Đấu thầu qua mạng được kỳ vọng nâng cao tính minh bạch và cạnh tranh. Đặc biệt giúp doanh nghiệp nhỏ dễ tiếp cận hơn. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều rào cản kỹ thuật. Hồ sơ “đo ni đóng giày” và thiếu minh bạch vẫn khiến sân chơi này khó công bằng như kỳ vọng. Doanh nghiệp cần làm gì để không bị loại ngay từ “vòng gửi xe”?
- TP.HCM “khát” vật liệu xây dựng: Giá tăng, tiến độ các dự án trọng điểm bị đe dọa
- Mỹ – Nhật ký thỏa thuận thương mại: Liên minh chiến lược chuỗi cung ứng toàn cầu
- Bảo hiểm vụ lật tàu Vịnh Xanh 58: Hơn 14 tỷ đồng – phép thử cho hệ thống an sinh tài chính
Đấu thầu qua mạng từng được kỳ vọng là giải pháp đột phá để nâng cao tính minh bạch và cạnh tranh trong mua sắm công. Thế nhưng, sau nhiều năm triển khai. Câu hỏi vẫn còn bỏ ngỏ: Vì sao cạnh tranh thật sự vẫn là điều khó đạt được?
Hạ tầng kỹ thuật và năng lực số chưa đồng đều
Mặc dù Cổng thông tin đấu thầu quốc gia đã được nâng cấp. Song không phải doanh nghiệp nào cũng đủ năng lực số để tiếp cận. Nhiều nhà thầu nhỏ, đặc biệt ở các địa phương, gặp khó khăn trong việc cập nhật hồ sơ. Sử dụng phần mềm, hoặc thậm chí kết nối Internet không ổn định.
Thực tế: Có những gói thầu chỉ có một nhà thầu tham dự – không phải vì không có ai quan tâm. Mà vì họ không đủ năng lực kỹ thuật để nộp hồ sơ đúng hạn.
Gợi ý cho doanh nghiệp: Chủ động đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin . Và đào tạo nhân lực về quy trình đấu thầu số sẽ giúp tăng khả năng tiếp cận thị trường công.
Hồ sơ mời thầu vẫn còn “thiết kế riêng”, gây cản trở cạnh tranh công bằng trong đấu thầu
Một trong những vấn đề nhức nhối là tình trạng “đấu thầu chỉ để hợp thức hóa chọn sẵn”. Khi hồ sơ mời thầu (HSMT) được thiết kế với các tiêu chí vừa khít với một nhà thầu cụ thể. Từ yêu cầu năng lực, thiết bị, nhân sự đến kinh nghiệm… đều dễ bị “cài cắm” khéo léo.
Ví dụ: Một gói thầu xây dựng trường học yêu cầu nhà thầu từng thi công công trình tương tự trong bán kính 30km . Điều kiện tưởng như hợp lý nhưng thực chất loại bỏ phần lớn đối thủ.
Giải pháp cho doanh nghiệp: Nắm rõ Luật Đấu thầu và các hướng dẫn nghị định mới sẽ giúp nhà thầu phát hiện và khiếu nại kịp thời các tiêu chí không công bằng. Có thể gửi kiến nghị qua Cổng đấu thầu để được xử lý.
Cơ chế giám sát đấu thầu chưa đủ răn đe
Dù có hệ thống điện tử ghi nhận quá trình đấu thầu. Nhưng việc xử lý vi phạm còn chậm, thiếu minh bạch. Không ít trường hợp doanh nghiệp bị loại vô lý, kiến nghị nhưng không được phản hồi đầy đủ.
Thực tế: Một số chủ đầu tư hoặc bên mời thầu vẫn giữ vai trò “cửa sau” trong việc đánh giá hồ sơ. Tạo rào cản vô hình với các nhà thầu không quen biết.
Doanh nghiệp cần làm gì? Tập hợp bằng chứng, khiếu nại lên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia (https://muasamcong.mpi.gov.vn). Đồng thời phản ánh lên Thanh tra Bộ KH&ĐT nếu nghi ngờ dấu hiệu thông thầu, gói thầu thiết kế sai quy định.
