Graham Linehan trở thành tâm điểm tranh cãi sau khi bị bắt tại London vì các bài đăng chỉ trích phong trào chuyển giới. Vụ việc không chỉ đặt ra câu hỏi về giới hạn của tự do ngôn luận, mà còn phản ánh thực trạng kiểm duyệt hài hước đang lan rộng tại Anh và nhiều nơi khác trên thế giới.
- Tiến sĩ Ian Stevenson và 2.500 hồ sơ tiền kiếp gây chấn động
- Tesla cân nhắc trao Elon Musk 12% cổ phần, giá trị hơn 1.000 tỷ USD
- Gia đình đa thế hệ: Trẻ học gì từ bàn ăn chung?
Trong cộng đồng chống lại tự do ngôn luận, dạng phát biểu thường bị xem là khó dung thứ nhất lại chính là hài hước. Suốt hàng ngàn năm, châm biếm và nhại lại đã chứng tỏ là những hình thức diễn đạt chính trị sắc bén nhất, đôi khi cũng gây khó chịu nhất. Ngay cả dưới thời các vị quân vương chuyên chế, những kẻ hề trong cung đình thường là số ít người có thể dám thách thức quyền lực. Như Shakespeare đã viết trong “King Lear”: “kẻ hề nhiều khi lại là nhà tiên tri.”
Trường hợp của nhà hài hước Graham Linehan đã không ngờ trở thành một tiên tri cho cái chết không chỉ của tự do ngôn luận mà còn cả hài hước tại Vương quốc Anh. Tác giả đồng sáng tạo sitcom nổi tiếng “Father Ted” đã bị bắt tại sân bay Heathrow, London, vì những bài đăng trên mạng xã hội chỉ trích các nhà hoạt động chuyển giới. Những bài đăng này không phải là trò đùa, mà là bình luận chính trị.
Lạm dụng luật pháp để kiểm soát phát biểu
Linehan cho biết ông gặp năm sĩ quan vũ trang và được họ thông báo về việc bị bắt vì ba bài đăng trên mạng xã hội X. Trong một bài luận trên Substack về vụ bắt giữ và nhập viện của mình, Linehan nhấn mạnh rằng, “không, tôi hứa với bạn, tôi không bịa chuyện này.”
Cảnh sát Đô thị London xác nhận đã bắt giữ một người đàn ông “liên quan đến các bài đăng trên X.” Linehan cho biết ông được thông báo chỉ có một điều kiện để được tại ngoại: “Tôi không được lên Twitter. Hết. Không có lời đe dọa nào, không có diễn văn về mức độ nghiêm trọng của tội danh — chỉ đơn giản là một lệnh cấm phát ngôn hợp pháp nhằm buộc tôi im lặng khi còn ở Vương quốc Anh.”
Đối với những người sống tại Vương quốc Anh hoặc các quốc gia châu Âu khác, điều này không quá ngạc nhiên. Chính phủ đã gia tăng liên tục việc hình sự hóa và kiểm soát phát biểu, bao gồm cả phát biểu tôn giáo và chính trị, qua luật như Communications Act 2003 và Online Safety Act 2023.
Tự do ngôn luận đang suy giảm
Công dân Anh không phải là những người duy nhất đối mặt với vấn đề này. Trong nhiều năm, tự do ngôn luận đã không còn là đề tài vui nhộn ở châu Âu và các phần khác của thế giới. Các nhà hài hước đã bị cáo buộc ở nhiều quốc gia từ Pháp, Đức, Brazil, Thổ Nhĩ Kỳ đến Canada vì những trò đùa có tính chất xúc phạm.
Trong cuốn sách “The Indispensable Right: Free Speech in an Age of Rage,” tôi thảo luận về việc tự do ngôn luận đang sụt giảm ở châu Âu, nơi mà Liên minh châu Âu đang thúc đẩy việc kiểm duyệt toàn cầu trên mạng xã hội, bao gồm cả các công ty Mỹ. Âm thanh kích thích nhất đối với nhiều người ngày nay là tiếng cười từ những người có quan điểm đối lập.
