Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 08/7 tuyên bố chấm dứt ngừng bắn với Iran, chưa đầy một tháng sau khi hai bên ký bản ghi nhớ Islamabad hướng tới hòa bình, đẩy xung đột sang giai đoạn mới tập trung vào quyền kiểm soát eo biển Hormuz.
- Ông Trump đổi giọng với Iran và Ukraine chỉ trong hai tuần
- Bắt đối tượng truy nã về tội cướp giật tài sản tại Hải Phòng
- Đường dây buôn lậu 1.477 viên kim cương bị bóc gỡ từ chuyến bay đến TPHCM
Đây là lần điều chỉnh chiến lược thứ ba của ông Trump kể từ khi phát động chiến dịch quân sự nhằm vào Iran cuối tháng 2. Quyết định này khép lại một khoảng lặng ngoại giao ngắn và mở ra cuộc đối đầu trực tiếp trên thực địa, nơi cả hai phía đều tin mình có thể giành lợi thế.
Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) nối lại các đợt không kích quy mô lớn vào các mục tiêu ven biển miền nam Iran, tuyên bố mục tiêu là “làm suy yếu năng lực quân sự mà lực lượng Iran đã sử dụng để tấn công tàu thương mại ở eo biển Hormuz”. Tổng thống Trump đồng thời tái áp đặt phong tỏa hải quân, ngăn tàu thuyền đi qua Hormuz theo tuyến hàng hải do Tehran chỉ định.
Tehran đáp lại bằng cách đóng cửa Hormuz với các tàu sử dụng tuyến đường do Mỹ vạch ra ở phía nam eo biển. Iran cũng tăng cường tập kích vào các mục tiêu quân sự ở các nước vùng Vịnh, đáp trả trực tiếp các đợt ném bom của Mỹ.
Mohammad Mokhber, cố vấn của Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei, ngày 13/7 tuyên bố “giá trị chiến lược” của eo biển là “không thể thay thế”. “Chúng tôi bảo vệ eo biển này để trong tương lai, tàu thuyền của mình có thể qua lại mà không phải cống nạp cho kẻ thù”, ông nói, khẳng định nhượng bộ trong vấn đề này là điều Tehran không thể chấp nhận.
Hormuz vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu khí toàn cầu. Các nước vùng Vịnh, kể cả đồng minh của Mỹ, phụ thuộc đáng kể vào lộ trình này để xuất khẩu dầu — đây chính là lý do eo biển trở thành lá bài mà Iran không dễ từ bỏ.
Giáo sư Vali Nasr, Đại học Johns Hopkins, phân tích thẳng vào cơ chế của cuộc đấu: “Mỹ không thể buộc Iran từ bỏ chương trình hạt nhân hay chấp nhận các điều kiện của Washington nếu nước này còn nắm giữ eo biển Hormuz. Và Iran đang cố bảo vệ lợi thế này bằng cách chứng minh rằng Mỹ không thể giành lại eo biển bằng vũ lực.”
Kenneth Pollack, phó chủ tịch Viện Trung Đông, mô tả cấu trúc thực sự của xung đột: “Hai bên đang bị cuốn vào một cuộc chiến tiêu hao nhằm gây sức ép lên đối phương. Mỹ và Iran đều cố đẩy bên kia đến giới hạn chịu đựng, dù không biết chính xác giới hạn đó nằm ở đâu.” Ông cảnh báo những cuộc chiến kiểu này có thể kéo dài nhiều năm.
Các cựu quan chức quân sự Mỹ cho rằng Washington có thể dần bào mòn năng lực của Tehran nếu duy trì chiến lược hiện tại đủ lâu. Tuy nhiên, họ cũng nhấn mạnh đây sẽ là cuộc đấu dài hạn và khó lường — tức là chưa có phía nào nắm chắc phần thắng.
Sanam Vakil, giám đốc chương trình Trung Đông tại Chatham House, London, chỉ ra nguy cơ mà cả hai phía đang tạo ra: “Bên nào cũng leo thang theo cách nguy hiểm để gia tăng lợi thế, làm suy yếu đối phương rồi quay lại bàn đàm phán với vị thế mạnh hơn.” Pollack đặt kết quả có thể xảy ra rõ hơn: xung đột từ Hormuz có thể lan rộng ra toàn khu vực, tác động đến an ninh năng lượng thế giới và biến vùng Vịnh thành tâm điểm của những bất ổn mới.
Vũ Phượng (tổng hợp)
