Nhóm nghiên cứu tại Đại học Aalto công bố phân tích cho thấy các bộ dữ liệu dân số toàn cầu có thể đã đánh giá thấp dân số nông thôn trong nhiều thập kỷ.
- Hưng Yên: Người chồng đầu thú sau vụ đâm kiếm khiến em vợ tử vong
- Từ 01/7, phạm nhân được gọi video về nhà mỗi tháng một lần
- Khởi tố giám đốc và ba cán bộ vụ bồi thường dự án điện hạt nhân
Nghiên cứu do nhà nghiên cứu sau tiến sĩ Josias Láng-Ritter dẫn đầu, dựa trên dữ liệu di dời từ hàng trăm dự án đập thủy điện tại 35 quốc gia, được công bố trên tạp chí Nature Communications. Phát hiện đặt ra câu hỏi về độ tin cậy của các con số dân số mà giới hoạch định chính sách vẫn dựa vào để ra quyết định.
Từ trước đến nay, dân số Trái đất vẫn được xem là khoảng 8,2 tỷ người, một con số gần như không ai đặt câu hỏi. Nhưng nhóm nghiên cứu của Đại học Aalto cho rằng con số này có thể thấp hơn thực tế đáng kể, do cách thống kê dân số nông thôn tồn tại sai số kéo dài.
Thay vì dùng số liệu thống kê dân số truyền thống, nhóm nghiên cứu đối chiếu các cơ sở dữ liệu dân số toàn cầu với hồ sơ di dời chi tiết, được lập ra khi các dự án đập lớn buộc cộng đồng địa phương phải di dời. Vì việc chi trả bồi thường đòi hỏi số liệu chính xác, các hồ sơ này trở thành một nguồn dữ liệu hiếm có và đáng tin cậy cho khu vực nông thôn. Khi kết hợp dữ liệu này với ảnh vệ tinh và phân tích không gian, nhóm nghiên cứu kiểm tra độ chính xác của năm bộ dữ liệu dân số được sử dụng rộng rãi: WorldPop, LandScan, GRUMP, GWP và GHS-POP.
Kết quả cho thấy khoảng cách không nhỏ. Tùy bộ dữ liệu được xem xét, dân số nông thôn đã bị thống kê thiếu từ 53% đến 84% trong suốt giai đoạn nghiên cứu. Nói cách khác, các cộng đồng vùng sâu vùng xa trên thế giới có thể đông dân hơn nhiều so với những gì các bộ dữ liệu chính thức từng ghi nhận.
Nguyên nhân của khoảng cách này, theo nhóm nghiên cứu, nằm ở chính những hạn chế mà việc điều tra dân số nông thôn vẫn gặp phải. Nhiều quốc gia đang phát triển thiếu nguồn lực để thực hiện điều tra dân số toàn diện, trong khi các cộng đồng bị cô lập về địa lý vốn khó tiếp cận và khó ghi nhận chính xác. Đây không phải là một sai sót đơn lẻ, mà là một khoảng trống mang tính hệ thống đã tồn tại qua nhiều thập kỷ thống kê.
Không phải mọi chuyên gia đều đồng tình với quy mô của phát hiện này. Một số nhà nghiên cứu cho rằng việc thống kê thiếu dân số nông thôn là có thật, nhưng ý tưởng dân số toàn cầu có thể lớn hơn đáng kể so với ước tính hiện tại sẽ mâu thuẫn với hàng thập kỷ nghiên cứu nhân khẩu học cùng nhiều bộ dữ liệu độc lập khác.
Dù tranh luận về quy mô sai số chưa ngã ngũ, nghiên cứu vẫn buộc giới hoạch định chính sách phải nhìn thẳng vào một vấn đề: mức độ tin cậy mà họ đặt vào dữ liệu dân số, vốn là nền tảng cho nhiều quyết định mang tính toàn cầu, có thể không vững chắc như vẫn tưởng. Cho dù con số thực tế chỉ cao hơn đôi chút hay lớn hơn đáng kể, các cộng đồng xa xôi nhất thế giới vẫn đang ít được phản ánh trong thống kê chính thức hơn so với những gì người ta từng tin.
Vũ Hiếu (tổng hợp)