Đấu thầu qua mạng: Cần thêm cải cách thể chế
Đấu thầu qua mạng chỉ phát huy hết tác dụng khi có sự cải cách đồng bộ: từ quy chuẩn HSMT. Chế tài nghiêm minh đến nâng cao năng lực cán bộ thẩm định và hệ thống đánh giá tự động khách quan.
Khuyến nghị:
- Chuẩn hóa tiêu chí đánh giá hồ sơ bằng thuật toán AI để giảm can thiệp chủ quan.
- Công khai chấm điểm đấu thầu sau mỗi gói thầu để minh bạch hơn.
- Đào tạo bắt buộc về đạo đức nghề nghiệp cho bên mời thầu và tư vấn đấu thầu.
Để cạnh tranh thật sự, cần nỗ lực từ cả hai phía
Đấu thầu qua mạng là bước tiến không thể đảo ngược trong quá trình số hóa quản lý nhà nước. Nhưng công nghệ, dù tiên tiến đến đâu. Cũng không thể thay thế cho cái tâm trong nghề và sự chính trực của con người. Cạnh tranh thật sự không chỉ nằm ở giá rẻ hay hồ sơ đẹp. Mà còn ở một môi trường đấu thầu được xây dựng trên nền tảng đạo đức nghề nghiệp và nguyên tắc công bằng.
Chủ đầu tư cần nhìn nhận vai trò của mình như “người cầm cân nảy mực”. Có trách nhiệm định hướng thị trường minh bạch. Thay vì soạn hồ sơ mời thầu theo kiểu “đo ni đóng giày”. Cần đặt ra tiêu chí phù hợp với mục tiêu công trình. Tạo cơ hội cho các doanh nghiệp thực lực thật sự có thể tiếp cận. Đồng thời, việc công khai kết quả đấu thầu. Lý do trượt thầu, tăng cường hậu kiểm cũng là cách để nâng cao chất lượng xét chọn và khôi phục niềm tin vào hệ thống.
Nhà thầu, nếu muốn bước vào “sân chơi số” một cách sòng phẳng, không chỉ cần giỏi chuyên môn. Mà còn phải hiểu luật, biết lên tiếng khi quyền lợi bị xâm phạm và luôn đặt chữ tín lên hàng đầu. Một dự án thắng thầu không chỉ là cơ hội làm ăn. Mà còn là cam kết thi công trung thực. Đúng chất lượng, đúng tiến độ, không “rút ruột công trình”, không gian dối giấy tờ.
Không ít câu chuyện buồn trong ngành xây dựng đã để lại hậu quả nặng nề . Những công trình trường học vừa khánh thành đã nứt toác. Những tuyến đường tiền tỷ lún sụt sau vài cơn mưa… Tất cả bắt đầu từ những cuộc đấu thầu “thiếu tâm, thiếu tầm”. Mà cả chủ đầu tư lẫn nhà thầu đều chung tay tiếp tay cho sự dễ dãi.
Nếu mỗi bên đều soi lại mình bằng tấm gương đạo đức nghề nghiệp – “làm nghề như làm phúc”. Thì mỗi gói thầu không chỉ mang lại lợi ích kinh tế. Mà còn góp phần xây dựng niềm tin xã hội, truyền lại giá trị cho thế hệ mai sau. Bởi hơn ai hết, những người làm nghề hiểu rằng: không ai có thể giàu bền nếu phải xây thành công trên những móng nền giả dối.
Trong dòng chảy chuyển đổi số và hội nhập. Minh bạch trong đấu thầu không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là thước đo văn minh quản trị quốc gia. Một thị trường đấu thầu công khai – công bằng – cạnh tranh thật sự chính là môi trường nuôi dưỡng doanh nghiệp tử tế và những người làm nghề có tâm.
Câu chuyện đấu thầu sẽ còn dài, còn nhiều góc khuất và thách thức. Nhưng chính sự tỉnh thức về lương tâm nghề nghiệp hôm nay có thể là khởi đầu cho một ngày mai đáng tin cậy hơn.
Mời bạn tiếp tục đồng hành cùng chúng tôi để không bỏ lỡ những phân tích chuyên sâu. Góc nhìn đa chiều và thông tin cập nhật về các chính sách kinh tế có ảnh hưởng thiết thực đến doanh nghiệp và đời sống xã hội.
Tổng hợp
