Tại Phú Thọ, ông Dũng — người con thứ tư trong gia đình 11 anh chị em ruột — đứng tên toàn bộ 1.200 m2 đất do cha mẹ để lại, nhưng vẫn bị anh trai cả cùng 7 em khác khởi kiện đòi chia thừa kế.
- Nhà ở riêng lẻ cao từ 12m bắt buộc phải có thiết kế chuyên môn
- Ông Trump đổi chuyên cơ về nước giữa lo ngại an ninh sau hội nghị NATO
- Cảnh báo ám sát và khoảng cách giữa nghi vấn với bằng chứng cụ thể
Vụ tranh chấp bắt nguồn từ việc cha mẹ họ mua 1.200 m2 đất từ năm 1962, sau đó chia riêng 138 m2 cho ông Dũng để làm nhà ở, còn hơn 1.000 m2 còn lại vẫn thuộc quyền quản lý chung của cả gia đình. Năm 2020, khi ông Nam — con trai trưởng — triệu tập họp gia đình để bàn việc xây nhà từ đường trên phần đất chung, ông Dũng mới thông báo rằng toàn bộ diện tích đã được huyện cấp sổ đỏ đứng tên mình từ năm 2005.
Ông Nam cho rằng việc em trai đứng tên toàn bộ tài sản khi không có bất kỳ văn bản nào thể hiện cha mẹ ủy quyền hoặc tặng cho là trái với quy định pháp luật hiện hành. Cùng 7 anh chị em khác, ông đề nghị tòa xác định ông Dũng chỉ được giữ 138 m2 đã chia riêng, còn phần diện tích lớn hơn phải đưa vào khối di sản để chia thừa kế theo pháp luật.
Ngược lại, ông Dũng khẳng định từ năm 1992, cha ông đã trực tiếp đến Ủy ban nhân dân xã làm thủ tục cho ông toàn bộ diện tích đất nói trên. Kể từ đó, một mình ông quản lý, tôn tạo, xây tường bao, đóng thuế sử dụng đất hằng năm và sử dụng ổn định, liên tục suốt nhiều năm liền.
Theo lời ông Dũng, di sản đã được cha mẹ định đoạt từ lâu và trong suốt nhiều năm không một ai trong gia đình lên tiếng phản đối việc này. Ông cho rằng chỉ đến khi giá đất tăng cao, các anh chị em mới quay lại đòi chia phần, nên ông kiên quyết không đồng ý chia đất.
Trong quá trình xét xử, hồ sơ gốc về việc cấp sổ đỏ cho ông Dũng ban đầu không thể thu thập được do cả Ủy ban nhân dân xã và huyện đều báo cáo đã bị thất lạc từ lâu. Đến tháng 3/2024, chính quyền xã mới tìm được tài liệu cho thấy năm 2000 địa phương từng tổ chức một đợt rà soát để cấp sổ đỏ đồng loạt cho người dân trong xã.
Hội đồng xét duyệt khi đó xác định 668 hộ gia đình không có tranh chấp và đủ điều kiện được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Danh sách các hộ được niêm yết công khai và thông báo liên tục trên loa phát thanh trong 15 ngày nhưng không phát sinh bất kỳ khiếu nại nào. Đến tháng 12/2005, sổ đỏ chính thức được cấp cho toàn bộ 668 hộ, trong đó có tên ông Dũng.
Từ những căn cứ trên, cấp sơ thẩm nhận định cha mẹ và các anh chị em đều sinh sống tại địa phương nên chắc chắn biết chủ trương cấp sổ đỏ, nhưng không ai đứng ra kê khai hay phản đối ngoài ông Dũng. Tòa cũng cho rằng việc cấp giấy chứng nhận được thực hiện công khai cho nhiều hộ dân, không phải là trường hợp cấp riêng dành cho một mình ông Dũng.
