Đất thờ cúng không hẳn là di sản thừa kế để chia. Việc phân chia phụ thuộc di chúc, người quản lý và mục đích duy trì việc thờ phụng thực tế của dòng họ.
- Iran thay đổi chiến lược kiểm soát eo biển Hormuz sau lệnh lãnh tụ
- Du lịch Sầm Sơn: Thực hư hóa đơn bữa ăn 18 triệu đồng gây xôn xao
- Bổ sung vitamin nhóm B đúng cách giúp hỗ trợ giảm nguy cơ đột quỵ
Đất thờ cúng và những quy định đặc thù về quyền sở hữu di sản
Theo luật sư Trịnh Văn Dũng từ Đoàn luật sư thành phố Hà Nội, đất thờ cúng không chỉ là tài sản đơn thuần mà còn chứa đựng giá trị văn hóa và tín ngưỡng gia đình. Về mặt pháp lý, đây là phần di sản được chỉ định rõ ràng trong di chúc hoặc do các thành viên thống nhất dùng vào việc thờ phụng sau khi mở thừa kế. Điểm khác biệt lớn nhất là loại tài sản này được tách biệt tương đối khỏi khối di sản thừa kế thông thường nhằm đảm bảo tính ổn định lâu dài cho mục đích tinh thần.
Trong hệ thống pháp luật dân sự Việt Nam, chế định tài sản thờ cúng thể hiện sự dung hòa giữa quyền sở hữu và truyền thống dòng họ. Khác với các loại đất đai thông thường, đất dùng cho thờ tự không hướng tới việc phân chia lợi ích kinh tế cá nhân. Thay vào đó, pháp luật ưu tiên duy trì hiện trạng để phục vụ lợi ích chung của toàn thể các thành viên trong gia đình hoặc dòng tộc qua nhiều thế hệ.
Tuy nhiên, người được giao nhiệm vụ trông nom đất đai không được xem là chủ sở hữu tuyệt đối của phần di sản này. Họ chỉ đóng vai trò là người quản lý, có trách nhiệm bảo quản tài sản đúng mục đích và không có quyền tự ý chuyển nhượng hay tặng cho nếu không được sự đồng thuận từ các đồng thừa kế. Nhiều mâu thuẫn gia đình đã nảy sinh khi người đứng tên trên giấy chứng nhận nhầm tưởng rằng mình có toàn quyền định đoạt tài sản chung của tổ tiên.
Các trường hợp tài sản thờ tự bị phân chia theo quy định pháp luật
Dù mang tính chất đặc thù, đất thờ cúng vẫn có thể bị đưa ra phân chia nếu không đáp ứng được các điều kiện pháp lý cần thiết. Trường hợp phổ biến nhất là khi người để lại tài sản không có di chúc và gia đình không chứng minh được mục đích thờ cúng thực tế. Khi đó, nếu phát sinh tranh chấp gay gắt giữa các thành viên, tòa án có thể quyết định chuyển hóa tài sản này trở lại thành di sản thừa kế thông thường để chia theo hàng thừa kế.
Ngoài ra, việc phân chia cũng được thực hiện khi mục đích thờ cúng không còn được duy trì ổn định hoặc việc quản lý thiếu minh bạch. Nếu người quản lý sử dụng đất sai mục đích hoặc gây tổn hại đến lợi ích chung, các đồng thừa kế có quyền yêu cầu thay đổi người quản lý hoặc yêu cầu phân chia tài sản. Sự minh bạch và đồng thuận trong gia đình là yếu tố then chốt để giữ gìn nguyên vẹn phần đất mà cha mẹ để lại cho việc hương hỏa.
Khi không có di chúc, việc phân chia sẽ dựa trên nguyên tắc hàng thừa kế theo quy định pháp luật gồm vợ, chồng, cha mẹ và các con. Tuy nhiên, nếu gia đình đạt được thỏa thuận giữ lại đất làm nơi thờ phụng và có căn cứ chứng minh việc sử dụng ổn định, pháp luật vẫn ưu tiên tôn trọng sự thống nhất này. Vai trò của người quản lý trong giai đoạn này cực kỳ quan trọng, đòi hỏi sự thừa nhận của tất cả các thành viên để tránh các kiện tụng kéo dài gây rạn nứt tình cảm.
Theo: Báo Dân trí
