Giải Nobel Vật lý 2025 đã vinh danh ba nhà khoa học Anh, Pháp và Mỹ với khám phá về “hiệu ứng đường hầm lượng tử vĩ mô” – thành tựu mở đường cho thế hệ công nghệ lượng tử tiếp theo.
- Pháp đối mặt khủng hoảng: Macron chịu áp lực bầu cử
- Mỹ có thể thiệt hại 15 tỷ USD/tuần nếu chính phủ tiếp tục đóng cửa một phần
- Tin tức thế giới 7-10: Ông Trump dè chừng cấp Tomahawk cho Ukraine, chính phủ Mỹ vẫn đóng cửa
Hiệu ứng đường hầm lượng tử – Từ thí nghiệm nhỏ đến phát hiện lớn
Trong các năm 1984 – 1985, ba nhà vật lý từ Anh, Pháp và Mỹ đã tiến hành loạt thí nghiệm trên mạch điện tử được chế tạo từ chất siêu dẫn – vật liệu có khả năng dẫn điện mà không có điện trở. Qua đó, họ phát hiện ra rằng một hạt ở quy mô lượng tử có thể “chui qua” rào cản năng lượng tưởng chừng không thể vượt qua, một hiện tượng được gọi là “hiệu ứng đường hầm lượng tử”.
Khám phá này không chỉ mở rộng hiểu biết về cơ học lượng tử mà còn chứng minh tính ứng dụng của nó ở quy mô vĩ mô, tức là có thể được tái hiện trong các thiết bị điện tử thực tế. Theo Ủy ban Nobel, chính hiện tượng này đã làm thay đổi cách con người hiểu về ranh giới giữa vật lý cổ điển và lượng tử, giúp hình thành cơ sở cho nhiều ngành công nghệ tiên tiến sau này.
Từ lý thuyết đến ứng dụng – Công nghệ lượng tử bước vào kỷ nguyên thực dụng
Theo giải thích của Ủy ban Nobel, công trình này đã “mở đường cho sự phát triển của thế hệ công nghệ lượng tử tiếp theo, bao gồm mật mã lượng tử, máy tính lượng tử và cảm biến lượng tử”. Nhờ khả năng xử lý thông tin bằng trạng thái chồng chập và siêu định vị, công nghệ lượng tử được kỳ vọng sẽ tạo ra bước nhảy vọt trong tính toán, bảo mật và đo lường.
Các nhà phân tích nhận định rằng, những khám phá của ba nhà khoa học sẽ là nền tảng cho “kỷ nguyên hậu silicon”, khi giới hạn vật lý của chip bán dẫn truyền thống đã gần đạt đến mức cực hạn. Ở lĩnh vực an ninh mạng, mật mã lượng tử có thể tạo ra những hệ thống truyền thông gần như không thể bị xâm nhập. Trong y học, cảm biến lượng tử có thể giúp phát hiện bệnh sớm với độ chính xác cực cao.
Giải thưởng danh giá và ý nghĩa nhân loại của khoa học lượng tử
Phần thưởng Nobel Vật lý 2025 bao gồm một bằng khen, huy chương vàng và tấm séc trị giá 11 triệu cua-ron Thụy Điển (tương đương gần 1 triệu euro). Tuy nhiên, giá trị tinh thần và ảnh hưởng lâu dài của phát minh vượt xa con số vật chất. Bằng việc khẳng định tính hiện thực của hiệu ứng lượng tử ở quy mô lớn, công trình này gợi mở hướng đi mới cho khoa học, đồng thời đặt ra câu hỏi sâu sắc về bản chất của vật chất và ý thức con người.
AFP cũng nhắc lại rằng năm 2024, giải Nobel Vật lý đã tôn vinh hai nhà khoa học Geoffrey Hinton (Canada – Anh) và John Hopfield (Mỹ) vì nghiên cứu về mạng nơ-ron nhân tạo, góp phần phát triển trí tuệ nhân tạo hiện đại. Nếu năm 2024 là năm của “AI thông minh”, thì năm 2025 đánh dấu bước khởi đầu của “AI lượng tử”, nơi trí tuệ nhân tạo có thể hoạt động ở cấp độ nguyên tử.
Theo: RFI
