Trước sức ép ngày càng lớn từ Bắc Kinh trong lĩnh vực đất hiếm, Mỹ và các đồng minh đang hành động mạnh mẽ nhằm giảm phụ thuộc vào chuỗi cung ứng do Trung Quốc kiểm soát. Washington, Tokyo, Ottawa và Canberra đồng loạt lên tiếng, trong khi châu Âu vẫn loay hoay tìm lối thoát.
- Trump hủy gặp Putin: “Cái bắt tay dang dở” giữa hai cường quốc
- Trung Quốc đề ra chiến lược phát triển mới giữa căng thẳng thương mại Mỹ – Trung
- Đậu nành trở thành “mặt trận” mới trong thương chiến Mỹ – Trung
Mỹ kêu gọi thế giới đoàn kết trước “vũ khí đất hiếm” của Trung Quốc
Washington đang nỗ lực xây dựng liên minh toàn cầu nhằm đối phó với sự thống trị của Trung Quốc trong lĩnh vực khai thác và tinh luyện đất hiếm. Các nguyên tố này là thành phần thiết yếu trong công nghệ, quốc phòng và năng lượng — ba trụ cột then chốt của thế giới hiện đại.
Trung Quốc hiện khai thác tới 60% và tinh luyện 90% lượng đất hiếm toàn cầu, khiến nhiều chuỗi sản xuất, đặc biệt là trong ngành ô tô và công nghiệp quốc phòng, bị tê liệt khi Bắc Kinh thắt chặt xuất khẩu. Giới chức Mỹ khẳng định đây là mức độ kiểm soát “không thể chấp nhận được”.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent tuyên bố: “Không thể để một nhóm thư lại ở Bắc Kinh thao túng các chuỗi sản xuất toàn cầu.” Cùng quan điểm, đại diện thương mại Jamieson Greer cho rằng Trung Quốc “đang chống lại cả thế giới”. Nhật Bản và Canada nhanh chóng hưởng ứng lời kêu gọi của Mỹ, trong khi Úc tận dụng thế mạnh tài nguyên để củng cố quan hệ chiến lược với Washington.
Úc tận dụng lợi thế đất hiếm, củng cố quan hệ an ninh với Mỹ
Theo Les Echos, thị trường đất hiếm tuy nhỏ hơn nhiều so với dầu khí hay thép, nhưng lại mang giá trị chiến lược sống còn. Các nguyên tố như néodyme, praséodyme hay gallium là chìa khóa cho công nghệ vũ khí, xe điện và năng lượng tái tạo.
Hoa Kỳ đang tài trợ cho các doanh nghiệp trong nước nhằm khôi phục năng lực khai thác và tinh luyện. Trong khi đó, Úc — quốc gia giàu tài nguyên — coi đất hiếm là “chìa khóa vàng” để củng cố vị thế chiến lược. Chuyến thăm Washington của Thủ tướng Anthony Albanese đã mở ra thỏa thuận khoáng sản trị giá 8,5 tỷ USD, cùng 8 dự án ưu tiên song phương.
Đổi lại, Mỹ cam kết tiếp tục chương trình tàu ngầm nguyên tử trong khuôn khổ AUKUS, khẳng định vai trò của Úc trong chuỗi cung ứng chiến lược toàn cầu. Canberra cũng sẽ mua thêm thiết bị quốc phòng từ Mỹ, bao gồm drone biển Anduril và trực thăng Apache.
Châu Âu chậm chân trong cuộc đua tự chủ chiến lược
Trong khi Mỹ, Nhật và Úc đã hành động, Liên minh châu Âu (EU) vẫn đang loay hoay tái cấu trúc ngành khai khoáng. Bruxelles đặt mục tiêu xây dựng chuỗi cung ứng nội khối trong vài năm tới, song các chuyên gia cảnh báo châu Âu “không thể mơ mộng hão huyền”.
Pháp từng là nhà sản xuất hàng đầu thế giới về đất hiếm trong thập niên 1990, nhưng xu hướng phi công nghiệp hóa khiến năng lực này bị chuyển ra nước ngoài. Hiện công ty Solvay đã khởi động lại nhà máy tinh luyện ở La Rochelle, có thể đáp ứng 30% nhu cầu châu Âu nếu được hỗ trợ vốn.
Giới phân tích cho rằng nếu không nhanh chóng hành động, châu Âu sẽ đánh mất năng lực cạnh tranh trong các ngành công nghiệp chiến lược, từ xe hơi đến quốc phòng. Trong cuộc đua giành quyền kiểm soát chuỗi giá trị mới, Mỹ và đồng minh đã bước lên trước, còn châu Âu vẫn chỉ đang dò đường.
Theo: RFI
