Eo biển Hormuz – Dù Mỹ và Iran đã đạt thỏa thuận nhằm khôi phục hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran vẫn phát cảnh báo tới các tàu thuyền, trong khi ba tuyến vận tải biển mới đã hình thành, đẩy các hãng tàu vào thế phải lựa chọn giữa nguy cơ va chạm với lực lượng Iran hoặc rủi ro bị Mỹ trừng phạt trong tương lai.
- Giấu tay gấu trong rượu, người đàn ông Ninh Bình bị khởi tố
- Mưa lũ gây thiệt hại nặng ở Bắc Bộ, nguy cơ sạt lở chưa dừng lại
- VKSND Hà Nội truy tố nữ tổng giám đốc Tâm Lộc Phát lừa 17.427 người
Cảnh báo được đưa ra trong bối cảnh Hormuz liên tục xảy ra các vụ việc căng thẳng, trong đó có những vụ tấn công nhằm vào tàu thương mại và xu hướng ngày càng nhiều tàu chọn tuyến phía nam gần bờ biển Oman để hạn chế sự giám sát của Tehran. Hôm Chủ nhật (28/6) Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cũng lên tiếng, cảnh báo rằng các nỗ lực tạo ra thỏa thuận song song sẽ chỉ khiến tình hình thêm phức tạp và trì hoãn việc mở lại tuyến đường thủy quan trọng này.
“Nếu bất kỳ tàu nào cố gắng đi qua eo biển mà không có sự cho phép của chúng tôi…hoặc đi ngoài tuyến đường được chỉ định, thì tàu đó phải chịu trách nhiệm về mọi hậu quả” – Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran phát đi cảnh báo này tới các tàu thuyền qua eo biển Hormuz điểm nghẽn dầu mỏ đang trở thành một trong những thử thách lớn nhất đối với thỏa thuận chấm dứt xung đột giữa Iran và Mỹ.
Theo thỏa thuận ngừng bắn Iran cam kết áp dụng “mọi biện pháp cần thiết” để bảo đảm hoạt động vận chuyển qua Hormuz – tuyến đường chiếm khoảng 20% lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới. Tuy nhiên một điều khoản khác trong cùng thỏa thuận lại giao cho Iran và Oman cùng xác định cơ chế quản lý tương lai đối với eo biển này, để ngỏ khả năng phát sinh những cách hiểu khác nhau về quyền kiểm soát tuyến đường.
Lực lượng Vệ binh Cách mạng gọi các tuyến đường không được Tehran thông qua là “không thể chấp nhận được”. Ông Araghchi không nêu rõ “các thỏa thuận song song” mà ông đề cập, nhưng trên thực tế ngày càng nhiều tàu thuyền tìm cách né tránh sự kiểm soát của Iran bằng cách đi theo tuyến phía nam gần bờ biển Oman.
Kết quả là ba tuyến đường riêng biệt cùng tồn tại trong hành lang hàng hải hẹp này: Một tuyến phía nam ngoài khơi Oman, một tuyến ở giữa eo biển từng được sử dụng trước chiến tranh, và một tuyến xa hơn về phía bắc do Iran kiểm soát. Sự tồn tại đồng thời của ba tuyến đường buộc các hãng vận tải phải cân nhắc giữa rủi ro an ninh và rủi ro chính trị trước mỗi hành trình.
Ông Dimitris Maniatis Giám đốc điều hành công ty tư vấn rủi ro hàng hải Marisks đánh giá môi trường hoạt động hiện nay tại Hormuz “vô cùng nguy hiểm” khi doanh nghiệp vừa phải đối mặt với nguy cơ thủy lôi, máy bay không người lái và tàu tuần tra, vừa phải tính toán các yếu tố địa – chính trị. Dữ liệu từ Windward cho thấy hơn một nửa số tàu rời Vịnh Ba Tư hôm thứ Năm tuần trước đã chọn tuyến phía nam gần Oman và dữ liệu theo dõi của MarineTraffic cũng ghi nhận nhiều tàu chở dầu, tàu chở khí hóa lỏng và tàu container sử dụng tuyến hàng hải này.
Các doanh nghiệp vận tải biển cho biết điều khiến họ lo ngại không chỉ là nguy cơ bị tấn công mà còn là khả năng bị Mỹ áp đặt lệnh trừng phạt, nếu sử dụng tuyến do Iran kiểm soát trong trường hợp thỏa thuận Washington – Tehran đổ vỡ. Theo ông Maniatis ngành vận tải biển toàn cầu vẫn rất thận trọng khi làm việc với Iran, vì lo ngại các khoản phí hoặc giao dịch với Tehran có thể trở thành căn cứ để Mỹ áp dụng biện pháp trừng phạt trong tương lai.
Iran trước đó từng đề xuất thu phí đối với tàu thuyền đi qua Hormuz nhưng sau đó tuyên bố chưa áp dụng ngay; thay vào đó Tehran dự kiến triển khai các khoản phí dịch vụ hàng hải cùng thuế môi trường đối với tàu thương mại. Trong khi đó, sau vụ máy bay không người lái tấn công tàu Ever Lovely mang cờ Singapore, Tổ chức Hàng hải Quốc tế đã tạm dừng kế hoạch hỗ trợ hơn 500 tàu thương mại rời Vịnh Ba Tư “cho đến khi có thêm thông tin rõ ràng”.
Chi phí bảo hiểm chiến tranh đối với tàu chở dầu vẫn duy trì ở mức rất cao. Theo chuyên gia Matthew Wright của Kpler các chủ tàu hiện phải khai báo rõ tuyến đường sẽ sử dụng thì mới được các công ty bảo hiểm chấp nhận bảo hiểm cho hành trình qua eo biển Hormuz.
Minh Thu (tổng hợp)
