Tại quán Tinh Hoa Coffee ở Vĩnh Yên, Nguyễn Văn Chiến thường nhận được cùng một câu hỏi từ những vị khách lạ: “Sao bạn này nhìn hiền thế?”. Người ta ấn tượng bởi dáng ngồi luôn thẳng lưng, gương mặt hòa ái và phong thái tĩnh tại của người nhân viên pha chế này, nhất là sau những giờ làm việc áp lực ở nơi khác tìm đến đây nghỉ chân. Nhưng nếu ngược dòng thời gian về những năm 2015-2018 tại trường Cao đẳng Kinh tế Kỹ thuật Vĩnh Phúc, cái tên “Chiến lớp C1” lại gắn liền với một chân dung hoàn toàn khác biệt: một cậu học trò ngổ ngược, thủ lĩnh của những trò nghịch phá, từng khiến giáo viên phải bật khóc giữa giờ giảng. Giữa hai hình ảnh tưởng như đối lập ấy là một hành trình dài hơn tám năm, đi qua thao trường quân ngũ, một cuộc hôn nhân vội vã và một cuộc chiến âm thầm với chính cái tôi của mình.
“Chiến lớp C1” và những năm tháng ngông cuồng
Thời điểm đó, Chiến là “thủ lĩnh” của những trò nghịch ngợm tại khoa Khoa học cơ bản. Hình ảnh của cậu học trò này gắn liền với bao thuốc lá Thăng Long vàng và biệt danh “người hay đi xin thuốc nhất lớp”. Sự tự mãn của một thanh niên tự thấy mình có năng khiếu ở các môn tự nhiên khiến Chiến luôn tìm cách thách thức các quy định. Trong giờ sinh học lớp 10, khi giáo viên nhắc nhở việc không chép bài, Chiến đứng phắt dậy đấu khẩu: “Chép bài là để có tài liệu về nhà học. Tôi không cần chép, chỉ cần nghe thôi cũng có thể nhớ được”. Để chứng minh, cậu “đặt cược” với cô giáo rằng tiết sau kiểm tra miệng sẽ trả lời được hết, và đã làm đúng như vậy, khiến giáo viên dù không hài lòng cũng đành để cậu “muốn làm gì thì làm” trong giờ.
Đỉnh điểm của sự ngông nghênh là lần Chiến mang theo hơi men vào lớp lý thuyết nghề sau khi ăn cỗ cưới anh họ. Nhìn vị thầy giáo hơn 40 tuổi đang giảng về momen xoắn, Chiến liên tục đặt những câu hỏi ngược lại với thái độ thách đố, tạo ra một cuộc đối đáp vô lễ kéo dài suốt cả tiết học. Sự ngỗ ngược của nhóm do Chiến dẫn đầu thậm chí đã khiến một nữ giáo viên dạy toán phải bật khóc ngay giữa bục giảng nhiều lần. “Anh này hay cãi lắm” – đó là lời nhận xét mà vị thầy giáo dạy nghề năm xưa vẫn còn nhắc lại khi tình cờ gặp lại Chiến sau nhiều năm.
Tuy nhiên, cuộc sống của Chiến không chỉ có những buổi quậy phá. Sau lưng cậu là một thực tại trĩu nặng: bố mẹ đều sinh năm 1965, hằng ngày vẫn phải làm những công việc chân tay nặng nhọc. Mẹ Chiến, người phụ nữ mang trong mình đủ thứ bệnh từ gai cột sống, tràn khớp gối đến dạ dày, vẫn nhẫn nại đi làm phụ xây. Chiến kể, có lần vết mổ cắt cổ tử cung của bà bị nhiễm trùng sưng tấy do không chịu nghỉ ngơi, chính tay cậu đã phải trực tiếp rửa vết thương và đắp thuốc cho mẹ. Nhìn mẹ mỗi buổi đi làm về lại than đau nhức, phải vịn tay vào tường để leo cầu thang, Chiến thấy mình bất lực vì “là học sinh chưa tạo ra kinh tế nên không làm được gì nhiều”. Cậu nhìn ra xung quanh, thấy công việc của mọi người nay đây mai đó, ai rồi cũng già yếu và bệnh tật, mọi thứ dường như đều vô định.
