Sự phát triển mạnh mẽ của thị trường tài sản số (TSS) tại Việt Nam đang đặt ra thách thức lớn trong việc xây dựng khung pháp lý và chính sách thuế. Câu hỏi đặt ra: nên đánh thuế theo doanh thu từng giao dịch hay thuế suất 20% trên lợi nhuận thực tế như chuyển nhượng vốn?
- Chuyển tiền từ 500 triệu đồng phải báo cáo Cục Phòng, chống rửa tiền
- Nông dân Phú Thọ thi đua sản xuất kinh doanh giỏi góp phần giảm nghèo bền vững
- Đền Bà Triệu – Huyền thoại nữ anh hùng cưỡi voi: Xưa và Nay
Đề xuất từ Binance: Đồng bộ với thông lệ quốc tế
Trong bản góp ý cho dự án Luật Thuế thu nhập cá nhân (sửa đổi), sàn giao dịch Binance cho rằng TSS khi được nắm giữ để đầu tư có bản chất tương tự cổ phiếu, cổ phần, do đó nên xếp vào diện chuyển nhượng vốn.
Theo đề xuất, thu nhập từ giao dịch TSS nên chịu thuế suất 20% trên phần lợi nhuận ròng (doanh thu trừ chi phí). Nếu không xác định được giá vốn, mức tạm tính là 0,1% trên doanh thu. Binance lập luận rằng cách tiếp cận này phù hợp với chuẩn mực tại nhiều nước như Úc, Singapore, Anh – nơi lợi nhuận từ tài sản mã hóa được coi là capital gains thay vì đánh thuế trực tiếp trên giá chuyển nhượng.
Việc áp dụng thông lệ quốc tế, theo Binance, không chỉ tạo ra sự công bằng trong thuế mà còn góp phần xây dựng môi trường đầu tư cạnh tranh, tránh việc dòng vốn bị dịch chuyển sang các quốc gia có chính sách linh hoạt hơn.
Góc nhìn chuyên gia: Cần nhìn đúng bản chất tài sản
Tại Việt Nam, Bộ Tài chính từng đề xuất đánh thuế TSS tương tự chứng khoán, tức 0,1% trên giá trị từng lần giao dịch. Tuy nhiên, ông Nguyễn Văn Được – Ủy viên Ban Chấp hành Hội Tư vấn Thuế Việt Nam (VTCA) – cho rằng cách này chưa phù hợp.
Theo ông Được, bản chất TSS là tài sản và quyền tài sản (giống biển số xe, tên miền, quyền thuê đất…), chứ không chỉ là một công cụ tài chính. Do đó, chính sách thuế cần căn cứ vào thu nhập thực tế thay vì hình thức giao dịch. Nếu chỉ dựa trên giá trị chuyển nhượng, nguy cơ gây méo mó thị trường. Làm giảm tính minh bạch và khiến nhà đầu tư chịu gánh nặng thuế ngay cả khi thua lỗ.
Ông đưa ra hai kịch bản:
- Phương án 1: Thuế suất 0,5% – 1% trên giá giao dịch, hoặc 5% trên phần vượt 20 triệu đồng (tương tự một số tài sản đặc thù như biển số xe, tên miền).
- Phương án 2: Thuế suất 17% – 20% trên lợi nhuận ròng. Giống với hộ kinh doanh kê khai thuế hoặc cá nhân chuyển nhượng vốn.
Trong ngắn hạn, phương án 1 dễ áp dụng vì đơn giản và thuận tiện cho cơ quan thuế. Nhưng về dài hạn, cần hướng tới phương án 2. Kết hợp cơ chế tạm khấu trừ và quyết toán cuối năm để đảm bảo công bằng.
So sánh quốc tế: Bài học từ Mỹ, Anh, Đức
Ở nhiều quốc gia, thuế với TSS được thiết kế theo hướng khuyến khích đầu tư dài hạn. Mỹ áp dụng từ 0% – 20% cho đầu tư dài hạn và 10% – 37% cho ngắn hạn. Anh thu 18% và 24% tùy mức thu nhập. Đức và Áo áp khoảng 27,5% trên lợi nhuận thực tế. Điểm chung là không đánh thuế trên tổng doanh thu. Mà chỉ tính trên phần lợi nhuận sau khi trừ chi phí.
Nếu Việt Nam đi theo hướng đánh thuế trực tiếp trên doanh thu như chứng khoán. Mức độ cạnh tranh sẽ thấp hơn, dễ làm nản lòng nhà đầu tư. Đặc biệt là các quỹ và doanh nghiệp quốc tế đang quan tâm thị trường.
Tác động đến Doanh nghiệp và người dân
Với doanh nghiệp fintech và sàn giao dịch, việc áp dụng chính sách thuế minh bạch và đồng bộ. Sẽ là yếu tố quan trọng để thu hút vốn, tạo môi trường phát triển bền vững. Nếu áp mức thuế cao hoặc thiếu linh hoạt. Nguy cơ dịch chuyển dòng vốn sang các thị trường có khung pháp lý thuận lợi hơn là rất lớn.
Với nhà đầu tư cá nhân trong nước, mức thuế 20% trên lợi nhuận ròng vừa đảm bảo công bằng (chỉ đóng khi có lãi). Vừa giúp tránh tình trạng phải nộp thuế ngay cả khi thua lỗ. Tuy nhiên, thách thức lớn là việc chứng minh chi phí, giá vốn trong các giao dịch phi tập trung, vốn chưa có cơ chế giám sát đầy đủ.
Cần lộ trình hai bước
Chính sách thuế với TSS là bước đi tất yếu để đảm bảo quản lý hiệu quả nguồn thu ngân sách. Tạo sự công bằng với các loại tài sản khác. Tuy nhiên, trong bối cảnh thị trường còn non trẻ, Việt Nam có thể chọn lộ trình hai bước:
- Ngắn hạn: Thu thuế theo tỷ lệ trên doanh thu (0,5% – 1%) để đơn giản hóa quản lý.
- Dài hạn: Chuyển sang đánh thuế trên lợi nhuận ròng (17% – 20%). Đồng bộ với thông lệ quốc tế và đảm bảo công bằng cho người nộp thuế.
Chỉ khi chính sách thuế vừa đảm bảo thu đúng, thu đủ, vừa khuyến khích đầu tư. Việt Nam mới có thể khai thác hiệu quả tiềm năng của thị trường tài sản số đang tăng trưởng nhanh. Đồng thời bảo vệ lợi ích cho cả doanh nghiệp và người dân.
Theo: Vietnamfinance và phân tích của tác giả
