Một số chuyên gia giáo dục cho rằng cần tách kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học vì hai kỳ thi phục vụ mục tiêu khác nhau, trong khi một chuyên gia khác phản đối, cảnh báo điều này đưa giáo dục “quay về thời của 60 năm trước”.
- Nạn nhân tự giải cứu mình ngay trước cửa khẩu sang Campuchia
- Hai người đàn ông lừa bán nhiều lao động sang Campuchia lãnh án tù
- Bốn gia đình liền kề chìm trong đau thương sau vụ tai nạn cao tốc
Ông Đào Tuấn Đạt, Trưởng Ban điều hành Trường THPT Anhxtanh (Hà Nội), cùng TS. Nguyễn Thị Kim Phụng, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học (Bộ GD&ĐT), đưa ra đề xuất này sau khi mô hình thi “2 trong 1” áp dụng từ năm 2020 đến nay bộc lộ bất cập trong khâu phân hóa thí sinh. Ngược lại, TS. Lê Viết Khuyến, nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học, cho rằng việc tách hai kỳ thi là bước lùi so với chủ trương lấy người học làm trung tâm của Nghị quyết 29-NQ/TW.
Kỳ thi tốt nghiệp THPT tại Việt Nam đã trải qua nhiều lần đổi tên và cơ cấu tổ chức. Từ năm 2015, “kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông” được đổi tên thành “kỳ thi trung học phổ thông quốc gia”, với 8 môn thi và hai loại cụm thi: cụm tỉnh do Sở GD&ĐT chủ trì dành cho thí sinh chỉ xét tốt nghiệp, cụm liên tỉnh do trường đại học chủ trì dành cho thí sinh vừa xét tốt nghiệp vừa xét tuyển đại học.
Giai đoạn 2017-2019, mô hình cụm thi liên tỉnh bị bỏ, chỉ còn cụm thi tại mỗi tỉnh do Sở GD&ĐT chủ trì, các trường đại học phối hợp thực hiện. Từ năm 2020 đến nay, kỳ thi trở lại tên gọi ban đầu là “kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông”, với kết quả được dùng đồng thời cho cả xét tốt nghiệp lẫn xét tuyển đại học.
Theo ông Đạt, đề thi phục vụ xét tốt nghiệp cần độ khó trung bình để đánh giá đúng quá trình dạy và học ở bậc phổ thông, trong khi đề thi tuyển sinh đại học cần độ khó cao hơn để chọn lọc người học. Ông cho rằng một đề thi duy nhất không thể đáp ứng cả hai mục tiêu: nếu nghiêng về tốt nghiệp sẽ thiếu phân hóa, còn nghiêng về tuyển sinh sẽ không đánh giá đầy đủ quá trình học ở phổ thông.
Từ đó, ông Đạt đề xuất Bộ GD&ĐT “cầm trịch” một kỳ thi để cấp chứng chỉ quốc gia, còn các trường đại học tự chủ xét tuyển theo tiêu chí riêng, ưu tiên thí sinh đã có chứng chỉ này. TS. Phụng cũng ủng hộ hướng tách bạch: “Tôi cho rằng tốt nghiệp phổ thông nên tổ chức nhẹ nhàng, còn xét tuyển đại học thì nên có các kỳ thi phân loại chung thông qua những trung tâm khảo thí độc lập.”
Một trưởng ban đào tạo tại một đại học lớn ở Hà Nội, không nêu tên, dẫn chứng đề thi toán vừa qua có khoảng 50% câu hỏi phục vụ mục tiêu tốt nghiệp, phần còn lại khó phân loại tốt thí sinh cho xét tuyển đại học. Người này cũng cho rằng việc giao toàn bộ kỳ thi quan trọng cho địa phương khiến dư luận đặt câu hỏi về tính liêm chính và công bằng, nên đề xuất kỳ thi tốt nghiệp giao địa phương tổ chức nhẹ nhàng, còn kỳ thi đại học phải do Bộ GD&ĐT trực tiếp cầm trịch.
Ở chiều ngược lại, TS. Lê Viết Khuyến phản đối phương án tách hai kỳ thi, cho rằng đây là “đẽo cày giữa đường” khi giáo dục thay đổi liên tục. Ông nói: “Nếu tách hai kỳ thi là quay về thời của 60 năm trước.” Theo ông, việc phân cấp tổ chức thi tốt nghiệp về cho địa phương là bước phát triển hợp lý với quy mô học sinh lớn, còn kỳ thi đại học cần xuất phát từ lợi ích người học thay vì tạo thêm kỳ thi tốn kém.
Ông Khuyến dẫn kinh nghiệm của Mỹ, nơi gần 100 năm qua việc tuyển sinh đại học không giao riêng cho từng trường mà chủ yếu dựa vào kết quả hai kỳ thi SAT và ACT do các trung tâm khảo thí độc lập thực hiện. Ông cho rằng tinh thần của Nghị quyết 29-NQ/TW và Luật Giáo dục đại học cũng theo hướng để các trường tự đưa ra tiêu chuẩn xét tuyển, không hạn chế nhưng khuyến khích xuất phát từ lợi ích người học.
Khoảng cách giữa hai luồng quan điểm cho thấy vấn đề cốt lõi chưa được giải quyết: kỳ thi “2 trong 1” giúp giảm chi phí tổ chức nhưng chưa đáp ứng trọn vẹn cả hai mục tiêu tốt nghiệp và tuyển sinh. Việc lựa chọn mô hình nào phụ thuộc vào cơ quan quản lý cân đối giữa chi phí xã hội, tính công bằng và chất lượng phân loại thí sinh.
Trần Thu (tổng hợp)
