Khi con nói “Mẹ ơi, con không muốn học nữa”, đừng vội trách. Phản ứng của cha mẹ lúc ấy có thể nuôi dưỡng hoặc đánh mất cả động lực học trong con.
Vì sao con người cần đạo đức – “Đức là gốc của nhân sinh”(Phần 1)
Vì sao con người cần đạo đức – “Đức là gốc của nhân sinh” (Phần 2)
Một bà mẹ chia sẻ: cô suýt nữa bị con trai làm cho tức chết. Con cô học yếu môn toán, nên cô tìm tài liệu củng cố kiến thức, in ra bài tập, bắt con mỗi ngày luyện thêm một chút. Nhưng cậu bé chỉ làm bài được giao trên lớp, còn lại thì không đụng đến nữa.
Người mẹ bắt đầu “dụ dỗ” con bằng điện thoại: “Con làm thêm vài bài, lát mẹ cho xem hoạt hình nhé.”
Lúc đầu còn hiệu quả, nhưng về sau cô nói: “Con làm thêm 2 trang nữa đi, rồi mình xem điện thoại nửa tiếng.”
Con trai đáp lại: “Thôi con không xem nữa được không? Mẹ đừng ép con nữa, con thật sự không muốn học.”
Người mẹ sững người. Cô nhận ra “con bài cuối cùng” của mình – phần thưởng – cũng không còn tác dụng. Cảm giác bất lực dâng tràn. Câu “Mẹ ơi, con không muốn học” – tin rằng rất nhiều cha mẹ từng nghe. Khi bạn sốt ruột lo cho con, giục giã từng ngày, thì ở bên kia con lại thản nhiên, không vội vàng.
Bạn nói thêm hai câu, con sẽ phản ứng:
“Con không có năng khiếu”, “Con không hứng thú”, “Con kém hơn người ta”, “Con không muốn học nữa.”
Vậy phải làm sao? Khi con nói những lời ấy, phản ứng của cha mẹ có thể thay đổi cả tương lai của con.
1.“Tự quyết” – Nền tảng của động lực học tập
Tâm lý học có một lý thuyết gọi là “Tự quyết” (Self-Determination Theory).
Con người có ba nhu cầu bẩm sinh:
- Cảm giác tự chủ (Autonomy)
- Cảm giác năng lực (Competence)
- Cảm giác thuộc về (Relatedness)
Khi ba nhu cầu này được thỏa mãn, con người mới có động lực nội tại mạnh mẽ, tự nguyện và bền bỉ theo đuổi một việc nào đó.
Trẻ “không muốn học” thường là vì ba nhu cầu này chưa được khơi dậy.
Cảm giác tự chủ
Nhiều phụ huynh hay nói:
“Con đi làm bài tập đi.”
“Con phải đọc sách đi.”
Trong tai đứa trẻ, “con đi” nghe như “mẹ bảo thì phải làm”, không phải “con muốn làm”.
Nghe mãi, trẻ sẽ nghĩ: “Tại sao con phải làm cái mẹ muốn? Sao mẹ không tự làm đi?”
Khi mọi thứ – môn học, lớp thêm, kế hoạch – đều do cha mẹ sắp đặt, trẻ sẽ phản kháng: “Mọi thứ mẹ quyết hết rồi, con còn chủ động được gì nữa?”
Kết quả: càng lớn, trẻ càng lười, mất động lực, vì không có cảm giác tự chủ – đây không phải việc “con muốn”, mà là “mẹ bắt con làm”.
Cảm giác năng lực
Một số trẻ bỏ học vì cảm giác thất bại.
Giống như bạn đọc một cuốn sách toàn thuật ngữ chuyên môn, toàn tiếng Anh, tra từng từ mà vẫn không hiểu — bạn còn hứng thú đọc nữa không?
Khi học mà liên tục không hiểu, không làm được, trẻ chỉ muốn trốn tránh.
Vì học trở thành nỗi đau chứ không phải niềm vui.
Không có thành tựu, chỉ thấy mình “vô dụng”, “học mãi chẳng tiến bộ”.
Cảm giác thuộc về
Một ví dụ đau lòng: Một cậu bé vui vẻ cầm bài kiểm tra về nhà, hô to: “Bố ơi, con được 95 điểm!”
