Khi cơ thể tạo ra tự kháng thể chống lại MDA5, người bệnh dễ phát triển bệnh phổi mô kẽ tiến triển, dẫn đến xơ hóa phổi và suy giảm chức năng hô hấp (Ảnh chụp màn hình/Dân Trí)
Một hội chứng tự miễn hiếm gặp liên quan đến tự kháng thể MDA5 đang ghi nhận số ca tăng vọt trong thời gian dịch Covid-19 tại Yorkshire, Anh Quốc.
Hội chứng tự miễn hiếm gặp tăng song hành dịch Covid-19
Trong báo cáo công bố trên eBioMedicine, các nhà khoa học từ Đại học Leeds và Đại học UC San Diego cho biết số ca viêm da cơ dương tính với tự kháng thể kháng MDA5 đã tăng bất thường tại Yorkshire từ năm 2020 đến 2022. Đây là vùng vốn ít ghi nhận bệnh này trước kia và chủ yếu xuất hiện ở nhóm bệnh nhân da trắng.
Hội chứng này được đặt tên MIP-C, mô tả tình trạng tự miễn MDA5 kèm theo viêm phổi mô kẽ xuất hiện ngay trong bối cảnh đại dịch. Các đợt tăng ca MDA5 dương tính được ghi nhận trùng khớp thời điểm với những làn sóng lây nhiễm Covid-19 lớn, gợi ý mối liên hệ dịch tễ đáng chú ý.
Trong tổng số 60 ca, 25 người phát triển tổn thương phổi mô kẽ và 8 bệnh nhân tử vong. Đây là mức độ ảnh hưởng nghiêm trọng, nhất là khi nhiều người không có tiền sử bệnh phổi trước đó.
Tác động miễn dịch học và tổn thương phổi
MDA5 có vai trò bảo vệ cơ thể trước RNA virus. Tuy nhiên, khi hệ miễn dịch tạo ra tự kháng thể chống lại protein này, phản ứng tự miễn có thể gây tổn thương các mô khỏe mạnh, đặc biệt là mô phổi.
Phân tích mẫu máu cho thấy bệnh nhân MIP-C đều có nồng độ IL-15 cao. Đây là cytokine kích hoạt viêm mạnh, có khả năng thúc đẩy xơ hóa phổi và gây kiệt quệ tế bào miễn dịch. Theo nhóm nghiên cứu, IL-15 có thể giữ vai trò then chốt trong diễn tiến bệnh, nhưng vẫn cần nhiều nghiên cứu chuyên sâu để xác nhận.
Đáng chú ý, chỉ 8 bệnh nhân từng có xét nghiệm dương tính với SARS-CoV-2. Điều này dẫn tới giả thuyết rằng các ca nhiễm không triệu chứng có thể tạo ra phản ứng miễn dịch bất thường ở những người có nền tảng di truyền dễ bị tổn thương, nhưng vẫn chưa được xác định rõ.
Hội chứng tự miễn hiếm gặp cần được giám sát toàn cầu
Dữ liệu cho thấy thời điểm gia tăng ca bệnh trùng với cả các đợt dịch và giai đoạn tiêm chủng diện rộng. Tuy nhiên, nhóm chuyên gia khẳng định mối quan hệ này chưa thể kết luận mang tính nhân quả. Việc xác định yếu tố nguy cơ cần nghiên cứu quy mô lớn trên nhiều khu vực khác nhau.
Một số quốc gia đã báo cáo ca bệnh mang biểu hiện tương tự, cho thấy MIP-C có thể là biểu hiện của rối loạn miễn dịch hậu Covid-19 mang tính toàn cầu. Vì vậy, việc giám sát chủ động, đặc biệt ở nhóm nguy cơ cao, là rất quan trọng.
Bác sĩ được khuyến nghị theo dõi bệnh nhân có phát ban đặc hiệu, yếu cơ, ho kéo dài hoặc khó thở tăng dần. Điều trị sớm sẽ giúp cải thiện chất lượng sống và hạn chế tiến triển xơ hóa phổi.
Malaysia mạnh tay với hoạt động đào Bitcoin bất hợp pháp (Ảnh chụp màn hình/Dân Trí)
Số tiền điện thất thoát lên đến 1,1 tỷ USD khiến Malaysia thành lập ủy ban đặc biệt và triển khai lực lượng đa tầng để truy quét các trang trại đào Bitcoin lậu.
Thất thoát điện Malaysia và thực trạng đào lậu quy mô lớn
Kể từ năm 2020, hoạt động trộm điện phục vụ đào Bitcoin tại Malaysia đã gây thiệt hại khoảng 1,1 tỷ USD cho TNB. Các phân tích cho thấy hơn 14.000 điểm khai thác trái phép bị phát hiện chỉ trong 5 năm, với số vụ tăng đột biến mỗi khi giá Bitcoin lập đỉnh. Đây là nguyên nhân khiến chính phủ đẩy mạnh kiểm tra từ trên không bằng drone cho đến thiết bị đo điện tại mặt đất.
Người dân cũng trở thành “mắt xích” quan trọng khi nhiều cơ sở bị tố giác do âm thanh bất thường. Một số chủ cơ sở còn cố tình tạo tiếng chim hoặc tiếng gió nhân tạo để lấn át tiếng máy đào.
Thợ đào đối phó và mối nguy với hạ tầng quốc gia
Các thợ đào trái phép liên tục thay đổi điểm đặt máy, lợi dụng các địa điểm bỏ hoang và dễ ngụy trang. Họ dùng tấm chắn nhiệt để giảm bức xạ, lắp camera tại lối vào và bố trí hệ thống chống đột nhập. Sự tinh vi này khiến lực lượng chức năng khó kiểm soát.
Theo Thứ trưởng Akmal Nasrullah Mohd Nasir, rủi ro không dừng lại ở hành vi trộm điện. Hệ thống điện quá tải có thể dẫn đến sự cố hạ tầng, ảnh hưởng đến hoạt động của doanh nghiệp và người dân. Trong bối cảnh đào Bitcoin tiêu thụ điện năng lớn hơn mức sử dụng của cả một quốc gia như Nam Phi, vấn đề trở nên đáng báo động.
