Sau khi Mỹ khôi phục phong tỏa biển và dội bom Iran bốn ngày liên tiếp, Tehran tuyên bố sẽ đóng eo biển Hormuz và đe dọa kéo lực lượng Houthi vào phong tỏa thêm eo biển Bab el-Mandeb, đẩy toàn bộ hai tuyến hàng hải năng lượng huyết mạch của thế giới vào vòng nguy hiểm.
- Vụ điểm thi Tuyên Quang: Thủ tướng đánh giá đặc biệt nghiêm trọng
- Ông Trump để ngỏ khả năng tấn công đảo dầu mỏ Iran
- Khởi tố 26 người trong vụ điểm thi bất thường ở Tuyên Quang
Ngày 15/7, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) xác nhận đợt không kích kéo dài bảy giờ vào các mục tiêu tại Iran đã hoàn tất, với mục tiêu được tuyên bố là làm suy yếu khả năng Iran đe dọa tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz. Cùng ngày, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đáp trả bằng cách tấn công các mục tiêu Mỹ tại Bahrain, Jordan và Kuwait.
Vụ giao tranh này xảy ra chưa đầy một tháng sau thỏa thuận ngừng bắn lần hai đạt được hồi tháng 6, khiến thỏa thuận đó đứng trước nguy cơ sụp đổ hoàn toàn. Theo AP, giới quan sát đánh giá nếu không có giải pháp ngoại giao nhanh chóng, tình hình có thể chuyển thành chiến tranh toàn diện.
Eo biển Hormuz là nơi khoảng 20% tổng lượng dầu thô và khí đốt giao dịch trên toàn cầu đi qua, và Iran đã tấn công các tàu thuyền di chuyển ngoài phạm vi kiểm soát của nước này. Mỹ đe dọa dùng sức mạnh quân sự để đảm bảo tự do hàng hải, nhưng các chuyên gia cho rằng điều đó đòi hỏi một hạm đội lớn và có thể cần đến hàng chục nghìn binh sĩ trên bộ.
Tổng thống Donald Trump ngày 13/7 tuyên bố sẽ đảm bảo cho tàu thuyền qua lại và thu phí 20%, rồi ngay ngày 14/7 đổi lập trường, nói rằng thay vì nộp phí cho Washington, các nước Trung Đông sẽ ký các thỏa thuận thương mại và đầu tư lớn vào Mỹ. Ông cũng đe dọa sẽ phá hủy toàn bộ nhà máy điện và các cây cầu tại Iran trong tuần tới nếu Tehran không chấp nhận thỏa thuận — đây là kiểu đe dọa ông cũng từng đưa ra trước cả hai thỏa thuận ngừng bắn trước đó.
Chưa rõ đây là chiến thuật đàm phán hay dấu hiệu của một đợt leo thang thực sự. Ông Ali Vaez, Giám đốc chương trình Iran tại Nhóm Khủng hoảng Quốc tế (Bỉ), cảnh báo: “Việc liên tục gia tăng sức ép quân sự đến một lúc nào đó có thể vô tình châm ngòi cho một cuộc chiến ngoài ý muốn.” Ông Vaez cũng nhận định Iran vẫn có lý do để quay lại bàn đàm phán vì Tehran cần các gói cứu trợ kinh tế đã thống nhất trong thỏa thuận.
IRGC tuyên bố sẽ đóng eo biển Hormuz cho đến khi Mỹ dừng các hành động gây hấn, đồng thời đe dọa mở rộng sang các hành lang xuất khẩu khác. “Việc xuất khẩu năng lượng trong khu vực hoặc được chia sẻ cho tất cả, hoặc sẽ không có ai được hưởng”, IRGC tuyên bố.
Các nhà phân tích cho rằng Iran đang phát tín hiệu khả năng sử dụng đồng minh Houthi tại Yemen để phong tỏa eo biển Bab el-Mandeb — cửa ngõ vào Biển Đỏ, nơi khoảng 10% lượng dầu khí giao dịch toàn cầu đi qua và là tuyến kết nối hàng hải chính giữa châu Á và châu Âu. Một quan chức Houthi ngày 13/7 đã cảnh báo với Reuters rằng họ sẵn sàng đóng cửa eo biển này nếu Ả Rập Xê Út tiếp tục tấn công Yemen.
Nhiều chuyên gia cảnh báo việc cắt đứt cùng lúc hai tuyến huyết mạch năng lượng này sẽ là kịch bản thảm họa với toàn cầu, có thể đẩy giá dầu lên mức 200USD/thùng. Đây là khoảng cách rõ ràng giữa những tuyên bố kiểm soát tình hình của các bên và thực tế mà thị trường năng lượng thế giới đang đối mặt.
Đỗ Vân (tổng hợp)
