Tổng thống Mỹ Donald Trump liên tục thay đổi lập trường với Iran và Ukraine, khiến giới quan sát khó đoán định hướng đi thực sự của Washington.
- Năm thói quen âm thầm khiến chỉ số acid uric khó giảm
- Từ mâu thuẫn cá nhân đến bản án cho 44 thanh, thiếu niên ở Cà Mau
- Gió bão Bavi khiến thác nước 197 mét ở Trung Quốc chảy ngược
Tại hội nghị thượng đỉnh NATO ở Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ, đầu tháng 7, ông Trump chỉ trích gay gắt lãnh đạo Iran và tuyên bố thỏa thuận ngừng bắn đã chấm dứt, chỉ ba tuần sau khi ca ngợi họ là những người “dễ làm việc cùng”. Cùng thời điểm, thái độ của ông với Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky lại chuyển từ căng thẳng sang thiện chí, sau hơn một năm kể từ cuộc tranh cãi tại Phòng Bầu dục.
Ba tuần trước hội nghị NATO, ông Trump từng mô tả các lãnh đạo Iran là những người “mạnh mẽ”, “thông minh”, “không cực đoan”. Nhưng sau khi cáo buộc Tehran tấn công ba con tàu ở tuyến đường phía nam eo biển Hormuz hôm 7/7, ông đổi giọng, gọi họ là “dối trá”, “bạo lực” và tuyên bố lệnh ngừng bắn “đã hết”.
Sau tuyên bố đó, ông Trump ra lệnh nối lại không kích và thu hồi lệnh miễn trừ trừng phạt từng cho phép Iran bán dầu. Vài ngày sau, ông tuyên bố tái phong tỏa cảng biển Iran, đồng thời đe dọa tấn công cơ sở hạt nhân Núi Pickaxe, nơi được cho là nằm ngoài tầm với của các loại bom xuyên phá mạnh nhất của Mỹ.
Đến ngày 13/7, ông Trump đưa ra một quyết định khiến cả cố vấn Nhà Trắng lẫn đồng minh vùng Vịnh bất ngờ: thu phí tương đương 20% giá trị hàng hóa với tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz, gọi đây là phí cho “dịch vụ bảo vệ” của Mỹ. Nhiều chuyên gia hàng hải cảnh báo mức phí này cao đến mức có thể khiến chủ tàu không dám cho phương tiện đi qua Hormuz, buộc lãnh đạo các nước vùng Vịnh phải gọi điện thuyết phục ông hủy kế hoạch.
Khoảng 24 giờ sau, ông Trump rút lại ý tưởng thu phí, một quyết định dường như được đưa ra ngẫu hứng trên mạng xã hội Truth Social. Trình tự này cho thấy khoảng cách giữa tuyên bố và hành động thực tế trong chính sách Iran của ông diễn ra chỉ trong vài ngày, không phải kết quả của một chiến lược nhất quán.
Với Ukraine, chiều hướng thay đổi lại ngược lại. Hơn một năm trước, ông Trump và Phó tổng thống JD Vance từng tranh cãi gay gắt với ông Zelensky tại Phòng Bầu dục, dẫn đến việc Mỹ đình chỉ viện trợ quân sự cho Kiev.
Nhưng khi gặp nhau bên lề hội nghị NATO tuần trước, hai lãnh đạo có buổi làm việc nồng ấm hơn nhiều. Ông Trump nói với các phóng viên rằng ông Zelensky “đã làm được một công việc phi thường” và “làm việc rất hiệu quả”, đồng thời chấp thuận cho Ukraine tự sản xuất tên lửa phòng không Patriot theo giấy phép nhượng quyền từ Mỹ.
Đây được xem là thắng lợi lớn nhất mà ông Zelensky đạt được tại hội nghị. Tuy nhiên, lời hứa cấp phép không đồng nghĩa với việc Ukraine sẽ có ngay tên lửa: Đức từng được Mỹ cấp phép sản xuất Patriot từ năm 2022, nhưng lô hàng đầu tiên phải đến năm 2027 mới xuất xưởng.
Chuyên gia Bradley Bowman thuộc Quỹ Bảo vệ các nền Dân chủ nói rằng việc cấp phép sản xuất “không đơn giản như bật một công tắc đèn”. Ông nói thêm: “Nhưng thật không may, trong nhiều trường hợp, thời gian lại là thứ duy nhất chúng ta không có”.
Theo chuyên gia Max Boot của Washington Post, ông Trump nhiều khả năng không muốn khơi lại một cuộc chiến tổng lực với Iran ngay trước cuộc bầu cử giữa kỳ, bởi hậu quả kinh tế có thể nghiêm trọng khi Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược của Mỹ đang ở mức thấp nhất kể từ năm 1983. Nhưng ông Boot cũng cảnh báo, thay vì hiện thực hóa lời hứa chấm dứt xung đột, ông Trump có thể khiến Mỹ lún sâu vào một cuộc chiến không hồi kết khác với Iran.
Chuyên gia Negar Mortazavi thuộc Trung tâm Chính sách Quốc tế nhận định ông Trump đang cố dùng sức ép quân sự để buộc Iran nhượng bộ. Bà nói: “Iran đã chứng minh họ sẵn sàng chiến đấu, leo thang căng thẳng và chấp nhận tổn thất lớn chứ quyết không đầu hàng trước sức ép”.
Xung đột với Iran kéo dài cũng ảnh hưởng trực tiếp đến Ukraine. Khi đó, Mỹ và các đồng minh Trung Đông sẽ phải ưu tiên kho tên lửa vốn đã khan hiếm cho chiến trường này, khiến Kiev bị san sẻ nguồn viện trợ vũ khí, kể cả tên lửa phòng không.
Theo ông Boot, nếu thực sự muốn hỗ trợ Ukraine, ông Trump cần xuất thêm tên lửa Patriot từ kho dự trữ đang cạn của Mỹ, hối thúc đồng minh làm điều tương tự, và chấp thuận yêu cầu cung cấp tên lửa hành trình Tomahawk vốn bị trì hoãn từ lâu. Trong khi chờ đợi, Ukraine vẫn đang dùng máy bay không người lái tấn công các cơ sở năng lượng Nga, nhưng loại vũ khí này mang đầu đạn nhỏ hơn nhiều so với tên lửa hành trình nên khó gây tổn hại các công trình kiên cố.
Minh Thu (tổng hợp)