Phản ứng chính sách và tranh luận về lệnh cấm Bitcoin
Để đối phó triệt để, chính phủ Malaysia lập ủy ban liên ngành giữa Bộ Tài chính, Ngân hàng Trung ương và TNB, có nhiệm vụ phối hợp xử lý các cơ sở vận hành trái phép. Một phần trong kế hoạch là đánh giá xem liệu Malaysia có nên tiến tới cấm hẳn hoạt động đào Bitcoin.
Dù vậy, pháp luật hiện nay vẫn cho phép đào hợp pháp nếu cơ sở dùng điện đúng quy định. Những trường hợp như ElementX hay trang trại ở Sarawak cho thấy hoạt động này luôn biến đổi, tận dụng không gian trống và khó kiểm soát.
General Motors yêu cầu toàn bộ nhà cung cấp loại bỏ nguồn gốc Trung Quốc. (Ảnh: Chụp màn hình/ChinaSpotlight)
GM bất ngờ yêu cầu toàn bộ nhà cung cấp loại bỏ hoàn toàn linh kiện Trung Quốc trước 2027, tạo cú sốc lớn và đẩy ngành ô tô vào cuộc tái cấu trúc chưa từng có.
General Motors tung lệnh mạnh nhất trong lịch sử hiện đại
Động thái của General Motors xuất hiện giữa tháng 11 và gây chấn động thị trường. Hãng yêu cầu toàn bộ nhà cung cấp loại bỏ nguồn gốc Trung Quốc. Lệnh áp dụng đến từng tầng nguyên liệu nhỏ trong linh kiện và mô-đun điện tử. GM không muốn giảm dần mà yêu cầu chuyển đổi hoàn toàn trước 2027. Nhà cung cấp phải lập bản đồ từng chi tiết và truy xuất đầy đủ nguồn gốc. GM yêu cầu thay thế toàn bộ phần liên quan Trung Quốc bằng nguồn an toàn hơn. Đây là thay đổi chưa từng thấy trong cấu trúc vận hành của GM. Lệnh bắt đầu bằng các cuộc trao đổi kín từ cuối 2024. Khi căng thẳng thương mại tăng cao, GM biến gợi ý thành mệnh lệnh. Quy mô yêu cầu khiến nhiều công ty rơi vào trạng thái lo ngại. Các nhà cung cấp đánh giá đây là thay đổi gây sốc hệ thống. Lệnh áp dụng cả cho linh kiện nhỏ như nam châm đất hiếm và khối điện tử. GM xác định Trung Quốc, Nga và Venezuela là ba điểm loại trừ. Lệnh xoay trục nhằm đưa chuỗi cung ứng trở lại Bắc Mỹ và đồng minh. Nguyên tắc mới rất rõ ràng: sản xuất ở đâu thì dùng nguồn ở đó. GM muốn bảo vệ các dây chuyền tại Mỹ và Mexico khỏi biến động.
Nguyên nhân gốc rễ từ rủi ro địa chính trị
Ban lãnh đạo GM nhấn mạnh ưu tiên mới là khả năng chống chịu. CEO Mary Barra khẳng định chi phí không còn là tiêu chí số một. Lãnh đạo mua sắm của General Motors yêu cầu kiểm soát tuyệt đối nguồn gốc linh kiện. Những bất ổn năm 2025 cho thấy nguy cơ gián đoạn rất cao. Các đợt siết chip và đất hiếm từng khiến toàn ngành chao đảo mạnh. GM hiểu rằng phụ thuộc sâu vào Trung Quốc không còn an toàn. Nhà cung cấp phải tự tìm chuỗi thay thế tại Mexico hoặc Việt Nam. Điều này kéo theo chi phí lớn và yêu cầu đào tạo thêm nhân lực. Việc chuyển tuyến vận tải khiến logistics phát sinh rủi ro mới. Nhà cung cấp phải tăng tồn kho để tránh gián đoạn dây chuyền. Áp lực thời gian cực lớn khiến nhiều doanh nghiệp lo ngại. Tuy nhiên GM vẫn giữ lập trường cứng rắn với kế hoạch 2027. Đây là bước xoay trục mang tính chiến lược toàn ngành. Ngành ô tô xem động thái này là tín hiệu thay đổi mô hình. Chuỗi giá trị ô tô toàn cầu chuyển từ toàn cầu hóa sang khu vực hóa. Các hãng khác có thể sớm theo GM trong vài năm tới.
Sự tự tin không phải đặc ân của người may mắn; nó là kỹ năng ai cũng có thể rèn. (Ảnh: Khai Mở)
Sự tự tin thực sự không đến từ vẻ ngoài gai góc hay những lời nói lớn tiếng. Nó đến từ ba điều giản dị nhưng khó rèn nhất: dám làm – biết chấp nhận – và đủ bình thản để không quan tâm. Khi bạn có ba điều này, bạn không cần chứng minh điều gì với ai nữa.
Trong thời đại đầy rẫy những “nhân cách” đa dạng này, chúng ta thường thấy mọi người dùng vẻ ngoài hào nhoáng cùng những lời nói và hành động cường điệu để che giấu nỗi lo lắng bên trong. Nhưng sự tự tin đích thực không bao giờ cần đến những tô vẽ bên ngoài. Nó bắt nguồn từ ba năng lực cốt lõi bên trong: lòng dũng cảm hành động, khả năng chấp nhận, và sự thờ ơ trước áp lực bên ngoài.
1. Dám làm: Thoát khỏi xiềng xích của nỗi sợ hãi
Điều hối tiếc lớn nhất trong đời thường không phải là những gì ta đã làm, mà là những gì ta đã không làm. Quá nhiều người bị ám ảnh bởi nỗi sợ “giá như”, do dự trước cơ hội. Họ sợ thất bại, sợ xấu hổ, sợ bị từ chối, nên họ chọn cách dậm chân tại chỗ.
Nhưng những người thực sự tự tin hiểu rằng sự hoàn hảo không bao giờ là điều kiện tiên quyết cho hành động. Họ dám bước những bước đầu tiên trước nỗi sợ hãi, ngay cả khi họ vấp ngã, ngay cả khi họ xấu hổ. Cũng giống như việc học đi xe đạp, không ai có thể đảm bảo họ sẽ vững vàng ngay lần đầu tiên, nhưng chỉ những ai dám thử mới có thể tận hưởng sự tự do khi đạp xe.
