Sau hơn 50 năm kể từ sứ mệnh Apollo 17, NASA mới chính thức đưa con người quay trở lại quỹ đạo Mặt Trăng thông qua chương trình Artemis đầy tham vọng.

• Du lịch 30/4: Vé máy bay tăng cao và tour sớm lấp đầy chỗ

• 26 người bị khởi tố vì bán bóng cười

• Xuất khẩu dâu tây: Hướng đi mới cho nông sản Việt

Trở lại Mặt Trăng: Rào cản từ ngân sách và định hướng chính trị

Sứ mệnh Apollo 17 vào năm 1972 đã khép lại một kỷ nguyên rực rỡ khi có tổng cộng 12 phi hành gia từng đặt chân lên bề mặt chị Hằng. Tuy nhiên, sự thành công vang dội này lại không đi đôi với tính bền vững vì chương trình vốn chỉ được thiết kế cho các mục tiêu ngắn hạn trong cuộc đua không gian. Sau khi mục tiêu đưa người lên Mặt Trăng hoàn tất, những ưu tiên của chính phủ Mỹ bắt đầu thay đổi do áp lực từ chi phí leo thang và các vấn đề nội chính cần giải quyết.

Ngân sách dành cho NASA thực tế đã đạt đỉnh vào năm 1966 và bắt đầu sụt giảm ngay cả trước khi những dấu chân đầu tiên in trên bụi nguyệt cầu. Việc cắt giảm nguồn tài trợ dẫn đến việc hủy bỏ hàng loạt sứ mệnh kế tiếp, khiến chương trình Apollo phải kết thúc sớm không phải vì thất bại kỹ thuật mà vì mục tiêu chính trị đã đạt được. Sự thiếu hụt một cam kết tài chính ổn định và dài hạn từ Washington là nguyên nhân cốt lõi khiến các kế hoạch thám hiểm không gian sâu bị đình trệ suốt nhiều thập kỷ.

Suốt hơn nửa thế kỷ qua, sự thay đổi nhiệm kỳ lãnh đạo tại Mỹ thường xuyên làm xói mòn tính liên tục của các dự án vũ trụ quy mô lớn. Nhiều kế hoạch đầy hứa hẹn như Sáng kiến Thám hiểm Không gian năm 1989 đã nhanh chóng bị khai tử do dự toán chi phí khổng lồ, lên tới hàng trăm tỷ USD, vượt quá khả năng chi trả của ngân sách. Điều này cho thấy nỗ lực chinh phục không gian luôn phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ các lĩnh vực thiết yếu như quốc phòng và an sinh xã hội.

Thay đổi chiến lược để duy trì sự hiện diện lâu dài

Sau thời kỳ Apollo, NASA đã chuyển dịch trọng tâm sang quỹ đạo Trái Đất thấp với sự ra đời của tàu con thoi và Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS). Mặc dù các dự án này mang lại nhiều hiểu biết khoa học giá trị và là biểu tượng của sự hợp tác quốc tế, chúng cũng tiêu tốn một nguồn lực tài chính khổng lồ. Chính sự ưu tiên cho các hoạt động gần Trái Đất đã gián tiếp làm chậm lại các kế hoạch quay trở lại Mặt Trăng vốn đòi hỏi mức đầu tư chuyên biệt cho công nghệ không gian sâu.

Chương trình Artemis ra đời với mục tiêu khắc phục những hạn chế trong quá khứ bằng cách xây dựng một hệ sinh thái thám hiểm bền vững hơn. Thay vì chỉ đơn thuần thực hiện một cuộc đua danh tiếng, Artemis nhấn mạnh vào việc học cách sống và làm việc ở một thế giới khác để chuẩn bị cho hành trình tới sao Hỏa trong tương lai. Đây là bước chuyển mình quan trọng từ việc thám hiểm mang tính biểu tượng sang nỗ lực xây dựng một căn cứ thường trực cho nhân loại trên vệ tinh tự nhiên này.

Điểm khác biệt lớn nhất của Artemis chính là sự phối hợp chặt chẽ giữa chính phủ Mỹ, các đối tác thương mại và mạng lưới quốc tế thông qua Hiệp định Artemis. Việc phân tán rủi ro và chia sẻ gánh nặng tài chính với các tập đoàn tư nhân giúp chương trình có nền tảng ủng hộ chính trị rộng rãi và ổn định hơn. Dù vẫn phải đối mặt với các biến động ngân sách thường niên, cách tiếp cận đa bên này mang lại kỳ vọng về một kỷ nguyên thám hiểm Mặt Trăng lâu dài và thực chất.

Theo: Báo Dân trí