Hội đồng xét xử sơ thẩm còn đặt câu hỏi rằng nếu hai cụ vẫn coi 1.200 m2 đất là tài sản riêng và chưa từng cho ông Dũng, thì vì sao sau khi chuyển đến nơi ở mới cách đó 2km, đến lúc qua đời tang lễ của cả hai đều được tổ chức tại đây. Ngoài ra, suốt nhiều năm liền, người đóng tiền sử dụng đất, xây dựng công trình, cải tạo và nhiều lần mang sổ đỏ thế chấp ngân hàng đều chỉ có một mình ông Dũng, trong khi những người con khác không hề có ý kiến gì.
Từ đó, cấp sơ thẩm xác định đây là trường hợp chiếm hữu ngay tình, dù việc tặng cho quyền sử dụng đất theo quy định phải lập thành văn bản có công chứng, chứng thực. Tòa tuyên công nhận toàn bộ 1.200 m2 đất thuộc quyền sử dụng hợp pháp của ông Dũng, đồng thời bác yêu cầu chia thừa kế của những người anh chị em còn lại.
Tuy nhiên, các lập luận trên của cấp sơ thẩm sau đó bị Viện Kiểm sát cấp phúc thẩm cho rằng hoàn toàn không có căn cứ vững chắc. Một cựu cán bộ địa chính xã đã thừa nhận trước tòa rằng việc tự ý gạch tên người cha để thay bằng tên ông Dũng trong hồ sơ địa chính chỉ dựa trên lời nói miệng của chính người cha, không hề có văn bản nào xác nhận.
Viện Kiểm sát cho rằng đây là một sai phạm nghiêm trọng trong quá trình quản lý đất đai, hoàn toàn không thể coi là căn cứ hợp pháp để xác lập quyền sử dụng đất riêng cho ông Dũng. Hơn nữa, thửa đất vốn là tài sản chung của hai vợ chồng nên việc chỉ một mình người cha quyết định cho tặng toàn bộ diện tích là không đúng quy định pháp luật về tài sản chung.
Viện Kiểm sát cũng không đồng tình với nhận định rằng tất cả anh chị em trong gia đình đã biết rõ và chấp thuận việc cấp sổ đỏ riêng cho ông Dũng suốt nhiều năm qua. Theo cơ quan này, việc địa phương niêm yết danh sách và thông báo trên loa phát thanh 15 ngày chỉ mang tính chất thủ tục hành chính thông thường, không thể thay thế cho một thỏa thuận phân chia di sản rõ ràng giữa 11 người con. Viện Kiểm sát nêu quan điểm: “Không thể dùng lý do họ không phản đối lúc đó để tước bỏ quyền thừa kế”.
Đồng tình với đánh giá của Viện Kiểm sát, Hội đồng xét xử phúc thẩm nhận định việc cha mẹ và các anh chị em không lên tiếng trong suốt một thời gian dài không đủ căn cứ để mặc nhiên công nhận toàn bộ quyền sử dụng đất thuộc về một mình ông Dũng. Phán quyết theo hướng cũ vì vậy đã gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền lợi hợp pháp của 10 người con còn lại trong gia đình.
Bên cạnh đó, hồ sơ liên quan đến việc hợp thửa giữa 138 m2 đất riêng và phần diện tích còn lại cũng không còn được lưu trữ đầy đủ tại địa phương, khiến quá trình cấp sổ đỏ cho ông Dũng thiếu đi sự minh bạch cần thiết. Do thửa đất hiện đang được ông Dũng thế chấp tại ngân hàng, việc phân chia di sản ngay tại phiên phúc thẩm là điều không thể thực hiện được.
Hội đồng xét xử phúc thẩm quyết định hủy toàn bộ bản án sơ thẩm, chuyển hồ sơ về cấp dưới để tiếp tục điều tra, thu thập thêm chứng cứ và xét xử lại từ đầu. Sau 4 năm theo đuổi vụ kiện, tranh chấp thừa kế giữa 11 anh chị em ruột tiếp tục quay trở lại Tòa án nhân dân tỉnh Phú Thọ để mở phiên tòa sơ thẩm lần thứ ba.
Nguyễn Chiến (tổng hợp)