2. Chấp nhận: Trí tuệ của việc làm hòa với thất bại
Tại sao nhiều người ngần ngại hành động? Bởi vì họ không thể chấp nhận khả năng thất bại. Họ đánh đồng thất bại với việc phủ nhận giá trị bản thân, và do đó chọn cách né tránh cố gắng để ngăn ngừa thất bại tiềm ẩn.
Nhưng cuộc sống không bao giờ là một trò chơi mà bạn chỉ toàn thắng mà không bao giờ thua. Những người thực sự tự tin hiểu rằng thất bại không phải là kết thúc, mà là một điểm dừng cần thiết trên con đường phát triển. Họ có thể bình tĩnh đối mặt với những kết quả không như mong đợi, học hỏi từ chúng và bắt đầu lại.
Khả năng “chấp nhận” này không phải là sự cam chịu thụ động, mà là sự khôn ngoan chủ động. Nó giải phóng chúng ta khỏi sự ràng buộc bởi kết quả và cho phép chúng ta đối mặt với những thăng trầm của cuộc sống một cách bình tĩnh hơn.
3. Không quan tâm: Lòng can đảm để sống thật
Mức độ tự tin khó khăn nhất là “không quan tâm”. Chúng ta quá dễ bị ảnh hưởng bởi ý kiến của người khác: chúng ta lo lắng bị chế giễu, sợ không được công nhận, và sợ bị phán xét. Vì vậy, chúng ta kìm nén bản thân và sống theo kỳ vọng của người khác.
Nhưng những người thực sự tự tin hiểu rằng ý kiến của người khác không thể định nghĩa giá trị của họ. Họ có thể phân biệt được điều gì thực sự quan trọng với những lời bàn tán tầm phào. “Sự thờ ơ” này không phải là sự thờ ơ, mà là nhận thức sáng suốt về việc chịu trách nhiệm cho cuộc sống của chính mình.
Khi bạn đạt được trạng thái “không quan tâm”, bạn có thể thực sự sống theo ý muốn của mình, thay vì sống theo kỳ vọng của người khác. Đây chính là mức độ tự tin cao nhất.
Sự tự tin không phải là một tài năng bẩm sinh, mà là một kỹ năng có thể được trau dồi. Khi chúng ta có đủ can đảm để “dám làm”, sự khôn ngoan để “chấp nhận” và sự sáng suốt để “không quan tâm”, chúng ta có thể rũ bỏ những giả tạo và sống đúng với con người đích thực và mạnh mẽ của mình.
Hãy nhớ: Sự tự tin thực sự không cần phải chứng minh với bất kỳ ai. Nó chỉ cần bạn trung thực với chính mình và dũng cảm trong cuộc sống.
Hiện trường vụ tai nạn khiến nữ sinh tử vong ngày 4/9/2024. (Ảnh: MUCNews)
Ngày 3/12, Công an Vĩnh Long tạm đình chỉ điều tra Nguyễn Văn Bảo Trung (33 tuổi) do giám định kết luận hiện bị mất trí mức trung bình, mất khả năng nhận thức hành vi.
Công an tỉnh Vĩnh Long ngày 3/12/2025 tạm đình chỉ điều tra bị can Nguyễn Văn Bảo Trung (33 tuổi) về hành vi gây tai nạn chết người ngày 4/9/2024. Kết luận giám định bổ sung cho thấy Trung hiện mắc “mất trí trong các bệnh lý đặc biệt khác” (F02.8), mất khả năng nhận thức và điều khiển hành vi, tổn thương cơ thể 90%, liệt nửa người, chưa tỉnh táo.
Gia đình nữ sinh đã kiến nghị Bộ Công an và Công an tỉnh Vĩnh Long giám định lại sức khỏe tâm thần của tài xế.
Sáng 4/9/2024 tại xã Vĩnh Xuân (Trà Ôn), Trung lái xe tải lấn trái vượt xe bán tải phía trước, cán tử vong nữ sinh 14 tuổi đi xe đạp điện ngược chiều.
Ban đầu cơ quan chức năng huyện và tỉnh Vĩnh Long không khởi tố. Gia đình khiếu nại nhiều lần không được chấp nhận.
Ngày 28/4/2025, cha nạn nhân Nguyễn Vĩnh Phúc bắn Trung trọng thương rồi tự sát. Sau đó VKSND Tối cao yêu cầu xem xét lại, xác định hành vi vượt xe không an toàn của Trung có dấu hiệu tội phạm.
Ngày 7/5/2025 khởi tố vụ án, ngày 5/8 khởi tố bị can Trung và cho tại ngoại vì di chứng nặng.
Giám định trước đó (tháng 9/2024) khẳng định thời điểm gây tai nạn Trung hoàn toàn bình thường về tâm thần.
PAGASA và các mô hình quốc tế đồng loạt cảnh báo khu vực Nam Trung Bộ Việt Nam có khả năng chịu tác động mạnh nhất. Đường đi bão phức tạp do tương tác gió mùa đông bắc khiến phạm vi ảnh hưởng mở rộng, kèm nguy cơ mưa lớn và lũ quét diện rộng.
Dải thời gian 3–16/12: Giai đoạn bão tăng cường và đổi hướng
Ngay khi vào PAR, áp thấp 12a được giám sát sát sao do có điều kiện thuận lợi để mạnh lên. Dự kiến trong 24 giờ, hệ thống đạt cấp áp thấp nhiệt đới và mang tên Wilma. Khi đi qua vùng biển phía đông Luzon, bão có khả năng đạt cấp bão nhiệt đới.
Gió mùa đông bắc đang là yếu tố chính chi phối đường đi. Thay vì đi thẳng về phía tây, Wilma có xu hướng trượt xuống phía tây nam và đổ bộ vào Eastern Visayas – Bicol trong ngày 6–7/12. Sau khi di chuyển qua Nam Luzon – Visayas vào 8–9/12, bão bắt đầu đi vào vùng Biển Philippines sát Việt Nam.
