Tòa trọng tài quốc tế The Hague từng bác bỏ yêu sách chủ quyền của Trung Quốc ở Biển Đông, nhưng theo các học giả quốc tế, Bắc Kinh 10 năm qua vẫn mở rộng xây dựng và quân sự hóa tại nhiều thực thể trên Biển Đông.
- Chập điện làm tê liệt thông gió, gần 10.000 con gà chết ngạt tại Thanh Hóa
- Giá đỗ trong bữa sáng bổ sung dưỡng chất và ổn định đường huyết
- Năm món canh dân dã hỗ trợ gan thận nếu nấu đúng cách
Phán quyết được Tòa trọng tài thường trực (PCA) tại The Hague đưa ra ngày 12/7/2016 bác bỏ các yêu sách chủ quyền của Trung Quốc trên Biển Đông. Tròn 10 năm sau GS Stephen Robert Nagy (Đại học Cơ Đốc giáo quốc tế, Nhật Bản) và GS Kei Koga (Đại học Công nghệ Nanyang, Singapore) cùng nói với Thanh Niên rằng Trung Quốc vẫn tiếp tục xây dựng đảo nhân tạo, quân sự hóa các thực thể tại quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa trong khi đàm phán Bộ quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) giữa Trung Quốc và ASEAN vẫn chưa đi đến kết quả cuối cùng.
Suốt một thập niên qua Trung Quốc không ngừng bồi đắp, xây dựng hạ tầng và bố trí lực lượng tại các thực thể thuộc chủ quyền Việt Nam trên cả hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa. Căng thẳng tiếp diễn giữa Trung Quốc và Philippines tại khu vực bãi cạn Scarborough và bãi Cỏ Mây, với một số vụ đụng độ đã xảy ra.
GS Nagy nhận định phán quyết PCA không ngăn được, cũng không làm chậm lại nỗ lực kiểm soát Biển Đông của Trung Quốc. Theo ông Trung Quốc tiếp tục xây thêm đảo nhân tạo, dùng các hoạt động vùng xám nhằm vào Philippines và các chiến thuật chiến tranh pháp lý để theo đuổi mục tiêu của mình, gây thiệt hại cho các nước Đông Nam Á. Ông cho rằng điều này cho thấy Trung Quốc không tự thấy bị ràng buộc bởi luật pháp quốc tế trong khu vực.
Trước thực tế đó GS Nagy cho rằng các nước Đông Nam Á cần lôi kéo thêm các cường quốc ngoài khu vực như Mỹ, Nhật Bản, Ấn Độ, EU, Úc và Canada tham gia hợp tác an ninh và thương mại. Ông lưu ý hai việc này gắn chặt với nhau, vì các cường quốc bên ngoài sẽ khó đầu tư nguồn lực an ninh nếu không thấy lợi ích kinh tế tương xứng từ khu vực. Đây, theo ông là thách thức lớn nhất mà các nước Đông Nam Á đang đối mặt về vấn đề Biển Đông, bởi mở cửa kinh tế lại là điều nhiều nước còn e ngại vì lo mất chủ quyền hoặc chịu tác động từ bên ngoài.
GS Kei Koga cho biết phán quyết năm 2016 về nguyên tắc vẫn còn hiệu lực và cần được cộng đồng quốc tế tôn trọng, thực thi. Tuy nhiên ông chỉ ra nghịch lý là Trung Quốc liên tục gọi phán quyết là “vô hiệu”, nhưng vẫn tỏ ý sẵn sàng đàm phán COC với ASEAN. Nhật Bản và một số nước châu Âu theo ông, đã tìm cách thúc đẩy thực thi phán quyết thông qua ngoại giao và các chương trình xây dựng năng lực thực thi pháp luật cho các nước trong khu vực.
Cũng theo GS Koga môi trường thực thi phán quyết trở nên khó khăn hơn do bối cảnh địa chính trị thay đổi nhanh. Xung đột tại Ukraine và Trung Đông kéo bớt sự chú ý chiến lược của Mỹ và đồng minh khỏi khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, trong khi việc chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump ở nhiệm kỳ hai định hướng lại chính sách đối ngoại càng làm tăng bất ổn về vai trò của luật pháp quốc tế. Ông cho rằng các nước trong khu vực nhiều khả năng sẽ phải tự xây dựng liên minh để bảo vệ các quy tắc và chuẩn mực quốc tế, nhưng thách thức là phối hợp chính sách giữa các nước có lợi ích chiến lược và quan điểm khác nhau về COC.
Dù phán quyết bị Trung Quốc phớt lờ và đàm phán COC ít tiến triển, một chuyên gia khác được Thanh Niên phỏng vấn cho rằng phán quyết đã góp phần giảm và đơn giản hóa một số tranh chấp giữa các nước ven biển Đông Nam Á. Việt Nam và Malaysia đã thống nhất phân định thềm lục địa, không còn tranh chấp chủ quyền đối với các thực thể trên biển; việc phân định giữa Việt Nam và Philippines cũng có nhiều tiến triển.
Theo chuyên gia này việc COC thiếu tiến triển sâu sắc chủ yếu do Trung Quốc vẫn khăng khăng giữ yêu sách “đường lưỡi bò”. Ông đề xuất tách đàm phán theo từng lĩnh vực cụ thể chẳng hạn thống nhất hạn ngạch đánh bắt chung và hạn ngạch quốc gia đối với các loài di cư đang suy giảm, để việc thực thi luật nghề cá giao cho quốc gia đăng ký tàu, qua đó tạm gác vấn đề chủ quyền sang một bên. Cách tiếp cận “tận dụng những cơ hội dễ dàng”, theo ông có thể chưa giải quyết được gốc rễ tranh chấp nhưng vẫn tạo ra một số kết quả cụ thể.
Minh Thu (tổng hợp)
