rất khó đo lường một cách khách quan. Nhiều cuộc khảo sát âm học đã được thực hiện tại các khu vực có báo cáo, nhưng tín hiệu ghi nhận thường không đủ rõ ràng hoặc không khác biệt đáng kể so với môi trường nền.
Thứ hai, hiện tượng này không thể tái tạo theo yêu cầu. Trong phòng thí nghiệm, các nhà khoa học có thể tạo ra infrasound hoặc rung động tần số thấp, nhưng không phải mọi người tham gia đều cảm nhận giống nhau. Ngược lại, những người khẳng định nghe thấy The Hum ngoài đời thực lại không phải lúc nào cũng tái hiện được trải nghiệm đó trong điều kiện kiểm soát. Điều này khiến việc thiết lập mối liên hệ nhân – quả trở nên phức tạp.
Quan trọng hơn, The Hum phụ thuộc mạnh vào trải nghiệm cá nhân. Khoa học hiện đại được xây dựng trên nền tảng đo lường khách quan, lặp lại được và kiểm chứng độc lập. Trong khi đó, The Hum nằm ở ranh giới giữa dao động vật lý và cảm giác chủ quan – nơi tín hiệu bên ngoài và cách não bộ diễn giải đan xen vào nhau.
Chính vì vậy, sự thiếu vắng một kết luận dứt khoát không đồng nghĩa với bí ẩn siêu nhiên. Ngược lại, nó cho thấy giới hạn tự nhiên của phương pháp khoa học khi tiếp cận những hiện tượng nằm giữa vật lý và nhận thức. The Hum có thể không phải là âm thanh từ lòng đất, nhưng nó nhắc chúng ta rằng thế giới không chỉ tồn tại bên ngoài – mà còn được định hình bởi cách chúng ta cảm nhận và diễn giải nó.
