Thay đổi chế độ tại Iran là mục tiêu của Tel Aviv nhằm xóa bỏ bạo ngược, nhưng bài học từ Afghanistan khiến quốc tế phải hết sức thận trọng.
Thay đổi chế độ tại Iran và tuyên bố từ phía Israel
Cuộc tấn công vào Tehran ngày 28-2 đã đánh dấu một bước ngoặt mới trong nỗ lực của Israel nhằm thay đổi cục diện chính trị tại Iran. Thủ tướng Benjamin Netanyahu đã công khai kêu gọi người dân Iran tự nắm lấy vận mệnh bằng cách loại bỏ bộ máy lãnh đạo hiện tại. Ông tin rằng một đất nước Iran tự do và yêu chuộng hòa bình chỉ có thể xuất hiện khi ách bạo ngược hiện nay bị xóa sổ.
Tuy nhiên, giới quan sát nhận định rằng việc lật đổ một chính quyền có gốc rễ sâu xa và tiềm lực quân sự mạnh mẽ là điều không đơn giản. Iran hiện sở hữu ngành công nghiệp quốc phòng lớn nhất khu vực sau Israel, với kho vũ khí đa dạng và hiện đại. Những diễn ngôn về sự tự do có thể vấp phải thực tế khốc liệt về khả năng tự vệ và đáp trả của lực lượng vũ trang Tehran.
Dù Israel khẳng định chỉ nhắm vào các mục tiêu quân sự, nhưng các nguồn tin rò rỉ cho thấy giới lãnh đạo cao cấp cũng nằm trong tầm ngắm. Các cuộc tấn công đã được triển khai hướng tới những nhân vật có ảnh hưởng nhất, bao gồm cả lãnh tụ tối cao và tổng thống. Việc nhắm vào các cá nhân tham gia điều hành chiến tranh cho thấy quyết tâm của Israel trong việc làm suy yếu cấu trúc chỉ huy.
Hệ lụy an ninh từ việc thay đổi chế độ tại Iran
Một trong những mối lo ngại lớn nhất khi chính quyền Tehran sụp đổ chính là sự mất kiểm soát đối với các cơ sở hạt nhân. Khoảng 400kg nguyên liệu hạt nhân làm giàu cấp độ cao đã biến mất sau các đợt giao tranh gần đây, tạo ra nỗi bất an lớn. Không ai có thể chắc chắn liệu số nguyên liệu này đã bị tiêu hủy hay đang được cất giấu tại một địa điểm bí mật nào đó.
Khoảng trống quyền lực sau khi thay đổi chính trị có thể biến Iran thành một quốc gia vụn vỡ với các thế lực cát cứ. Mạng lưới ủy nhiệm khổng lồ do Tehran xây dựng bấy lâu nay có nguy cơ trở thành “rắn mất đầu”, hoạt động tự phát và cực đoan hơn. Điều này không chỉ đe dọa an ninh của Israel mà còn là cơn ác mộng đối với toàn bộ các quốc gia lân cận.
Những kinh nghiệm xương máu từ Iraq hay Libya cho thấy việc lật đổ một chế độ thường dẫn đến sự hỗn loạn kéo dài nhiều thập kỷ. Tại Afghanistan, sự sụp đổ của chính quyền do Mỹ hậu thuẫn chỉ sau 3 tuần quân Mỹ rút đi là minh chứng rõ nhất cho sự mong manh. Một kết cục tương tự tại Iran sẽ khiến cấu trúc an ninh Trung Đông tan vỡ, đẩy thế giới vào vòng xoáy bất ổn mới.
Sức ép từ khối liên minh quốc tế ủng hộ Tehran
Sự tồn tại của chính quyền Iran hiện nay gắn liền với lợi ích của các cường quốc như Trung Quốc và Nga trong khối CRINK. Trung Quốc đang duy trì huyết mạch kinh tế cho Tehran thông qua việc nhập khẩu dầu mỏ với số lượng khổng lồ hàng năm. Năm 2025, lượng dầu nhập khẩu từ Iran vào Trung Quốc đã đạt mức kỷ lục, mang về nguồn tài chính thiết yếu cho nước này.
Mối quan hệ Nga – Iran cũng trở nên khăng khít hơn thông qua các hợp đồng mua bán vũ khí và hợp tác công nghệ quân sự. Việc Iran cung cấp máy bay không người lái cho Nga và đổi lại bằng các tiêm kích Su-35 hiện đại cho thấy sự gắn kết chặt chẽ. Đối với Matxcơva, Iran không chỉ là đối tác thương mại mà còn là lá chắn chiến lược quan trọng tại vùng Trung Đông.
Bắc Kinh và Matxcơva khó có thể ngồi yên nhìn Iran sụp đổ, bởi đây là quân bài quan trọng để đối trọng với ảnh hưởng của phương Tây. Việc mất đi một đồng minh chiến lược như Tehran sẽ là tổn thất lớn đối với vị thế của họ trên trường quốc tế. Do đó, bất kỳ nỗ lực thay đổi chính trị nào tại Iran cũng sẽ phải đối mặt với sự phản kháng từ các cường quốc này.
Theo: Báo Tuổi Trẻ
