Tehran – Chính phủ Iran tiếp tục đối mặt áp lực tài chính nặng nề khi Mỹ duy trì lệnh phong tỏa hàng hải và các biện pháp cấm vận dầu mỏ, bất chấp việc giao tranh quân sự giữa hai nước đã tạm ngừng.
- Anh khẳng định sẵn sàng đáp trả nếu Iran tấn công đồng minh
- “Làm nhà” cho cáy ở, lão nông Thanh Hóa thu hàng trăm triệu mỗi năm
- Bỏ việc ở phố, người phụ nữ Quảng Trị thức đêm nuôi chồn thu 3,6 tỷ đồng
Đại sứ Mỹ tại Liên Hợp Quốc Mike Waltz cho biết Tổng thống Donald Trump quyết định tạm dừng chiến dịch không kích nhằm tạo không gian cho các cuộc đàm phán với Tehran, trong khi Iran và Oman đang thảo luận về việc mở lại eo biển Hormuz. Tuy nhiên Washington vẫn giữ nguyên các lệnh hạn chế đối với hoạt động xuất khẩu dầu mỏ của Iran, khiến những khó khăn kinh tế vốn tồn tại từ trước của Tehran ngày càng trở nên trầm trọng hơn.
Bộ Dầu mỏ Iran công bố ngày 25/7 rằng nước này đã bán được 11,5 tỷ USD dầu thô trong suốt thời gian giao tranh với Mỹ và Israel. Trong giai đoạn thực thi bản ghi nhớ ký với Washington cho đến ngày 08/7, Tehran bán thêm được 6,5 tỷ USD dầu thô nữa. Tổng số tiền thu về tương đương khoảng 60% mục tiêu doanh thu dầu mỏ mà Iran đặt ra cho cả năm ngân sách.
Trong đợt phong tỏa cảng biển đầu tiên mà Mỹ áp đặt với Iran, kéo dài từ ngày 13/4 cho đến khi hai bên ký bản ghi nhớ vào ngày 18/6, giới chức Iran xác nhận xuất khẩu dầu thô đã rơi về mức gần như bằng không. Nếu lệnh phong tỏa lần hai tiếp tục kéo dài, doanh thu xuất khẩu của Iran đứng trước nguy cơ sụt giảm thêm, gây áp lực lớn lên đảo Kharg, nơi trung chuyển khoảng 90% lượng dầu thô xuất khẩu của cả nước.
Chính phủ Iran hồi tháng trước cho biết chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel đã khiến tổng sản lượng khí đốt tự nhiên giảm khoảng 230 triệu m3 mỗi ngày, so với mức khoảng 650 triệu m3 mỗi ngày trước khi chiến sự nổ ra. Ông Sekhavat Asadi, giám đốc điều hành Khu Kinh tế Năng lượng Đặc biệt Pars, hôm 26/7 cho biết Iran dự kiến khôi phục hơn 100 triệu m3 công suất sản xuất mỗi ngày đã bị mất.
Giới chức Iran cũng đang phải xử lý tình trạng mất cân đối nhiên liệu nghiêm trọng, khi đất nước đối mặt với mức thâm hụt hơn 20 triệu lít xăng mỗi ngày. Để bù đắp khoảng trống này, Iran buộc phải nhập khẩu xăng với số lượng hạn chế nhưng chi phí cao, đồng thời pha trộn các thành phần nhiên liệu và sử dụng kho dự trữ có từ trước chiến sự.
Bộ Dầu mỏ Iran cảnh báo có thể siết chặt hạn mức tiêu thụ nhiên liệu hàng tháng nếu tình trạng mất cân đối tiếp tục kéo dài trong thời gian tới. Chính phủ nước này tuần trước tuyên bố đang nghiêm túc cân nhắc việc tăng giá xăng đối với nhóm sử dụng ở bậc hạn mức tiêu thụ cao nhất.
