TEHRAN – Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian và Ngoại trưởng Abbas Araghchi bị một nhóm người quá khích đe dọa tính mạng ngay tại lễ tang cố Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei, trong lúc phe cứng rắn cáo buộc giới lãnh đạo đương nhiệm đang tiến hành một cuộc “đảo chính mềm”.
- Hàng trăm xã miền núi phía Bắc đối mặt lũ quét và sạt lở
- Người đàn ông ở Nghệ An tử vong vì chủ quan sau vết chó cắn
- Được em vợ rủ sang Singapore, anh rể tỉnh dậy đã ở cửa khẩu sang Campuchia
Sự việc xảy ra tại Tehran trong tuần lễ tang kéo dài đến ngày 03/7, khi ông Araghchi – người trực tiếp đàm phán lệnh ngừng bắn với chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump – bị ném đá và gọi là “kẻ phản bội bán rẻ đất nước”. Nguyên nhân sâu xa, theo các chuyên gia, là việc lãnh tụ tối cao mới Mojtaba Khamenei tiếp tục vắng mặt trước công chúng trong khi ban lãnh đạo vẫn thay ông điều hành đàm phán.
Tại buổi lễ, một số người mặc đồ đen đã hô khẩu hiệu “Cái chết dành cho kẻ thỏa hiệp” khi ông Pezeshkian đi ngang qua linh cữu. Phe cứng rắn cho rằng thay vì trả thù cho cái chết của cố Đại giáo chủ, giới chức Iran đã ký thỏa thuận đi ngược chỉ thị của lãnh tụ tối cao đương nhiệm.
Nghị sĩ cực đoan Mahmoud Nabavian viết trên mạng xã hội X trước lễ tang: “Cảnh báo người dân Iran: Một cuộc đảo chính đang đến gần sao?”. Vài ngày sau, ông tiếp tục đăng: “Trong thời khắc tiễn biệt vị Imam tử vì đạo (Khamenei), chúng ta giương cao ngọn cờ báo thù cho máu của ông và kiên quyết chống lại cuộc đảo chính”.
Chuyên gia về Iran Arash Azizi, tác giả cuốn What Iranians Want, giải thích với CNN rằng do không thể tiếp cận lãnh tụ tối cao mới, phe cứng rắn đã chuyển sang cáo buộc những người đang thực sự điều hành đất nước. Ông nói: “Việc ông Mojtaba tiếp tục vắng mặt đồng nghĩa với việc họ không thể tiếp cận ông, trong khi ông Ghalibaf và các đồng minh trên thực tế đang điều hành đất nước… Vì vậy, phe siêu cứng rắn cáo buộc 2 ông Ghalibaf và Pezeshkian âm mưu ‘đảo chính’ chống lại Mojtaba”.
Áp lực lên Tổng thống Pezeshkian không chỉ dừng ở lời nói. Ca sĩ tôn giáo Mohammad Ali Bakhshi, người có quan hệ với lực lượng an ninh, công khai cảnh báo ông tại một buổi lễ: “Thưa Tổng thống, nếu các điều kiện của lãnh tụ không được đáp ứng, chính chúng tôi sẽ là lưỡi dao kề vào cổ ông. Chúng tôi sẽ biến cuộc sống của ông thành địa ngục”. Lời đe dọa công khai này bị nhiều người chỉ trích, nhưng ông Bakhshi không phải đối mặt hậu quả pháp lý nào.
Chủ tịch Quốc hội kiêm trưởng đoàn đàm phán Mohammad Bagher Ghalibaf – cựu chỉ huy Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) – trở thành mục tiêu chỉ trích chính. Nghị sĩ cứng rắn Kamran Ghazanfari tuyên bố trong một video đăng đầu tháng 7: “Họ đang tìm cách nâng cao vai trò của Hội đồng An ninh quốc gia tối cao, đồng thời làm suy giảm vai trò của lãnh tụ tối cao và Quốc hội. Đó chính là cuộc đảo chính chính trị mà họ đã thiết kế và đang từng bước triển khai”.
Ngày 14/7, hậu quả của cuộc đấu đá này thể hiện rõ khi ông Nabavian bị miễn nhiệm khỏi Ủy ban An ninh quốc gia của Quốc hội, cùng một nghị sĩ khác cũng phản đối thỏa thuận với Mỹ. Ông từng tìm cách phá hoại tiến trình đàm phán bằng cách tiết lộ văn bản thỏa thuận cho truyền thông trước khi nó được ký.
Ông Nabavian và những người cùng quan điểm thuộc Jebhe-ye Paydari (Mặt trận Kiên định) – nhóm tự nhận là lực lượng bảo vệ các giá trị của cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979. Nhà nghiên cứu Hamidreza Azizi tại Viện Các vấn đề quốc tế và An ninh Đức nhận định với CNN: “Chúng ta đang chứng kiến ông Ghalibaf sử dụng ảnh hưởng của mình để loại bỏ các phần tử cứng rắn này. Họ đang trở thành gánh nặng đối với hệ thống và ngày càng công khai đấu đá nội bộ, trong bối cảnh tình hình Iran trở nên bất ổn”.
Dù bị gạt khỏi các vị trí then chốt, nhóm này vẫn có ảnh hưởng đáng kể trong Quốc hội và tại Đài Phát thanh – Truyền hình quốc gia Iran (IRIB). Trong cuộc bầu cử năm 2024, một gương mặt tiêu biểu của nhóm là cựu Thư ký Hội đồng An ninh quốc gia Saeed Jalili đã nhận được hơn 13 triệu phiếu bầu và về nhì, trên tổng dân số khoảng 93 triệu người của Iran.
Trách nhiệm cuối cùng vẫn nằm ở khoảng trống quyền lực. Việc ông Mojtaba Khamenei tiếp tục vắng mặt cùng quyền lực ngày càng lớn của IRGC đang tiếp thêm động lực để phe cứng rắn thúc đẩy hành động quyết liệt hơn. Cựu Ngoại trưởng Iran theo đường lối cứng rắn Manouchehr Mottaki, trong cuộc phỏng vấn truyền hình ngày 15/7, đã đề xuất: “Đề xuất của tôi là chúng ta tấn công một căn cứ của Mỹ trong khu vực, nơi có hàng trăm, thậm chí hàng nghìn lính Mỹ. Chỉ cần bắt khoảng 100 tên lính và đưa về Iran là đủ”.
Lệnh ngừng bắn mong manh giữa Iran và Mỹ gần như sụp đổ ngay sau đó, khi IRGC tấn công tàu trên eo biển Hormuz để khẳng định quyền kiểm soát tuyến đường thủy chiến lược này, kéo theo các đòn trả đũa từ Washington. Giới quan sát cho rằng dù chia rẽ nội bộ ngày càng lộ rõ, Tehran vẫn thống nhất ở mục tiêu cốt lõi: chấm dứt chiến tranh theo điều khoản giúp nước này được nới lỏng trừng phạt và giữ quyền kiểm soát Hormuz.
Thành Luân (tổng hợp)
