Tehran, đầu tháng 1/2026, Giới lãnh đạo Iran đang đối mặt cuộc khủng hoảng tính hợp pháp nghiêm trọng khi các cuộc biểu tình lan khắp cả nước, trong bối cảnh kinh tế suy sụp, xã hội trẻ bất mãn và áp lực quốc tế ngày càng tăng.
- Nghĩa trang Noria giữa sa mạc Atacama – Hành trình khám phá ngôi làng hoang bị lãng quên
- “Biển mây” Tà Xùa và khoảnh khắc Việt Nam được vinh danh trên bản đồ du lịch toàn cầu
- Campuchia lệnh thanh lý ngân hàng do ông trùm Chen Zhi lập ra
Biểu tình kinh tế biến thành thách thức chính trị
Các cuộc biểu tình tại Iran bùng phát từ Tehran hồi tháng trước, nhanh chóng lan ra toàn bộ 31 tỉnh, dù quy mô chưa lớn như phong trào 2022–2023 sau cái chết của Mahsa Amini. Làn sóng bất ổn lần này khởi nguồn từ Grand Bazaar Tehran, nơi các tiểu thương phẫn nộ trước đà lao dốc của đồng rial.
Khác với phong trào Amini do phụ nữ và trẻ em gái dẫn dắt, biểu tình hiện nay chủ yếu thu hút nam thanh niên – nhóm chịu tác động nặng nề nhất từ thất nghiệp và lạm phát. Theo tổ chức HRANA có trụ sở tại Mỹ, ít nhất 34 người biểu tình và 4 nhân viên an ninh đã thiệt mạng, hơn 2.200 người bị bắt giữ.
Các nhà phân tích nhận định con số thương vong và bắt giữ phản ánh mức độ thất vọng sâu sắc của xã hội Iran, không chỉ với kinh tế mà với toàn bộ trật tự chính trị, tôn giáo hiện hành. “Đây không chỉ là sự sụp đổ của đồng rial, mà còn là sự sụp đổ của niềm tin”, chuyên gia Alex Vatanka từ Viện Trung Đông tại Washington nhận định.
Khoảng cách thế hệ và sự lung lay của trụ cột ý thức hệ
Gần 5 thập kỷ sau Cách mạng Hồi giáo 1979, giới giáo sĩ cầm quyền ngày càng khó thu hẹp khoảng cách giữa các ưu tiên ý thức hệ và kỳ vọng của xã hội trẻ, nơi gần một nửa dân số Iran dưới 30 tuổi. Một cựu quan chức cải cách thừa nhận các trụ cột như quy định hijab hay chính sách đối ngoại cứng rắn không còn tạo được sự đồng thuận.
Trong đời sống thường nhật, việc thực thi quy định đội khăn hijab đang trở nên chọn lọc hơn. Nhiều phụ nữ công khai không che đầu nơi công cộng, điều từng được xem là ranh giới đỏ của Cộng hòa Hồi giáo. Song song, người biểu tình ngày càng chỉ trích việc Tehran ưu tiên hỗ trợ các lực lượng vũ trang khu vực thay vì cải thiện đời sống trong nước.
Các khẩu hiệu như “Không Gaza, không Lebanon, mạng sống tôi cho Iran” xuất hiện trên đường phố, cho thấy sự bất mãn với chính sách đối ngoại tốn kém. Một số video do Reuters xác minh ghi lại cảnh người biểu tình xé cờ Iran ở Mashhad, đụng độ an ninh tại Tehran và các cuộc tuần hành ở nhiều tỉnh miền Tây.
Lãnh tụ tối cao Iran không có lối thoát dễ dàng
Theo giới phân tích, hệ thống giáo sĩ Iran từng vượt qua nhiều đợt biểu tình nhờ kết hợp đàn áp và nhượng bộ chiến thuật, song mô hình này đang dần chạm giới hạn. “Thay đổi giờ đây dường như khó tránh khỏi, dù sự sụp đổ chế độ vẫn chưa chắc chắn”, ông Vatanka nhận định.
Lãnh tụ Tối cao Ayatollah Ali Khamenei, 86 tuổi, đang đối mặt thời khắc mong manh nhất trong nhiều thập kỷ, khi chiến lược dài hạn dựa trên lực lượng ủy nhiệm, né tránh trừng phạt và phát triển hạt nhân – tên lửa bị suy yếu nghiêm trọng. Ảnh hưởng khu vực của Iran giảm sút sau các đòn tấn công của Israel vào lực lượng ủy nhiệm và sự sụp đổ của chính quyền đồng minh tại Syria.
Trong khi đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố sẵn sàng hỗ trợ người biểu tình nếu lực lượng an ninh Iran nổ súng, còn Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu gọi đây là “khoảnh khắc quyết định” cho tương lai Iran. Tuy nhiên, ngay trong nước, nhiều người phản đối chính quyền vẫn bác bỏ khả năng can thiệp quân sự nước ngoài, lo ngại đất nước sẽ chìm sâu hơn vào bạo lực.Phe đối lập lưu vong kêu gọi mở rộng biểu tình và tin rằng thời khắc lật đổ chế độ đang đến gần, song mức độ ủng hộ thực sự của họ trong nước vẫn là dấu hỏi lớn.
Theo: Reuters