Dự báo khả năng cao áp thấp mạnh lên thành bão trong tuần từ ngày 3 – 9/12. (Ảnh: PAGASA/Chụp màn hình/Nghệ An Mới)
Khoảng ngày 10–16/12, Wilma có thể vào Biển Đông, trở thành bão số 16. Các mô hình như ECMWF, GFS cho thấy tâm bão có xu hướng hướng về vùng biển Nam Trung Bộ, song biên độ dao động còn lớn, đòi hỏi theo dõi liên tục.
Dự báo vị trí của bão số 16 khi vào Biển Đông, sát vùng biển Nam Trung Bộ của Việt Nam, trong tuần từ ngày 10 – 16/12. (Ảnh: PAGASA/Chụp màn hình/Nghệ An Mới)
Nguy cơ mưa cực lớn và lũ lan rộng nếu bão vào Việt Nam
Các chuyên gia cảnh báo hoàn lưu của Wilma kết hợp gió mùa đông bắc có thể gây mưa rất lớn. Trong giai đoạn 11–13/12, Bicol – Eastern Visayas là khu vực chịu tác động trực tiếp; sau đó các tỉnh Nam Trung Bộ – đặc biệt là Khánh Hòa, Phú Yên, Bình Định – có thể ghi nhận mưa lớn, nước dâng và biển động mạnh.
Ngoài ra, rãnh gió đứt phía đông Bắc và Trung Luzon sẽ khiến mưa lan rộng, gia tăng rủi ro lũ quét, sạt lở tại các tỉnh miền núi. PAGASA khuyến cáo người dân chủ động ứng phó, tăng cường kiểm tra thông tin thời tiết trong tuần tới để đảm bảo an toàn.
“Dòng sông biết đun sôi” giữa sự im lặng của Amazon
Giữa rừng Amazon bạt ngàn, nơi hơi thở của sự sống luôn ẩm ướt và lặng lẽ, tồn tại một cảnh tượng khiến cả giới khoa học phải sửng sốt: một dòng sông đủ nóng để biến mọi sinh vật rơi xuống thành nạn nhân chỉ trong vài giây. Phát hiện này được ghi dấu bởi nhà địa nhiệt học trẻ tuổi Andrés Ruzo, người đã dấn thân vào vùng rừng sâu Peru theo lời kể tưởng như chỉ là truyền thuyết gia đình. Nhưng khi chạm mặt dòng nước ấy, ông hiểu rằng mình đang đứng trước một hiện tượng tự nhiên thách thức mọi chuẩn mực khoa học.
Dòng sông trước mắt ông không chảy êm ả như bao con sông Amazon khác. Từ bề mặt nước, từng lớp hơi nóng đặc quánh bốc lên, phủ trắng cả mặt rừng như một tấm màn sương mù nhân tạo. Những thân cây đổ nghiêng bên bờ bị nhuộm màu bạc xám do hơi nước nóng thổi qua. Và điều khiến Ruzo lạnh sống lưng hơn cả là chứng kiến một con ếch trượt khỏi tán lá, rơi xuống mặt nước và bị luộc chín trong khoảnh khắc. Thermometer của Ruzo ghi nhận mức nhiệt lên tới 96°C, gần sát ngưỡng nước sôi.
Thế nhưng điều nghịch lý hơn cả: khu vực này cách xa bất kỳ hoạt động núi lửa nào hàng trăm kilomet. Amazon Peru không phải vùng địa nhiệt mạnh, cũng chẳng nằm trên vành đai lửa Thái Bình Dương. Vậy thứ năng lượng nào đang âm thầm đun nóng cả một dòng sông giữa vùng rừng nguyên sinh? Câu hỏi đặt ra không chỉ dành cho Ruzo, mà cho toàn bộ ngành địa chất: Điều gì khiến Shanay-Timpishka “đi ngược” mọi hiểu biết thông thường? Và bí mật nào đang âm thầm chảy dưới lòng đất Amazon?
Khoa học cố gắng tìm lời giải, nhưng thiên nhiên Amazon—rộng lớn, cổ xưa và phức tạp—không dễ dàng để con người mở khóa bí mật của nó.
Nền tảng khoa học: Nhiệt địa chất hay bí ẩn địa tính?
Những vệt nứt địa chất và khoáng chất ven bờ tiết lộ cơ chế địa nhiệt phức tạp nuôi dưỡng sức nóng cho “sông sôi” giữa rừng già (Ảnh: Khai mở)
Dòng sông “sôi” này được người bản địa Asháninka gọi bằng cái tên Shanay-Timpishka, nghĩa là “đun sôi bằng hơi nóng của Mặt Trời”. Một cái tên vừa mang màu sắc thần thoại, vừa hé lộ sự bất thường đến mức con người thời xưa không thể lý giải. Nhưng dưới góc nhìn khoa học hiện đại, hiện tượng này bắt đầu hé mở những manh mối đầu tiên.
Về mặt vật lý, Shanay-Timpishka không quá lớn: dài khoảng 6 km, rộng 10–30 mét và sâu 1–5 mét. Thế nhưng nhiệt độ của nó lại khiến mọi nhà nghiên cứu phải bất ngờ: nhiều đoạn duy trì 50–96°C, gần như giữ nguyên sức nóng của một nồi nước đang sôi. Để duy trì lượng nhiệt khổng lồ như vậy, cần một nguồn năng lượng sâu và ổn định — nhưng Amazon Peru lại không hề có núi lửa.
Giải thích hợp lý nhất đến nay nằm ở hiện tượng địa nhiệt. Theo mô hình của Andrés Ruzo, nước mưa thấm sâu vào lòng đất qua các đứt gãy địa chất, đi xuống những tầng đá nóng nằm sâu dưới vỏ Trái Đất. Tại đó, nước được đun nóng rồi bị đẩy ngược trở lại mặt đất thông qua các “ống dẫn” tự nhiên. Cơ chế này tương tự suối nước nóng, chỉ khác ở quy mô lớn hơn nhiều.
Những dấu hiệu khoa học ủng hộ giả thuyết này:
Thành phần khoáng trong nước giống hệt các suối địa nhiệt.
Nhiều điểm nóng nhất trùng với vị trí vết nứt địa chất.