Chiếc túi ni lông màu xanh và ngã rẽ cuộc đời
Giữa lúc đó, một hình ảnh lạ lùng đã thu hút sự chú ý của Chiến. Trong một buổi chiều thanh niên làng tụ tập chơi bài uống nước, người chú họ sinh năm 1995 của Chiến cũng có mặt nhưng không tham gia. Chú lặng lẽ ngồi đả tọa trên chiếc giường bên cạnh, đeo tai nghe, gương mặt bình thản giữa tiếng ồn ào sát phạt. Hình ảnh đó, cùng sự tò mò về ba chữ “Chân – Thiện – Nhẫn” mà chú nhắc đến, đã dẫn dắt Chiến tìm đến một cuộc gặp gỡ thay đổi quỹ đạo đời mình.
Sự chuyển biến bắt đầu từ một chiếc túi ni lông màu xanh loại 5kg đựng cuốn sách “Chuyển Pháp Luân” bản tự in mà người chú đưa cho Chiến. Vốn là người say mê các chương trình khoa học trên VTV2 về vật lý lượng tử và khoa học vũ trụ, Chiến mở ngay phần mục lục và bị thu hút bởi những tiêu đề về “công năng” và “công lực”. Khi đọc sâu vào nội dung, cậu sững sờ khi thấy cuốn sách giải thích về vật lý lượng tử, người ngoài hành tinh và những bí ẩn vũ trụ – vốn là những điều cậu hằng thắc mắc – trên một cơ sở khoa học rõ ràng thay vì những giáo điều tâm linh khó hiểu.
Quá trình thay đổi hành vi của Chiến diễn ra từng chút một, bắt đầu từ những việc nhỏ nhất. Thay vì tụ tập, cậu dậy từ 4 giờ sáng giữa mùa đông, đi xe 5km đến điểm luyện công chung trước một khách sạn. Ngay cả khi đi làm ca đêm tại kho công ty may mặc Sewon, vào giờ nghỉ giải lao, trong khi đồng nghiệp tranh thủ ngủ gục trên bàn ghế, Chiến lại lặng lẽ đeo tai nghe, ngồi luyện bài tĩnh công ngay bên cạnh họ. Những chuyển biến này nhanh chóng được các “nhân chứng” xung quanh ghi nhận. Mẹ Chiến, người chứng kiến con trai từ một thanh niên ngỗ ngược trở nên biết lo toan, sau này cũng đã bước vào tu luyện khi thấy sức khỏe của mình cải thiện rõ rệt nhờ học theo con.
Trong các buổi họp lớp, bạn bè kinh ngạc khi thấy Chiến không còn “xin thuốc”, không uống rượu, phong thái ngồi thẳng lưng và nói năng mực thước. Ngay cả vị thầy giáo dạy nghề từng bị Chiến thách thức năm xưa, khi tình cờ ghé quán cà phê nơi Chiến làm việc, cũng phải ngập ngừng trước thái độ lễ phép của cậu học trò cũ. Thế nhưng, hành trình tự gọt giũa ấy mới bắt đầu được hơn một tháng thì tờ lệnh nhập ngũ năm 2020 ập đến.
Ngày ra quân, tại hội trường ban chỉ huy quân sự tỉnh, Chiến không ngừng liếc tìm bóng dáng Linh – cô bạn học cũ vừa mới chớm nảy nở tình cảm. Khi xe lăn bánh ra khỏi cổng, Chiến chỉ kịp nhìn thấy Linh đứng rơm rớm nước mắt. Người lính trẻ lên đường, mang theo cuốn sách trong hành trang và một bí mật lớn lao sắp sửa làm đảo lộn mọi dự định chỉ sau hai tháng nhập ngũ.
