Chiếc nồi đồng hơn 100 năm tuổi tại xã Cổ Lũng, Thanh Hóa vẫn được gia chủ gìn giữ vẹn nguyên dù từng có người trả giá cao tới hàng trăm triệu đồng.
- Đóa sen trở về với tượng Bồ tát Tara sau gần nửa thế kỷ lưu lạc
- Sầm Sơn kết nối di sản Thanh Hóa, kéo dài lưu trú
- Giỏ quà đầu năm của thông gia giàu và nghĩa tình kín đáo
Nồi đồng cổ Cổ Lũng và giá trị lịch sử trăm năm
Tại xã Cổ Lũng, huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa, gia đình ông Hà Văn Sỹ hiện đang lưu giữ một báu vật quý giá của dòng họ và làng bản. Đó là chiếc nồi đồng khổng lồ có đường kính lên tới 1m và trọng lượng nặng gần 1 tạ, thu hút sự chú ý của đông đảo du khách. Theo lời kể của ông Sỹ, hiện vật này đã có tuổi đời hơn một thế kỷ, từng thuộc sở hữu của một địa chủ giàu có và quyền thế nhất trong vùng thời bấy giờ.
Sự độc đáo của chiếc nồi không chỉ nằm ở kích thước mà còn ở những dấu tích lịch sử được chạm khắc tinh xảo trên thân nồi. Dù trải qua thời gian dài và tác động của môi trường, trên vành nồi vẫn còn lưu lại những dòng chữ quốc ngữ và chữ tượng hình chạm nổi đầy bí ẩn. Những thông tin như “năm 1921” hay “Cổ Lũng tổng” đã phần nào giúp xác định thời điểm ra đời cũng như nguồn gốc của hiện vật này.
Nhiều chuyên gia và những người am hiểu về đồ cổ cho rằng, những dòng chữ này là minh chứng rõ nét nhất cho quá trình hình thành và sử dụng nồi trong quá khứ. Nó phản ánh một giai đoạn lịch sử khi vùng đất Cổ Lũng còn là một đơn vị hành chính cấp tổng với những quy tắc sinh hoạt cộng đồng đặc thù. Đối với gia đình ông Sỹ, những nét chữ mờ nhạt ấy chính là sợi dây liên kết vô hình giữa hiện tại và những giá trị truyền thống của cha ông.
Việc lưu giữ được một hiện vật bằng đồng có kích thước lớn và còn nguyên vẹn như vậy là điều vô cùng hiếm gặp trong bối cảnh hiện nay. Ông Sỹ cho biết, trước kia toàn xã có khoảng 6–7 chiếc nồi tương tự nhưng hầu hết đã bị thất lạc hoặc bán đi do điều kiện kinh tế khó khăn. Hiện nay, đây có thể coi là chiếc nồi đồng duy nhất còn sót lại, trở thành biểu tượng văn hóa vật thể vô giá của vùng đất Thác Hiêu hùng vĩ.
Nồi đồng cổ Cổ Lũng gắn liền đời sống cộng đồng
Trong ký ức của những người dân lớn tuổi tại thôn Ấm Hiêu, chiếc nồi đồng này không chỉ là một vật dụng nấu nướng thông thường mà là hơi thở của làng bản. Ngày xưa, khi điều kiện kinh tế của người dân còn nhiều thiếu thốn, mỗi khi có đám hiếu hay đám hỷ, cả làng lại cùng nhau mượn nồi để nấu đồ ăn. Chiếc nồi khổng lồ này đủ sức phục vụ thực phẩm cho hàng trăm người dân trong những dịp lễ hội quan trọng của cộng đồng.