Xu hướng kiểm duyệt hài hước
Tại Scotland, nhiều nghệ sĩ hài đã lên tiếng phản đối một đạo luật hà khắc có nguy cơ biến hàng loạt trò đùa thành tội hình sự. Luật này cho phép bắt giữ bất kỳ ai bị coi là “kích động thù ghét” đối với một nhóm người, thậm chí chỉ vì sở hữu những tài liệu bị cho là có nội dung kích động.
Tại Hawaii, các nghệ sĩ hài và nhiều người khác phản đối một đạo luật coi việc phát tán “nội dung truyền thông gây hiểu lầm” một cách cẩu thả là hành vi phạm tội. Ở các trường đại học, văn hóa chống tự do ngôn luận ngày càng chiếm ưu thế, không chỉ tạo ra một thế hệ sợ phát biểu mà còn cả sợ… tiếng cười. Các cuộc khảo sát trước đây cho thấy cứ 10 sinh viên thì có tới 6 người xem “trò đùa xúc phạm” là “ngôn từ thù ghét”. Hệ quả là các nghệ sĩ hài thường xuyên bị hủy buổi diễn trong khuôn viên trường, và nhiều người đã quyết định không còn biểu diễn tại các trường đại học vì sự thiếu khoan dung này.
Cộng đồng vẫn ưa chuộng hài hước táo bạo
Công chúng vẫn đánh giá cao hài hước táo bạo, như được thể hiện qua thành công của chương trình “Gutfeld!” của Fox News, vượt qua các chương trình truyền hình khuya truyền thống về chỉ số xem. Điều này chứng tỏ rằng công chúng không muốn hài hước chỉ chạy từ trái sang cực tả. Ví dụ gần đây nhất là “The Late Show with Stephen Colbert,” không chỉ mất khán giả mà còn được báo cáo mất đến 50 triệu USD mỗi năm với phong cách hài hước chỉ thiên về cánh tả.
Trớ trêu thay, quốc gia từng mang đến cho chúng ta Monty Python giờ đây lại đang phổ biến tư tưởng của George Orwell. Tại Anh, phạm vi hài hước chấp nhận được đang được chính phủ quyết định.
Các nhà hài hước như Linehan bị giới hạn trong những kiểu hài hước chấp nhận được do phong cách hài hước yếu kém của cánh tả xa hay của Cảnh sát London quy định.
Khi kiểm duyệt trở thành vũ khí chính trị
Được trao quyền bởi các luật kiểm duyệt như vậy, các nhà hoạt động ở châu Âu dường như thường dành nhiều thời gian để tìm cách bịt miệng người khác hơn là lên tiếng cho chính mình. Các cá nhân và nhóm thường nộp đơn kiện hình sự chống lại những người có quan điểm đối lập. Điều này bao gồm cả một chiến dịch không ngừng nghỉ nhắm vào tác giả J.K. Rowling và những người khác phản đối các chính sách về người chuyển giới mà họ cho là đang phá hủy thành quả của phong trào nữ quyền trong thể thao và các lĩnh vực khác.
Tất nhiên, bản thân việc kiểm duyệt giờ đây đã trở thành một hình thức giải tỏa cho những người thiếu óc hài hước và không dung nạp quan điểm khác biệt. Trong khi hầu hết những người tỉnh táo coi việc bắt giữ Linehan là điều khủng khiếp, thì đối với những người sử dụng các đạo luật này, đó lại là một sự hứng khởi, thậm chí là thú vui. Họ gần như không hề lo sợ rằng một ngày nào đó các đạo luật ấy có thể quay lại chống chính họ. Như Will Rogers từng nói: “Mọi thứ đều buồn cười, miễn là nó xảy ra với ai đó khác.”
Theo: Fox News (bản dịch)
