Phát biểu gay gắt của Tổng thống Pháp Emmanuel Macron về ông Vladimir Putin không chỉ gây chấn động dư luận, mà còn cho thấy sự chuyển hướng rõ rệt trong chính sách ngoại giao của Paris.
Từ ngôn từ gây sốc đến căng thẳng ngoại giao chưa từng có
Quan hệ giữa Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và Tổng thống Nga Vladimir Putin từ lâu đã chứa đựng nhiều mâu thuẫn, nhưng những phát biểu mới đây của nhà lãnh đạo Pháp đã đẩy căng thẳng lên một mức độ chưa từng có. Trong một bài phỏng vấn, Macron đã dùng những từ ngữ gây chấn động, gọi ông Putin là “một kẻ ăn thịt người” và “một kẻ săn mồi”, đồng thời khẳng định rằng ông không hề có ý định rút lại những lời nói này. Theo tờ Le Monde, thái độ dứt khoát của Macron phản ánh sự tự tin chính trị trong bối cảnh châu Âu đang đối diện trực tiếp với sức ép từ Nga.
Phát biểu của ông Macron không chỉ là một cách miêu tả mang tính ẩn dụ, mà còn là một thông điệp chính trị rõ ràng gửi tới cả công chúng châu Âu lẫn quốc tế. Ông nói: “Khi chúng ta nói rằng ở ngay trước cánh cổng châu Âu đang đứng một kẻ ăn thịt người, tôi cho rằng đó là cách diễn đạt đúng với những gì mà người dân Gruzia, người dân Ukraine và nhiều dân tộc khác cảm nhận. Họ nhìn thấy trước mắt mình một người đã lựa chọn con đường độc đoán, đưa đất nước theo hướng chuyên chế và lãnh đạo một thứ chủ nghĩa đế quốc xét lại.”
Lời lẽ ấy, tất nhiên, đã lập tức châm ngòi cho phản ứng dữ dội từ phía Nga. Bộ Ngoại giao Nga cáo buộc ông Macron sử dụng “ngôn từ thô tục và xúc phạm”, cho rằng đây là hành động thiếu chuẩn mực trong quan hệ quốc tế. Nhưng Macron không chịu lùi. Ông khẳng định rằng điều ông nói ra không chỉ là ý kiến cá nhân, mà còn là cảm xúc chung của nhiều dân tộc từng và đang phải chịu áp lực trực tiếp từ Moscow. Việc ông đưa ra lập trường kiên định cho thấy Paris không còn chọn cách dung hòa hay giữ vai trò trung gian trong mối quan hệ với Nga, mà đã nghiêng hẳn về phía những quốc gia mong muốn gia tăng sức ép chính trị và ngoại giao lên Điện Kremlin.
Không chỉ dừng lại ở vấn đề ngôn từ, Macron còn gắn phát biểu của mình với thực tiễn chính trị gần đây. Ông nhắc lại rằng ngày 18 tháng 8, chỉ ba ngày sau hội nghị thượng đỉnh tại Anchorage, Tổng thống Putin đã cam kết với Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ gặp gỡ Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky. Macron cho rằng nếu cuộc gặp này không diễn ra trước ngày thứ Hai tới, thì đó sẽ là bằng chứng cho thấy Putin đang “chơi trò” với Trump và điều này “không thể không có phản ứng”. Lời cảnh báo ấy, về bản chất, vừa nhắm đến Nga, vừa là một thông điệp gửi sang Washington rằng Paris đang theo dõi sát sao từng bước đi ngoại giao của Moscow.
Paris khẳng định vai trò lãnh đạo nhưng đối diện nhiều rủi ro
Căng thẳng Pháp – Nga vốn đã tồn tại nhiều năm qua, từ vấn đề Ukraine cho tới các xung đột ở Syria và châu Phi. Nhưng việc một nguyên thủ châu Âu dùng hình ảnh “kẻ ăn thịt người” để chỉ đích danh nhà lãnh đạo Nga đánh dấu một bước ngoặt. Trong ngôn ngữ chính trị quốc tế, những so sánh mang tính hạ thấp phẩm giá cá nhân lãnh đạo thường rất hiếm hoi, vì chúng đẩy đối thoại ngoại giao vào bế tắc. Việc Macron lựa chọn cách tiếp cận gay gắt đến vậy có thể xuất phát từ hai lý do: thứ nhất, ông muốn khẳng định vai trò lãnh đạo của Pháp trong Liên minh châu Âu, chứng minh rằng Paris không đứng sau Berlin hay Washington trong việc đối đầu với Nga; thứ hai, ông muốn gửi tín hiệu rằng sự kiên nhẫn của châu Âu đã tới giới hạn, và rằng Pháp sẵn sàng định hình một mặt trận ngoại giao cứng rắn hơn.
Tuy nhiên, cần nhìn nhận rằng những phát biểu này cũng mang đến rủi ro. Nga và Pháp, dù căng thẳng, vẫn duy trì nhiều kênh đối thoại về an ninh châu Âu, năng lượng và đặc biệt là các vấn đề hạt nhân. Khi Macron dùng những từ ngữ mạnh mẽ như vậy, ông vô hình trung đã khiến khả năng đối thoại trở nên hạn chế hơn, bởi Moscow sẽ không dễ dàng bỏ qua một sự miệt thị công khai. Điều này có thể khiến các cơ chế ngoại giao vốn mong manh thêm khó khăn, đồng thời tạo cớ để Nga tiếp tục củng cố luận điệu rằng châu Âu đang khép lại mọi cánh cửa hợp tác.
Một điểm đáng chú ý khác là cách Macron lồng ghép yếu tố Mỹ vào phát biểu của mình. Việc ông nhắc đến thỏa thuận giữa Putin và Trump ở Anchorage cho thấy Pháp đang muốn bảo đảm rằng Washington không “đi quá xa” trong việc tìm kiếm thỏa hiệp với Moscow. Paris lo ngại rằng một khi Mỹ và Nga đạt được thỏa thuận song phương về Ukraine, lợi ích và tiếng nói của châu Âu sẽ bị gạt sang bên lề. Do đó, Macron lựa chọn cách công khai bày tỏ sự hoài nghi, thậm chí chỉ trích trực diện, nhằm duy trì ảnh hưởng của Pháp trong bàn cờ ngoại giao rộng lớn hơn.
Ở chiều ngược lại, Nga nhiều khả năng sẽ tận dụng sự gay gắt của Macron để củng cố lập luận rằng phương Tây không thực sự muốn đối thoại, mà chỉ tìm cách áp đặt. Truyền thông Nga đã nhanh chóng khai thác phát biểu này để nhấn mạnh “sự thù địch công khai” của Paris, từ đó biện minh cho những hành động cứng rắn hơn trên chiến trường cũng như trên bàn ngoại giao.
Tóm lại, mối quan hệ giữa Macron và Putin đang ở trạng thái căng thẳng chưa từng có. Những phát biểu mới của Tổng thống Pháp không chỉ là sự phản ánh quan điểm cá nhân, mà còn là dấu hiệu cho thấy một xu hướng rộng lớn hơn trong chính sách đối ngoại của Paris: sẵn sàng đối đầu trực diện với Moscow, kể cả bằng những ngôn từ gây sốc. Điều này, về ngắn hạn, có thể giúp Macron khẳng định vị thế lãnh đạo trong châu Âu, nhưng về dài hạn lại đặt ra câu hỏi lớn về khả năng duy trì kênh đối thoại với Nga.