Bố ngẩng lên, lạnh lùng hỏi: “5 điểm còn lại đi đâu rồi?”
Cậu bé ngẩn người, nụ cười tắt ngấm.
Bố hỏi tiếp: “Lớp có ai được 100 không?”
“Có ạ…”
“Vậy sao con không được 100?”
Nước mắt lưng tròng, cậu bé cố không khóc. Nếu là bạn, bạn sẽ cảm thấy sao? Có phải bạn sẽ nghĩ: “Trong mắt bố, chỉ có điểm số, không có con”?
Đó chính là thiếu cảm giác thuộc về. Khi cha mẹ chỉ nhìn kết quả, khen khi đạt – mắng khi trượt, con sẽ nghĩ:
“Con học không phải vì con, mà vì bố mẹ.”
Khi lớn lên, những đứa trẻ như vậy dễ ghét học, coi học là gánh nặng phải trốn tránh.
2. Cách khơi dậy 3 nhu cầu nội tại
Cha mẹ thường lo: “Học là nghĩa vụ, không thể để con muốn thì học, không muốn thì thôi!”
Đúng – nhưng ép buộc không phải cách duy nhất. Khi con nói “Con không muốn học”, thay vì phản ứng gay gắt, ta có thể dẫn dắt khéo léo.
Tạo cảm giác tự chủ
Xem lại, có phải bạn đặt quá nhiều bài tập, quá nặng, khiến con ngộp thở?
Hãy nói với con: “Mẹ thấy dạo này con làm bài lâu hơn trước, có vẻ mệt. Có phải chương trình hơi nặng không?”
Khi con bộc lộ cảm xúc, ta cho con được quyền chọn: “Vậy con thấy nên giữ lại những môn nào là quan trọng nhất?”
Lúc ấy, con cảm thấy mình được tham gia quyết định, không còn bị “điều khiển”.
Ngay cả việc học hàng ngày cũng vậy: “Hôm nay con muốn làm Toán hay Văn trước?”
Chỉ một lựa chọn nhỏ thôi, cũng giúp trẻ cảm thấy có quyền tự chủ.
Nuôi dưỡng cảm giác năng lực
Đừng bắt con “một bước lên trời”.
Nếu hôm nay sai 5 câu, thì lần sau cố gắng sai 4.
Nếu lần này không qua điểm chuẩn, lần sau đạt vừa đủ là tiến bộ rồi.
Bước nhỏ, nhưng thật, giúp trẻ thấy mình đang tiến lên, có thành tựu – từ đó tự tin và yêu việc học hơn.
Bồi dưỡng cảm giác thuộc về
Khi con thi tốt, đừng chỉ nói: “Giỏi lắm, mẹ vui vì con đạt điểm cao.”
Hãy nói: “Mẹ thấy con vui, mẹ cũng rất vui.”
Niềm vui của con – chứ không phải con số – mới là điều mẹ quan tâm.
Đó là “mẹ thấy con”, không phải “mẹ chỉ thấy điểm”.
Khi con thi kém, thay vì mắng: “Con làm sao thế, dám mang bài thế này về à?”
Hãy nói:
“Mẹ biết con đã cố gắng, nhưng vẫn có phần con chưa hiểu. Mình cùng xem lại nhé, mẹ có thể giúp con phần nào?”
Lúc này, sự quan tâm chuyển từ kết quả sang quá trình.
Con cảm thấy được yêu thương và đồng hành, chứ không bị phán xét.
Và chính trong cảm giác an toàn ấy, con học được cách đứng dậy sau thất bại.
Khi con nói: “Mẹ ơi, con không muốn học nữa.”
Đó không chỉ là sự chống đối, mà là tín hiệu kêu cứu thầm lặng.
Câu trả lời của cha mẹ lúc ấy có thể không chỉ ảnh hưởng đến một buổi tối, mà định hình cả tương lai của con.
Đôi khi, chỉ cần cha mẹ bớt ra lệnh – thêm lắng nghe, bớt kỳ vọng – thêm thấu hiểu, là đã gieo lại được hạt giống của động lực, tự tin và tình yêu học tập trong lòng con.
Theo: aboluowang