Mô hình địa nhiệt cho thấy một túi nhiệt bất thường nằm dưới nền rừng.
Thế nhưng, bí ẩn vẫn chưa kết thúc. Lưu lượng nước của con sông lớn đến khó tin — đủ mạnh để giữ cả dòng chảy luôn nóng, điều mà “địa nhiệt thông thường” khó giải thích. Thêm vào đó, một số đoạn sông tăng nhiệt đột ngột mà không khớp bất kỳ cấu trúc địa chất nào đã được xác định. Tất cả khiến Shanay-Timpishka trở thành một nghịch lý thú vị: khoa học có lời giải, nhưng chưa phải lời giải cuối cùng.
“Yacumama” – Khi truyền thuyết trở thành bản đồ tâm linh của Amazon
Giữa rừng Amazon, nơi mọi âm thanh đều vang vọng như bước chân của thần linh, người Asháninka sở hữu một truyền thuyết lưu truyền qua nhiều thế hệ: dòng sông Shanay-Timpishka là hơi thở của rắn thần Yacumama. Trong tâm thức của họ, Yacumama là sinh vật khổng lồ canh giữ mọi dòng nước — một thực thể vừa thiêng liêng vừa nguy hiểm, có thể ban sự sống cũng như cướp đi sinh mạng của bất kỳ ai bất kính.
Với người Asháninka, tiếp cận con sông này không bao giờ là hành động tùy tiện. Trước khi bước gần bờ nước, họ thực hiện những nghi lễ “xin phép” bằng lời cầu khấn hoặc những vật cúng nhỏ, như cách xin sự chấp thuận của Yacumama. Bởi theo niềm tin truyền đời, ai chạm vào vùng nước thiêng mà không được rắn thần cho phép sẽ bị thiêu cháy bởi hơi nóng hoặc bị kéo xuống lòng sông — một hình phạt dành cho kẻ xâm phạm trật tự tự nhiên.
Không ít những câu chuyện truyền miệng càng làm truyền thuyết thêm phần rùng rợn. Người bản địa kể rằng từng có những con thú khốn khổ bị trượt xuống lòng sông và “chín” ngay trong tích tắc, như thể có một ngọn lửa vô hình đang cuộn bên dưới mặt nước. Với họ, đó là dấu hiệu cho thấy Yacumama đang nổi giận, nhắc con người phải biết giữ khoảng cách với nơi thiêng liêng này.
Nhìn dưới góc độ khoa học xã hội, những truyền thuyết này không đơn thuần là tưởng tượng. Chúng đóng vai trò như bản đồ cảnh báo nguy hiểm trong văn hóa bản địa, giúp các bộ tộc tránh những vùng đất mà tự nhiên ẩn chứa mối đe dọa. Bằng thần thoại, họ đã “đánh dấu” những nơi con người không nên mạo hiểm.
Vậy điều gì có trước: hiện tượng thiên nhiên kỳ dị tạo ra truyền thuyết, hay chính truyền thuyết đã được dệt lên để lý giải sự kỳ dị ấy? Câu hỏi vẫn còn lửng lơ giữa Amazon, nơi khoa học và huyền thoại luôn đan xen như hai lớp của cùng một thế giới.
Người Asháninka tin “sông sôi” là hơi thở của rắn thần Yacumama—một không gian linh thiêng nơi thiên nhiên và thần thoại hòa làm một (Ảnh: Khai mở)
Bài toán lớn hơn: Sự tồn tại mong manh của “Sông sôi” và điều nhân loại có thể mất
Dù mang trong mình vẻ đẹp kỳ bí và giá trị khoa học to lớn, “Sông sôi” Shanay-Timpishka lại đang đứng trước nguy cơ biến mất nhanh hơn chúng ta tưởng. Những mảng rừng quanh khu vực sông, vốn là lớp áo bảo vệ tự nhiên của nó suốt hàng nghìn năm, đang bị phá rừng và khai thác gỗ trái phép tàn phá từng ngày. Các tuyến đường lậu mở xuyên rừng để vận chuyển gỗ không chỉ xé nát thảm xanh mà còn kéo theo hệ lụy nặng nề: ô nhiễm nguồn nước, xói mòn đất, thay đổi dòng chảy, tất cả có thể tác động trực tiếp đến cơ chế địa nhiệt vốn cực kỳ nhạy cảm của con sông.
Với người Asháninka, mất dòng sông không chỉ là mất một thắng cảnh tự nhiên. Đây là không gian thiêng, nơi gắn liền với nghi lễ, ký ức và lịch sử của cả cộng đồng. Nó là một phần căn tính của họ — một di sản tinh thần tồn tại song song với rừng già. Sự biến mất của dòng sông đồng nghĩa với việc một phần linh hồn của bộ tộc cũng bị xóa mờ.
Còn dưới góc nhìn khoa học, Shanay-Timpishka là một phòng thí nghiệm tự nhiên độc nhất vô nhị. Nhiệt độ nước cực cao có thể là nơi sinh sống của các vi sinh vật cực đoan (extremophiles) — những sinh vật có khả năng chịu đựng điều kiện khắc nghiệt, vốn được xem là “vàng mỏ” cho nghiên cứu dược phẩm, enzyme và tiến hóa sinh học. Nếu dòng sông bị phá hủy, chúng ta có thể mất đi một thư viện gen quý giá, thứ mà con người chưa kịp giải mã.
Câu hỏi đặt ra khiến bất kỳ ai cũng phải chững lại:
Liệu chúng ta đang chứng kiến một kỳ quan tự nhiên dần bị xóa khỏi bản đồ?
Và nếu điều đó xảy ra, nhân loại sẽ đánh mất cơ hội hiểu hết những bí mật mà dòng sông này đã gìn giữ qua hàng nghìn năm — những bí mật có thể không bao giờ tìm lại được một lần nữa.
Người hiền không tranh thắng – Lùi một bước biển rộng trời cao. Minh triết Luận Ngữ về đức nhẫn, giúp tâm an định và rộng mở. ((Ảnh: Khai mở)
Người hiền không tranh thắng – Lùi một bước biển rộng trời cao không chỉ là lời nhắc nhở về đức nhẫn (忍), mà còn là tinh hoa minh triết trong Luận Ngữ. Tư tưởng ấy gợi mở cách ứng xử thâm sâu, giúp con người an định và rộng mở tâm hồn.