Giữa thao trường và tiếng khóa cổng lúc nửa đêm
Đó là một buổi chiều tại Trung đoàn Pháo binh 68 ở Sóc Sơn, đơn vị “khung” thuộc Sư đoàn 304. Khi Chiến đang dần làm quen với kỷ luật tân binh thì nhận được cuộc điện thoại báo tin từ Linh: “Em có bầu rồi”. Qua đầu dây bên kia, giọng Linh run rẩy và đầy vẻ sợ hãi. Cô ám ảnh về quan niệm đạo đức khắt khe của cha mình, người vốn tuyên bố rằng nếu con gái lấy chồng mà bị đuổi về thì nhà ngoại cũng không nhận để tránh việc “tiếp tay” cho tư tưởng chạy trốn trách nhiệm.
Giữa không gian quân đội nghiêm cẩn, Chiến đứng lặng đi trong vài giây. Nhưng khác với nỗi sợ của Linh, Chiến không nghĩ đến việc chối bỏ hay lo lắng về kinh tế dù túi không một đồng. Cậu lẩm nhẩm một câu hỏi đầy vô tư: “Tại sao ở trong bụng một con người lại có một người khác được nhỉ?”. Một cảm giác thiêng liêng về sinh mệnh đang lớn dần khiến Chiến quyết định phải chịu trách nhiệm ngay lập tức. Khi gọi điện về xác nhận, bố Chiến chỉ hỏi đúng một câu: “Đứa bé đó có phải con của con không?”, rồi hai bên gia đình lập tức họp bàn tổ chức đám cưới vào tháng 7 năm đó.
Những ngày sau đó, thao trường Sóc Sơn chứng kiến một sự việc hiếm hoi: bố Chiến lặn lội lên đơn vị tìm gặp cán bộ trung đoàn để xin cho con trai về phép đăng ký kết hôn. Một ngày phép chớp nhoáng được phê duyệt, Chiến vội vã về phường Đồng Tâm ký giấy rồi lên nghĩa trang liệt sĩ thắp hương. Buổi chiều hôm đó, nhà Chiến đông vui lạ thường vì trùng hợp có họ hàng từ Yên Bái xuống chơi. Tiệc tan, chú rể mới không kịp nghỉ ngơi, vội vã bắt taxi quay lại đơn vị cách nhà 30km ngay trong đêm cho kịp giờ điểm danh.
Kết thúc ba tháng tân binh, Chiến chuyển quân lên Bắc Giang, gia nhập Đại đội C20 trinh sát thuộc Trung đoàn 95. Tại đây, cậu viết đơn xin về phép 11 ngày để chính thức làm đám cưới. Trong 11 ngày ấy, người ta thấy cậu lính trẻ chạy đôn chạy đáo khắp phố huyện mời cỗ và chuẩn bị rạp cưới. Buổi tối ngày cưới đầu tiên, khi chào tạm biệt nhà gái, hình ảnh Linh mặc chiếc váy ngắn màu trắng đứng ở cổng cứ in đậm trong tâm trí Chiến. Cậu cảm thấy thương cho người vợ trẻ sắp phải một mình vượt cạn trong cảnh chồng biền biệt nơi thao trường.
Trở lại đơn vị, Chiến đối mặt với thử thách thực tế của đời lính trinh sát và những vạt cỏ trên sân bóng. Cậu quan sát thấy đồng đội thường chọn cách làm việc “khuất mắt trông coi”: chỗ nào dễ bị phát hiện thì cắt cẩn thận, còn lại thì làm lướt cho nhanh để về tắm rửa sớm. Chiến chọn cách làm việc tỉ mỉ, im lặng hoàn thành phần việc của mình. Thái độ này khiến Hà, một người bạn ở Lạc Ý vốn hay phàn nàn về công việc, đã bắt đầu thay đổi sau khi nghe Chiến nói: “Cứ làm đi, không sợ bị thiệt đâu”. Hay như một đồng đội quê Hưng Yên thường cảm thấy bất công vì chia việc không đều, cũng trở nên thân thiết khi nghe Chiến chia sẻ về quan niệm “cân bằng động” trong cuộc sống.
