Trong bối cảnh nhu cầu nhà ở xã hội ngày càng gia tăng, đặc biệt tại các đô thị lớn như Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng, Quảng Ninh…, việc Nhà nước dự kiến đưa 10.000 tỷ đồng vào Quỹ Nhà ở Quốc gia không chỉ là cam kết về tài chính – mà là một bước ngoặt chiến lược, thể hiện quyết tâm chuyển từ chính sách hậu thuẫn gián tiếp sang cơ chế can thiệp chủ động.
- Giao hơn 33.680 tỷ đồng vốn đầu tư công từ ngân sách trung ương năm 2025: Ai được phân bổ, vì sao, khi nào thực hiện?
- Bảo hiểm thất nghiệp thay đổi cách tính từ 1/1/2026: Người lao động cần lưu ý gì?
- Thuế thu nhập cá nhân: BTC đề xuất nâng mức giảm trừ gia cảnh lên 15,5 triệu đồng
Tín hiệu mạnh mẽ cho an sinh đô thị
Theo đề xuất của Bộ Xây dựng, Quỹ Nhà ở Trung ương sẽ được thành lập với mô hình doanh nghiệp 100% vốn nhà nước, hoạt động độc lập, có tư cách pháp nhân, tài khoản riêng tại Kho bạc và ngân hàng thương mại. Vốn điều lệ ban đầu là 5.000 tỷ đồng, sau ba năm sẽ nâng tối thiểu lên 10.000 tỷ đồng để đảm bảo quỹ đủ cơ sở tài chính triển khai các dự án nhà ở xã hội một cách chủ động và bền vững.
Không chỉ dừng lại ở việc hỗ trợ bằng các chính sách ưu đãi vốn vay, đất đai, thuế…, cơ chế mới cho phép Quỹ trực tiếp đầu tư, xây dựng, mua lại hoặc cải tạo các dự án nhà ở xã hội để cho thuê, mở rộng định nghĩa an sinh công bằng và bền vững.
Phân cấp linh hoạt: Cơ hội và thách thức
Dự thảo Nghị định cũng đề xuất thành lập các Quỹ Nhà ở địa phương. Do UBND tỉnh chịu trách nhiệm và quản lý bởi Sở Xây dựng hoặc các cơ quan chuyên môn. Nguồn vốn của các quỹ này đến từ nhiều kênh: ngân sách địa phương, tiền đấu giá đất, tài sản công, nghĩa vụ phát triển nhà ở của doanh nghiệp.
Điểm mạnh là sự liên kết tài chính địa phương – trung ương. Các quỹ có thể đáp ứng khác biệt về nhu cầu và điều kiện của từng vùng miền. Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cho thấy không ít địa phương còn gặp khó trong năng lực quản trị tài chính. Minh bạch và chất lượng dự án, dẫn đến nguy cơ phân bổ không công bằng, chậm tiến độ hoặc thất thoát.
Giải pháp lưu ý: Hệ thống cần được bổ sung quy định cụ thể về minh bạch ngân sách. Thẩm định đối tượng thụ hưởng, báo cáo định kỳ. Cùng với cơ chế kiểm toán độc lập để bảo đảm hiệu quả đầu tư và giảm thiểu rủi ro.
Sở hữu công – Giải pháp căn cơ cho an sinh
Một trong những điểm đột phá của Quỹ là được giao nhiệm vụ mua lại nhà ở thương mại hoặc dự án nhà ở xã hội từ tư nhân để cho thuê lại. Ưu tiên cho cán bộ, công chức, người lao động, nhóm dễ bị tổn thương. Điều này thể hiện định hướng rõ ràng về việc tăng tỷ lệ sở hữu công trong hệ sinh thái nhà ở. Thay vì để thị trường chi phối hoàn toàn.
Kinh nghiệm quốc tế như Singapore, Hàn Quốc. Phần Lan cho thấy, chính phủ nắm vai trò sở hữu một phần lớn nhà ở xã hội sẽ giúp điều tiết giá thuê, bền vững nguồn cung. Đồng thời tạo ra quỹ nhà quốc gia luân chuyển lâu dài. Việt Nam nếu ứng dụng thành công mô hình này. Sẽ cải thiện đáng kể chuyện “săn nhà ở giá thấp” gian nan của người thu nhập thấp.
