Chai lá cong, loài gỗ cực hiếm tại miền Trung, đang đối mặt với nguy cơ biến mất khi chỉ còn 13 cây cổ thụ cùng tình trạng khó tái sinh tự nhiên.
- Sau tuổi 40, điều gì khiến thận dễ suy giảm chức năng?
- Vụ Hậu “pháo”: Tòa hoãn xét đơn kháng cáo của 414 người bị hại
- Xung đột Iran: Mỹ xem xét nối lại chiến dịch tấn công lớn
Đặc điểm sinh học và giá trị của loài gỗ cứng như sắt
Giữa những dải cát ven biển miền Trung đầy nắng gió, cây chai lá cong hay còn gọi là sao lá cong (tên khoa học Shorea falcata) đang âm thầm tồn tại như một chứng nhân thời gian. Đây là loài cây gỗ lớn thuộc họ Dầu, có đặc điểm nhận dạng rất riêng biệt với phiến lá dài hoặc hình trứng, phần nửa dưới không đối xứng tạo nên dáng cong đặc trưng. Đặc tính nổi bật nhất khiến loài này được chú ý chính là chất lượng gỗ cực kỳ chắc và bền, khi phơi khô lâu năm sẽ trở nên cứng như sắt.
Người dân địa phương từ lâu đã sử dụng loại gỗ này để chế tác các vật dụng quan trọng trong gia đình như kèo cột, giường tủ hoặc đóng tàu thuyền nhờ khả năng chịu đựng thời tiết khắc nghiệt. Không chỉ cung cấp gỗ, thân cây còn tiết ra nhựa dạng chai cục, khi phối hợp với nhựa dầu rái sẽ tạo thành hỗn hợp xảm ghe thuyền rất hiệu quả. Loài cây này được giới thực vật học chú ý từ năm 1962 sau khi mẫu đầu tiên được thu thập tại bán đảo Cam Ranh.
Ngoài giá trị kinh tế và khoa học, chai lá cong đóng vai trò thiết yếu trong hệ sinh thái ven biển nhờ bộ rễ và tán cây rộng giúp chắn gió, giữ đất cát. Cây có khả năng thích nghi đáng kinh ngạc với những vùng đất cát nghèo dinh dưỡng và khí hậu khắc nghiệt của miền Trung. Tuy nhiên, phạm vi phân bố của loài hiện rất hẹp, khiến chúng nằm trong danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ theo quy định pháp luật.
Thách thức trong bảo tồn nguồn gen chai lá cong quý hiếm
Số liệu từ các nhà khoa học thuộc Đại học Huế chỉ ra thực trạng đáng báo động khi Việt Nam hiện chỉ còn khoảng 13 cây chai lá cong cổ thụ. Những cây này tập trung chủ yếu tại thị xã Sông Cầu, tỉnh Phú Yên, với kích thước ấn tượng khi đạt đường kính hơn 1m và cao tới 40m,. Mặc dù các “cây mẹ” này vẫn ra hoa và kết quả hàng năm, nhưng giới chuyên gia gần như không tìm thấy sự xuất hiện của cây con tái sinh tự nhiên.
Tại xã Xuân Cảnh, 10 cây cổ thụ hàng trăm năm tuổi đang phải chống chọi với tình trạng xói lở và trụt cát do nền lập địa yếu trên các đồi cát bay. Sự suy giảm này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc bảo vệ nghiêm ngặt nguồn gen quý giá để tránh nguy cơ tuyệt chủng hoàn toàn,. Nếu không có những biện pháp can thiệp kịp thời, loài gỗ đặc hữu này có thể sẽ chỉ còn tồn tại trong những tài liệu nghiên cứu cũ.
Để giải cứu loài cây này, các cơ quan chuyên môn đề xuất phương án bảo tồn tại chỗ kết hợp với việc thu gom hạt giống để ươm trồng nhân tạo. Tại Cam Ranh, một cây chai lá cong gần 400 tuổi đã được công nhận là Cây di sản Việt Nam, góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng. Việc kết hợp giữa khoa học và niềm tin dân gian, coi cây là vật linh thiêng tại các đình miếu, đang là tia hy vọng để duy trì sự tồn tại của loài gỗ này.
Theo: CafeF