Người hiền không tranh thắng – Lùi một bước biển rộng trời cao trong góc nhìn tu dưỡng
Từ ngàn đời nay, văn hóa phương Đông luôn coi trọng chữ “nhẫn (忍)” như một phẩm chất cốt lõi của người quân tử. Trong hành trình tu dưỡng của người tu hành hay người sống giữa đời thường, sự nhẫn nhịn, bao dung và biết lùi một bước để nhìn xa trông rộng không chỉ là thái độ, mà là trí tuệ. Cụm từ Người hiền không tranh thắng – Lùi một bước biển rộng trời cao vì thế trở thành kim chỉ nam, nhắc nhở rằng sự hơn – thua chỉ là chuyện nhỏ, còn việc giữ tâm trong sáng, đạo hạnh vững vàng mới là điều đáng quý.
“Không tranh” không có nghĩa là yếu đuối. Người hàm dưỡng hiểu rõ đạo lý: khi nội tâm đủ vững, ngoại cảnh khó có thể khuấy động. Không tranh thắng với người khác, chính là thắng được bản ngã trong mình – thắng được sân si, thắng được tâm hơn thua vốn khiến con người khổ não. Lùi một bước không phải vì sợ hãi, mà vì có tầm nhìn rộng, biết rằng một bước lùi hôm nay có thể mở ra cả vùng trời bao la ngày mai.
Tư tưởng Khổng Tử trong Luận Ngữ: Gốc rễ của đức nhường nhịn và trí tuệ khiêm cung
Một phần quan trọng trong Luận Ngữ của Khổng Tử nhấn mạnh vào việc tu thân – tề gia – trị quốc – bình thiên hạ, mà nền tảng chính là tu dưỡng đạo đức và giữ tâm thái điềm đạm. Khổng Tử từng dạy: “Quân tử hòa nhi bất đồng, tiểu nhân đồng nhi bất hòa.” Người quân tử có thể hòa hợp với người khác mà không cần phải đồng hóa hay tranh chấp. Ngược lại, kẻ tiểu nhân dễ đồng thuận bề ngoài nhưng trong tâm đầy thị phi.
Quan niệm này thể hiện rõ tinh thần không tranh thắng. Người hiền, theo Khổng Tử, không lấy đối đầu làm phương tiện, không lấy cạnh tranh làm lẽ sống. Họ chọn sự hòa nhã, biết điều, tôn trọng người khác, nhưng vẫn giữ lập trường. Họ không phải là người cam chịu thiệt thòi một cách mù quáng, mà là người đặt giá trị đạo đức lên trên ham muốn cá nhân.
“Kỷ sở bất dục, vật thi ư nhân”: Lời dạy Khổng Tử nhấn mạnh đức nhẫn và biết lùi, lấy thấu hiểu và cảm thông làm gốc. ((Ảnh: Khai mở)
Trong một đoạn khác của Luận Ngữ, Khổng Tử nói: “Kỷ sở bất dục, vật thi ư nhân.” Điều mình không muốn, đừng làm cho người khác. Đây chính là nền tảng của mọi hành vi nhẫn nhịn và biết lùi. Khi hiểu người khác, biết đặt mình vào vị trí của họ, ta sẽ không cố chấp giành phần thắng. Sự thắng thua trở nên vô nghĩa khi trái tim biết đồng cảm và thấu hiểu..
Người hiền không tranh thắng trong các mối quan hệ đời thường
Trong xã hội hiện đại, tốc độ nhanh, áp lực lớn, ai cũng muốn chứng tỏ mình mạnh mẽ, xuất sắc và không bị thua kém. Thế nhưng thực tế cho thấy, những người sống bình thản, biết lắng nghe, biết nhường một chút thường là những người có nội lực mạnh nhất. Bởi họ hiểu rằng, không phải lúc nào tranh đấu cũng đem đến lợi ích.
Người hiền không tranh thắng – Lùi một bước biển rộng trời cao nhắc ta biết điều tiết cái tôi, biết nhìn vào bức tranh lớn. Trong gia đình, một lời nhịn có thể hóa giải trăm điều xung đột. Trong công việc, một bước lùi có thể giúp tập thể giữ hòa khí, mở ra cơ hội lớn hơn. Trong giao tiếp xã hội, một nụ cười thay cho sự hơn – thua có thể mang lại những mối quan hệ bền vững.
Nhiều người tưởng rằng phải giành phần thắng mới được tôn trọng. Nhưng thực tế, phần lớn lòng tin và sự quý mến lại đến từ những người biết nhẫn (忍), biết khoan dung. Như nước, càng mềm mại càng có thể dung chứa muôn vật; như đất, càng âm thầm càng nuôi dưỡng sinh linh.
Một bước lùi – Một đại trí tuệ: Phân tích minh triết qua thực tiễn
Ta thường hiểu rõ rằng cuộc đời không phải một chiến trường của thắng bại, mà là hành trình trở về với bản tính thiện lương. Sự lùi bước là phép thử cho bản lĩnh tâm tính.
Khổng Tử dạy học trò rằng: “Nhân giả bất ưu, trí giả bất hoặc, dũng giả bất cụ.” Người nhân không ưu sầu, người trí không nghi hoặc, người dũng không sợ hãi.
Muốn đạt được “nhân – trí – dũng”, trước hết phải chế ngự được tâm nóng nảy và ý muốn tranh hơn. Lùi một bước chính là luyện tâm, để tránh hành động thiếu suy xét. Người có trí tuệ hiểu rằng mọi xung đột đều có nguyên nhân, và thường không cần thiết phải đẩy nó đến cùng cực.
Trong kinh nghiệm của người xưa, “lùi một bước biển rộng trời cao” không phải câu nói suông. Người nông dân biết chờ mưa nắng thuận thời mới gieo hạt. Người đi biển hiểu rằng có lúc phải tạm tránh gió bão. Người quân tử biết khi nào tiến – lùi, biết giữ lấy đạo lý thay vì đắm mình trong tranh chấp nhỏ nhoi.