Một đợt tăng giá xăng tương tự từng được thực hiện vào tháng 12/2025, chỉ vài tuần trước khi làn sóng biểu tình bạo lực bùng phát trên toàn quốc khiến hàng nghìn người thiệt mạng vào tháng 01/2026. Việc tăng giá nhiên liệu đột ngột hồi tháng 11/2019 cũng từng châm ngòi cho các đợt biểu tình đẫm máu có quy mô tương tự trong quá khứ.
Thủ đô Tehran cùng nhiều thành phố khác trên khắp Iran hiện đang phải cắt điện luân phiên, kéo theo tình trạng gián đoạn nguồn cung nước sinh hoạt và dịch vụ viễn thông. Tổng thống Masoud Pezeshkian cho biết ông đã chỉ đạo không cắt điện đối với các cơ sở sản xuất và công nghiệp cho đến cuối tháng 9, nhằm tránh gây thêm sức ép lên thị trường lao động vốn đã suy yếu.
Việc đóng cửa eo biển Hormuz cũng giáng đòn mạnh vào hoạt động thương mại của Iran với Trung Quốc, đối tác thương mại và bên mua dầu lớn nhất của nước này. Theo dữ liệu từ Hải quan Trung Quốc, trong giai đoạn từ tháng 3 đến tháng 6/2026, thương mại phi dầu mỏ giữa hai nước chỉ đạt tổng cộng 830 triệu USD, giảm khoảng 75% so với mức 3,3 tỷ USD của cùng kỳ năm trước.
Dữ liệu vận tải biển của Kpler do Iran International phân tích cũng cho thấy sự sụt giảm mạnh trong xuất khẩu dầu mỏ của Iran sang thị trường Trung Quốc. Khối lượng dỡ hàng trung bình hàng ngày tại các cảng Trung Quốc đã giảm từ 1,74 triệu thùng mỗi ngày trong tháng 4, xuống còn khoảng 550.000 thùng mỗi ngày trong nửa đầu tháng 7.
Sự gián đoạn kéo dài này cũng khiến chi phí vận chuyển hàng hóa tăng vọt trong thời gian gần đây. Theo người đứng đầu bộ phận hậu cần thuộc Tổ chức Xúc tiến Thương mại Iran, chi phí vận chuyển một container từ Trung Quốc về Iran hiện dao động 8.000-9.000 USD, tăng mạnh so với mức 2.500-3.500 USD trước khi xung đột nổ ra.
Việc Ukraine tấn công một tàu của Iran ở biển Caspi làm dấy lên lo ngại rằng tuyến đường thủy vốn được xem là an toàn này có thể trở thành điểm nóng quân sự mới. Hoạt động thương mại của Iran qua biển Caspi chủ yếu diễn ra với Nga, Kazakhstan, Turkmenistan và Azerbaijan, gồm các mặt hàng thiết yếu như lúa mì, ngũ cốc, ngô và phân bón.
Cựu cố vấn tổng thống Masoud Nili tuần trước cảnh báo rằng nền kinh tế Iran đang chuyển từ trạng thái trì trệ mãn tính nhưng còn kiểm soát được, sang một cuộc khủng hoảng thực sự khó lường trước. Ông cho rằng nhiều năm quản lý yếu kém về cơ cấu đang bộc lộ rõ hậu quả, trong khi lạm phát đã bước sang giai đoạn khó kiểm soát hơn, khiến các khoản trợ cấp và mạng lưới an sinh xã hội không còn đủ sức bảo vệ đời sống người dân.
Nhà kinh tế Mohammad-Mehdi Behkish cho biết việc tái thiết hạ tầng bị hư hại do chiến sự, phục hồi tăng trưởng kinh tế và hiện đại hóa ngành công nghiệp sẽ cần khoảng 500 tỷ USD vốn đầu tư. Tuy nhiên nguồn lực trong nước hoàn toàn không đủ để đáp ứng nhu cầu này, khiến việc tăng cường hợp tác với nước ngoài trở thành yêu cầu bắt buộc đối với Iran.
Nguyễn Chiến (tổng hợp)
