Lực lượng Houthi tại Yemen ngày 25/7 tập kích tên lửa vào thành phố Jizan, gây hỏa hoạn tại khu vực nghi là nhà máy lọc dầu Saudi Aramco, mở ra mặt trận mới trong xung đột khu vực.
- 14 bị cáo hầu tòa vụ 100 tấn thực phẩm chức năng giả tại Hà Nội
- Đồ Sơn đón hơn 130 hoa hậu thế giới tới Việt Nam lần đầu
- Cựu Chủ tịch Lê Duy Thành được hoàn trả hơn 21 tỷ đồng
Đây là diễn biến tiếp theo sau khi Riyadh bị cáo buộc tập kích sân bay quốc tế ở thủ đô Sanaa của Yemen hồi giữa tháng 7. Video được AFP xác minh cho thấy những đám khói dày đặc bốc lên từ Jizan, thành phố ven Biển Đỏ ở miền nam Arab Saudi.
Trước đó, ngày 20/7, Houthi tuyên bố mở chiến dịch phong tỏa hàng hải đối với tàu thuyền Arab Saudi. Ba ngày sau, nhóm vũ trang này tấn công hai tàu dầu của Riyadh với lý do “vi phạm lệnh phong tỏa”.
Houthi, tên gọi chính thức là Ansar Allah, được thành lập năm 1994, khởi nguồn từ phong trào phục hưng văn hóa của giáo phái Hồi giáo Zaydi — chiếm khoảng 35% dân số Yemen tính đến năm 2022. Lực lượng này kiểm soát khu vực miền tây Yemen, tương đương khoảng 1/3 diện tích đất nước nhưng chiếm tới 70–80% dân số cả nước, theo Trung tâm Arab có trụ sở tại Mỹ.
Từ một nhóm vũ trang tổ chức lỏng lẻo với khoảng 30.000 tay súng năm 2015, Houthi đã tăng quân số lên 350.000 người vào năm 2024, theo báo cáo của nhóm chuyên gia Liên Hợp Quốc. Hỗ trợ từ Iran là yếu tố then chốt tạo ra sự bành trướng đó.
Kho vũ khí hiện tại của nhóm bao gồm tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình và UAV, trong đó nổi bật là tên lửa siêu vượt âm Palestine-2 với tầm bắn 2.150 km và tốc độ gấp 16 lần âm thanh — loại vũ khí đã nhiều lần xuyên thủng lưới phòng không đa tầng của Israel. Lực lượng này cũng từng bắn hạ UAV Mỹ và chiến đấu cơ của liên quân do Arab Saudi dẫn đầu.
Nội chiến Yemen bùng phát năm 2014 khi Houthi kiểm soát thủ đô Sanaa và lật đổ chính phủ của Tổng thống Abd-Rabbu Mansour Hadi được quốc tế công nhận. Tháng 3/2015, liên quân Arab Saudi phát động chiến dịch không kích quy mô lớn có sự hỗ trợ của Mỹ, Anh và Pháp; đến tháng 8/2015, bộ binh liên quân đổ bộ vào Aden và đẩy Houthi khỏi miền nam, song không thể giành lại Sanaa hay miền bắc.
Giao tranh lắng dịu sau lệnh ngừng bắn do Liên Hợp Quốc làm trung gian năm 2022. Arab Saudi sau đó thúc đẩy đối thoại trực tiếp với Houthi, nhất là sau khi nối lại quan hệ ngoại giao với Iran năm 2023, nhưng đến nay hai bên vẫn chưa đạt thỏa thuận hòa bình toàn diện.
Sau khi chiến sự Dải Gaza bùng phát tháng 10/2023, Houthi liên tục tập kích Israel và nhắm vào tàu hàng trên Biển Đỏ, làm gián đoạn tuyến vận tải biển huyết mạch của khu vực. Khi xung đột Mỹ–Israel–Iran leo thang từ ngày 28/2, nhóm vũ trang này tỏ ra thận trọng hơn — giới chuyên gia phương Tây nhận định Houthi đã chịu tổn thất sau giao tranh với Mỹ và buộc phải tính toán cẩn thận về việc sử dụng kho vũ khí dự trữ.
Vụ tấn công sân bay Sanaa đã phá vỡ thế trì hoãn đó, khiến Houthi tuyên bố đóng cửa Biển Đỏ với tàu hàng Arab Saudi và khai hỏa vào Jizan. New York Times dẫn lời một số chuyên gia cho rằng Tehran có thể đang thúc giục Houthi làm gián đoạn vận tải biển, gây sức ép thêm lên các đồng minh của Mỹ ở vùng Vịnh — trong bối cảnh eo biển Hormuz tắc nghẽn nhiều tháng khiến Biển Đỏ trở thành tuyến xuất khẩu dầu khí thay thế quan trọng của Arab Saudi.
“Rắc rối sẽ thật sự đến nếu Houthi mở rộng xung đột sang Biển Đỏ, eo biển Bab el-Mandeb, vịnh Aden và thậm chí tiến hành những cuộc tập kích tầm xa đến Địa Trung Hải và sâu vào Ấn Độ Dương”, Ian Ralby, chuyên gia luật biển và chủ tịch tổ chức nghiên cứu an ninh hàng hải Auxilium Worldwide, nhận định.
Hisham Al-Omeisy, chuyên gia về Yemen tại Viện Hòa bình châu Âu, đánh giá đây là bước mở đầu của một nấc leo thang mới. “Houthi có chương trình nghị sự riêng với mục tiêu là mở rộng vùng kiểm soát. Nhóm vũ trang Yemen muốn Arab Saudi nhượng bộ thêm, đó là lý do tại sao họ tuyên bố tập trung vào tàu hàng nước này”, ông nêu quan điểm.
Ralby cũng chỉ ra rằng việc mở mặt trận trên biển phục vụ đồng thời hai mục tiêu của Houthi: “Mở ra khu vực gây áp lực mới trên biển là cơ hội để Houthi trở thành những người bạn tốt của Iran, cũng như giúp họ thúc đẩy lợi ích và thể hiện sức mạnh của mình.” Khoảng cách giữa tuyên bố “ủng hộ Palestine” và thực tế chiến lược phục vụ Tehran ngày càng khó che khuất.
Vũ Phượng (tổng hợp)