Người hiện đại cũng vậy. Khi gặp áp lực, lùi lại một nhịp để suy ngẫm có thể giúp tránh sai lầm. Khi đối mặt mâu thuẫn, một lời nói nhẹ nhàng thay vì đáp trả có thể hóa giải xung đột. Khi đứng trước cám dỗ, một bước lùi giúp giữ vững đạo đức.
Vẻ đẹp truyền thống và giá trị bền vững của tinh thần không tranh
Văn hóa truyền thống Á Đông xem trọng phẩm chất “khiêm – hòa – nhẫn (忍) – trí”. Người càng trưởng thành càng biết tự điều chỉnh bản thân, càng hiểu sâu chân lý không tranh thắng. Trong các gia tộc, dòng họ, làng quê, người lớn tuổi luôn khuyên bảo con cháu: “Nhịn một câu, bớt một điều; lùi một bước, yên một đời.”
Tinh thần này không chỉ gìn giữ hòa khí cộng đồng mà còn là bí quyết xây dựng nhân cách. Người hướng nội tâm vào sự bình ổn sẽ không bị cuốn theo ganh đua vô nghĩa. Họ xem đạo đức là gốc rễ, xem sự an nhiên là đích đến.
Ngày nay, giữa xã hội cạnh tranh dữ dội, lời dạy trong Luận Ngữ càng trở nên thiết thực. Nhân loại cần không chỉ tri thức, mà còn cần sự mềm mại trong tâm hồn. Từ khóa Người hiền không tranh thắng – Lùi một bước biển rộng trời cao vì vậy mang tính dẫn đường: khuyến khích con người quay về với đạo lý truyền thống, lấy hòa làm quý, lấy nhân làm trọng.
Lùi để tiến – Sống thâm sâu giữa đời
Trong thế giới nhiều biến động, người tu luyện và người sống có đạo tâm đều hiểu rằng lùi một bước không phải lùi mãi, mà là tích lũy nội lực để tiến xa hơn. Không tranh thắng không phải là từ bỏ, mà là buông bỏ những điều không cần thiết để tâm hồn rộng mở.
Người hiền không tranh thắng – Lùi một bước biển rộng trời cao không chỉ là triết lý sống, mà là lời mời gọi con người tìm về sự tĩnh lặng, hướng thiện và nuôi dưỡng trí tuệ. Như Khổng Tử từng dạy, người quân tử tu dưỡng trong từng lời nói, từng hành vi, từng suy nghĩ – lặng lẽ nhưng sâu bền, khiêm nhường mà sáng rực.
Đó chính là vẻ đẹp minh triết mà chúng ta có thể soi chiếu để bước đi giữa cuộc đời bộn bề mà vẫn giữ được sự trong sáng và bình an.
Vụ cháy bùng phát chiều 26/11 tại Wang Fuk Court ở Tai Po. Ngọn lửa xuất phát từ giàn giáo ngoài tòa Wong Chiang House. Lửa lan cực nhanh sang nhiều tòa lân cận trong khu dân cư. Khói đen đặc bao phủ toàn bộ khu vực từ chiều đến tối. Nhà chức trách xác nhận 44 người chết đến rạng sáng 27/11. Hơn 30 người bị thương và 7 người nguy kịch. Tổng cộng 279 người vẫn mất tích sau vụ cháy lớn. Ba người đàn ông bị bắt vì nghi ngờ ngộ sát. Nhiều cư dân báo khó thở và mắc kẹt trong các tầng cao. Cảnh sát nhận hàng loạt cuộc gọi khẩn cấp lúc 14h45. Sở Cứu hỏa tiếp nhận tín hiệu báo động ngay sau đó. Cấp độ báo cháy tăng liên tục chỉ trong ba giờ. Báo động cấp 5 được phát lúc 18h22 cùng ngày. Hơn 800 lính cứu hỏa được huy động trong điều kiện gió mạnh. Đến 17h nhiều tòa vẫn chìm trong lửa dữ. Giàn giáo cháy rụi và mảnh vụn rơi từ tầng cao. Một lính cứu hỏa 37 tuổi họ Hoe hy sinh khi đang làm nhiệm vụ. Anh được đưa đến bệnh viện Prince of Wales nhưng không qua khỏi. Trong khu cháy nhiều cư dân kể lại cảnh hoảng loạn tuyệt đối. Lực lượng cứu hộ gõ cửa từng nhà yêu cầu sơ tán gấp. Nhiều người phải bỏ lại toàn bộ tài sản khi chạy ra ngoài. Wang Fuk Court gồm tám tòa nhà với gần 2000 căn hộ. Khu đang sửa chữa lớn và phủ giàn giáo toàn bộ mặt ngoài. Chuyên gia lo ngại lưới giàn giáo không chống cháy gây lan lửa nhanh bất thường. Hiệu ứng ống khói khiến lửa bị đẩy lên tầng trên trong thời gian rất ngắn. Vụ cháy đặt ra câu hỏi lớn về an toàn trong dự án sửa chữa khu dân cư cũ.
Doanh nghiệp ngoại tháo chạy và bong bóng vốn giả lan rộng
Nhiều doanh nghiệp ngoại đồng loạt rút khỏi Trung Quốc thời gian gần đây. Hơn 200 máy CNC Yinuo giá trị lớn bị thanh lý chỉ sau một năm hoạt động. Gã khổng lồ Thiên Hồng Technology tại Đông Quản tan rã qua một đêm. Các tên tuổi lớn như IBM Nokia Samsung và SAS lặng lẽ rời thị trường. Bộ Thương mại Trung Quốc công bố 49000 doanh nghiệp FDI mới trong chín tháng. Tuy nhiên vốn ngoại thực tế sử dụng giảm hơn 10% cùng kỳ. Nửa đầu năm 2025 dòng vốn ròng chảy ra đạt hơn 46 tỷ USD. Chuyên gia Wang Hi cảnh báo 40% vốn FDI qua Hồng Kông là vốn giả. Nhiều công ty dùng tiền nội quay vòng để hưởng ưu đãi thuế. Điển hình là Jung Mia rửa 15 tỷ nhân dân tệ qua mạng lưới công ty ma. Dự án Thành phố Giáo dục Vọng tại Sơn Đông dùng công ty 100 đô la làm bình phong. Khi vốn biến mất dự án bỏ hoang và ngập nợ nần. FDI trở thành chỉ tiêu bắt buộc cho các địa phương. Thiếu vốn thật khiến ngành công nghiệp sản xuất thành tích bùng phát. Tháng 11 Starbucks bán 60% kinh doanh tại Trung Quốc cho quỹ Buyu Capital. Nguy cơ doanh nghiệp ngoại bị bản địa hóa hoặc buộc rời thị trường tăng mạnh. Khi cạnh tranh giảm người tiêu dùng có thể chịu giá cao và chất lượng thấp. Sự rời đi của doanh nghiệp ngoại đẩy Trung Quốc vào mùa đông kinh doanh kéo dài.