Sự hiện diện của chiếc nồi trong các buổi sinh hoạt chung đã tạo nên sự gắn kết chặt chẽ giữa các thành viên trong thôn xóm. Hình ảnh bếp lửa hồng bập bùng cùng chiếc nồi đồng bốc khói nghi ngút đã trở thành một phần không thể thiếu trong bản sắc văn hóa của người dân nơi đây. Mỗi bữa cơm chung từ chiếc nồi này không chỉ mang giá trị vật chất mà còn chứa đựng tình cảm xóm giềng tối lửa tắt đèn có nhau.
Sau khi được thu hồi từ chế độ cũ, chiếc nồi đã được giao lại cho cộng đồng quản lý và sử dụng như một tài sản chung. Điều này cho thấy vai trò quan trọng của hiện vật trong việc duy trì các hoạt động tập thể và giáo dục tinh thần đoàn kết. Dù ngày nay các thiết bị nấu nướng hiện đại đã phổ biến, nhưng hình ảnh chiếc nồi đồng vẫn luôn gợi nhắc về một thời gian khổ nhưng ấm áp nghĩa tình làng nghĩa xóm.
Chính vì những ý nghĩa tinh thần to lớn đó, vào năm 2015, khi thôn cần kinh phí xây dựng nhà văn hóa, ông Sỹ đã không ngần ngại dùng tài sản cá nhân để bảo vệ cổ vật. Ông đã quyết định đổi một căn nhà sàn trị giá khoảng 70 triệu đồng để sở hữu và trực tiếp bảo quản chiếc nồi với sự đồng ý của dân làng. Hành động này xuất phát từ mong muốn cháy bỏng là giữ lại một phần linh hồn của bản làng cho các thế hệ mai sau.
Quyết tâm gìn giữ kỷ vật cho thế hệ mai sau
Kể từ khi về với gia đình ông Hà Văn Sỹ, chiếc nồi đồng cổ đã nhận được sự quan tâm đặc biệt từ những nhà sưu tầm và giới mộ điệu cổ vật. Ông Sỹ chia sẻ rằng có không ít người đã lặn lội từ xa đến tận nhà để hỏi mua chiếc nồi với mức giá rất hấp dẫn. Đỉnh điểm là một giám đốc ngân hàng từng ngỏ ý mua lại chiếc nồi với số tiền 400 triệu đồng, một con số cực lớn so với mặt bằng kinh tế tại địa phương.
Tuy nhiên, trước sức hấp dẫn của đồng tiền, ông Sỹ vẫn giữ vững lập trường kiên quyết không bán đi báu vật của làng. Ông quan niệm rằng có những giá trị văn hóa và lịch sử không bao giờ có thể mua được bằng tiền, và chiếc nồi đồng này là một ví dụ điển hình. Đối với ông, việc gìn giữ chiếc nồi không chỉ là trách nhiệm với gia đình mà còn là sự tôn trọng đối với những giá trị văn hóa mà tổ tiên đã dày công gây dựng.
Hiện nay, chiếc nồi được đặt trang trọng tại gian chính của gia đình, trở thành điểm dừng chân thú vị cho khách du lịch khi ghé thăm khu du lịch thác Hiêu. Ông Sỹ luôn sẵn lòng giới thiệu cho du khách về lịch sử cũng như những câu chuyện thú vị xoay quanh cổ vật này. Việc chia sẻ kiến thức giúp lan tỏa niềm tự hào dân tộc và ý thức bảo vệ di sản văn hóa trong cộng đồng, đặc biệt là đối với những người trẻ tuổi.
Dù chính quyền địa phương hiện chưa có điều kiện để xây dựng khu trưng bày chuyên biệt, nhưng những nỗ lực cá nhân của ông Sỹ đang góp phần quan trọng vào việc bảo tồn di sản. Ông mong muốn con cháu đời sau sẽ tiếp quản và coi trọng chiếc nồi như một món quà vô giá từ quá khứ. Việc bảo tồn thành công chiếc nồi đồng này chính là minh chứng cho sức sống mãnh liệt của văn hóa truyền thống trước những biến đổi của thời đại.
Theo: Dân trí