Doanh nghiệp nhưng không vì lợi nhuận: Cân bằng vai trò thị trường và an sinh
Dù Quỹ được tổ chức như doanh nghiệp, nó không hoạt động vì lợi nhuận. Nhưng sự tham gia rộng rãi vào thị trường bất động sản đặt ra yêu cầu cao về quy tắc cạnh tranh đúng đắn.
Bên cạnh nhiệm vụ xây dựng và vận hành nhà ở xã hội. Quỹ có thể thực hiện hoạt động mua bán, đấu thầu dự án. Nếu không được giám sát kỹ, dễ dẫn đến tình trạng chồng chéo vai trò với tư nhân. Hoặc biến tướng thành công cụ lợi ích nhóm.
Khuyến nghị: Cần quy định rõ phạm vi hoạt động của Quỹ. Giới hạn lĩnh vực và mức độ tham gia thị trường. Đồng thời thiết lập cơ chế điều phối giữa khu vực công và tư thông qua hợp tác minh bạch. Tránh áp lực bất bình đẳng cạnh tranh.
Tác động toàn diện: Kinh tế – xã hội – đô thị
Quỹ Nhà ở Quốc gia với nguồn vốn lớn, cộng hưởng chính sách minh bạch. Có thể tạo ra hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ:
- Xã hội: Giảm áp lực nhà ở cho hàng triệu người thu nhập thấp, ổn định, an cư lập nghiệp.
- Thương mại: Tạo thêm nguồn cung nhà ở cho thuê . Góp phần cân bằng thị trường và giảm giá nhà thương mại tăng “nóng”.
- Đô thị: Các dự án nhà ở xã hội được tích hợp hạ tầng kỹ thuật – xã hội. Góp phần hoàn thiện quy hoạch và cải thiện chất lượng đô thị.
- Ngành Xây dựng – Vật liệu – Kiến trúc: Kích cầu dài hạn, tạo động lực cho sáng tạo thiết kế dự án xã hội. Đồng thời hỗ trợ các doanh nghiệp vừa và nhỏ tham gia vào chuỗi giá trị mới.
Tuy vậy, hiệu quả cần được đánh giá liên tục, dựa trên các chỉ tiêu: số lượng nhà bàn giao. Giá thuê ổn định, hài lòng người thuê, tỷ lệ quay vòng vốn.
Mở rộng nhưng vẫn phải đồng bộ
Một kịch bản thành công không chỉ dừng ở số vốn 10.000 tỷ. Cần đi kèm với cải cách thể chế mạnh:
- Thủ tục đầu tư nhanh – minh bạch: Bao gồm cấp phép xây dựng, đấu thầu, giải phóng mặt bằng.
- Cơ chế quỹ đất: Ưu tiên sử dụng quỹ đất công. Đất phát triển hạ tầng đã hoàn thành để giảm chi phí đất.
- Đánh giá hiệu quả toàn diện: Thống kê tỷ lệ nhà hoàn thành, tỷ lệ lấp đầy, chi phí quản lý, mức độ hài lòng cư dân.
- Giám sát độc lập: Bổ sung vai trò của Kiểm toán nhà nước, Thanh tra Chính phủ, và khuyến khích giám sát xã hội qua NGO, báo chí.
- Quy định rõ đối tượng thụ hưởng: Ưu tiên lao động nghèo, công chức có thu nhập thấp. Người đi thuê nhà xã hội hiện hữu, đảm bảo đúng người, đúng nhóm chính sách.
Việc cấp 10.000 tỷ đồng vào Quỹ Nhà ở Quốc gia là một bước đi chiến lược. Mở ra cơ hội để Nhà nước thực hiện vai trò đầu tư, sở hữu và quản lý nhà ở xã hội một cách hệ thống, dài hạn và hiệu quả.
Tuy nhiên, đây còn là cuộc thử thách của thể chế. Đòi hỏi cải cách đồng bộ trong quản trị tài chính. Năng lực tổ chức, giám sát thị trường và thực thi chính sách. Nếu được thực hiện bài bản, đây có thể trở thành trụ cột tài chính – xã hội cho phát triển đô thị bền vững. Nơi cuộc sống an cư, hình thành cộng đồng, chứ không chỉ là cơn đói nhà giá thấp.
Tổng hợp