Khủng hoảng người trẻ và thị trường việc làm đầy bế tắc
Tỷ lệ thất nghiệp thanh niên tháng 10 được công bố ở mức 17,3%. Tuy nhiên hàng triệu người trẻ sống trong cảnh tuyệt vọng mỗi ngày. Tại ga Côn Sơn nhiều công nhân ngủ trên sàn vì không có nơi ở. Nhiều người sống bằng việc làm thời vụ thu nhập rất thấp. Một số người từng có sự nghiệp ổn định nay phải làm thêm ban đêm để sống. Người trẻ sợ bị tối ưu hóa và không dám nghỉ cuối tuần. Nhiều sinh viên tốt nghiệp nộp hàng trăm hồ sơ nhưng bị từ chối vì thiếu kinh nghiệm. Một số người phải giả vờ đi làm để giấu thất nghiệp với gia đình. Số sinh viên tốt nghiệp tăng đều từ năm 2022 đến 2026. Chuyên gia giáo dục cảnh báo áp lực việc làm ngày càng lớn. Dưới những con số lạc quan là nỗi tuyệt vọng của hàng triệu thanh niên.
Bê bối thực phẩm bẩn gây rúng động mạng xã hội Trung Quốc
Hàng loạt video trên Douyin phơi bày vấn đề an toàn thực phẩm nghiêm trọng. Nhiều thịt heo giá rẻ là hàng tái chế hoặc kém chất lượng. Một số nho để hai tháng vẫn tươi nhờ hóa chất bảo quản. Nhiều trái cây bị tố dùng thuốc để giữ hình dạng và độ giòn bất thường. Đồ ăn vỉa hè dùng nguyên liệu thối hoặc bị bơm hóa chất tăng trọng. Hàng trăm quán giao hàng phải nấu sẵn nhiều giờ để kịp thời gian. Xúc xích vỉa hè có giá sỉ cực thấp với nguyên liệu tách cơ học. Nhiều người sốc trước mức độ rủi ro của thực phẩm rẻ mỗi ngày. Một trường hợp mắc bệnh nặng chia sẻ hậu quả từ nhiều năm ăn đồ giao hàng. Các clip cho thấy thực tế đáng lo với hệ thống an toàn thực phẩm hiện nay.
Philippines thách thức Trung Quốc tại Scarborough Shoal
Trong ba ngày 21 đến 23/11 Philippines tăng cường hoạt động tại bãi Scarborough. Máy bay BFAR phát hiện hai tàu chiến Trung Quốc gần khu vực tranh chấp. Phi công nhận hơn 40 cảnh báo radio từ lực lượng Trung Quốc. Tiêm kích PLA và trực thăng hải quân bám sát nguy hiểm. Ngày 23/11 Philippines điều tàu BRP Cabra tiến thẳng vào vùng nước Scarborough. Tàu bám sát hai tàu hải cảnh Trung Quốc và phát thanh yêu cầu rời khu vực. Manila công bố hình ảnh và cáo buộc Trung Quốc hiện diện bất hợp pháp. Căng thẳng tại bãi Scarborough tiếp tục leo thang mạnh.
Cựu đệ nhất phu nhân Hàn Quốc Kim Keon-hee trình diện tại văn phòng công tố viên đặc biệt ở Seoul hồi tháng 8. (Ảnh: Nghệ An Mới)
Công tố viên Hàn Quốc hôm nay đề nghị án 15 năm tù đối với cựu đệ nhất phu nhân Kim Keon-hee vì nghi liên quan thao túng cổ phiếu, nhận quà giá trị lớn và hưởng lợi bất hợp pháp trong giai đoạn 2010–2011
Theo cơ quan công tố, bà Kim bị cáo buộc thu lợi gần 550.000 USD khi tham gia mạng lưới thao túng cổ phiếu. Nhóm tội phạm liên quan tập trung vào các mã nhỏ, dễ bị chi phối. Đây được xem là phần cốt lõi của bản luận tội.
Luật sư của bà Kim bác bỏ cáo buộc, khẳng định bà không tham gia hay chỉ đạo bất kỳ giao dịch nào. Công tố viên cho biết hồ sơ tài chính cho thấy lợi nhuận tăng bất thường trong giai đoạn bà được cho là liên quan.
Quà tặng xa xỉ và áp lực phạt hàng triệu USD
Bà Kim còn bị cáo buộc nhận hai túi Chanel, vòng cổ kim cương và nhân sâm trị giá khoảng 55.000 USD từ Giáo hội Thống nhất. Công tố viên cho rằng các món quà nhằm gia tăng ảnh hưởng đối với giới chính trị. Luật sư phản bác và nói đây chỉ là quà tặng thông thường.
Cơ quan công tố cũng yêu cầu bà Kim nộp phạt 1,36 triệu USD và bồi hoàn hơn 640.000 USD. Bà Kim xin lỗi công chúng vì những hệ lụy nhưng phủ nhận toàn bộ hành vi sai trái. Tòa sẽ tuyên án vào ngày 28/1/2026.
Cựu tổng thống Yoon Suk-yeol – chồng bà Kim – đồng thời bị xét xử vì cáo buộc chủ mưu nổi loạn khi ban bố thiết quân luật. Mức án có thể lên tới chung thân hoặc tử hình. Một loạt quan chức dưới thời ông Yoon, gồm cựu thủ tướng Han Duck-soo, cũng đối mặt mức án 15 năm tù. Tòa dự kiến tuyên án vụ ông Han vào ngày 21/1 năm sau.