Trong lúc Chiến vẫn đang cùng đồng đội ở đơn vị trinh sát C20 thuộc Trung đoàn 95, tin vui từ quê nhà báo sang: con trai đã chào đời. Chiến được đơn vị cho về phép vỏn vẹn một tuần. Trở về trong tiếng khóc trẻ thơ, anh vụng về bế đứa con nhỏ nhưng lòng không khỏi ưu tư vì “cũng không giúp gì nhiều được cho vợ, cho gia đình” trong thời gian ngắn ngủi ấy trước khi phải khoác ba lô trở lại Bắc Giang.
Ở hậu phương, Linh bắt đầu cuộc chiến mưu sinh đơn độc. Khi con được gần một tuổi, cô ra chợ bán rau cùng mẹ và chị gái. Linh kể với Chiến qua điện thoại về những ngày đầu “toàn phải bù lỗ”, rồi khi vừa có chút lãi mỏng thì con lại hay ốm, khiến cô phải nghỉ chợ và mất hết khách. Trong khi đó, mẹ Chiến dù mang đủ thứ bệnh nền, vẫn hằng ngày cõng cháu nội từ tầng một lên tầng hai, tay phải vịn chặt vào tường và lan can cầu thang để giữ thăng bằng khi nhọc sức. Đêm đêm, trong phòng ngủ tập thể của đại đội, giữa tiếng ngáy của đồng đội, Chiến vẫn duy trì thói quen ngồi xếp bằng đả tọa ngay trên giường dưới ánh mắt tò mò của cả lính lẫn cán bộ trực tuần, tích tụ sự tĩnh lặng qua từng đêm để chuẩn bị cho ngày xuất ngũ vào cuối năm 2022, khi đứa con trai đã được một tuổi rưỡi.
Trở về Đồng Tâm, đối diện gánh nặng gia đình và ngày khai trương Tinh Hoa
Cuối năm 2022, Chiến đặt chiếc ba lô bạc màu xuống căn nhà tại phường Đồng Tâm khi con trai đã tròn một tuổi rưỡi. Thực tại đón anh không phải là sự thảnh thơi mà là những lát cắt nhọc nhằn của gia đình. Hằng ngày, Chiến lặng lẽ quan sát cảnh mẹ mình – người phụ nữ mang đủ thứ bệnh nền từ gai cột sống đến tràn khớp gối – đang cõng cháu nội từ tầng một lên tầng hai, dùng tay phải vịn thật chặt vào tường, bám vào lan can cầu thang, nhích từng bước đầy vất vả để giữ thăng bằng cho cả bà và cháu. Cùng khoảng thời gian ấy, trong giai đoạn hai vợ chồng cùng làm việc tại một khách sạn, Linh – người vợ trẻ – cũng bắt đầu gặp vấn đề ở đầu gối. Bác sĩ kết luận cô bị tràn dịch khớp gối, một căn bệnh khó khỏi hoàn toàn và cần điều trị lâu dài.
Trước khi bắt đầu công việc chính thức, Chiến trải qua một đợt đào tạo ngắn tại Ecopark. Đến ngày 26/8/2023, Tinh Hoa Coffee tại Vĩnh Phúc chính thức khai trương. Nhịp sống của anh lính xuất ngũ bắt đầu từ 5 giờ sáng với việc học sách và luyện công, sau đó có mặt tại quán từ 7 giờ đến 14 giờ chiều. Sau vài tiếng nghỉ ngơi, 19 giờ tối anh lại quay lại quán, đứng ở quầy pha chế hoặc tất tả bưng bê cho đến khi vị khách cuối cùng rời đi vào khoảng 11 giờ đêm.
Tại Tinh Hoa, Chiến bắt đầu chạm trán với những phản ứng lạ lẫm. Trong những ngày đầu đông khách, có hai vị khách ngồi tại góc quán, họ vừa nhấp cà phê vừa nhìn về phía Chiến rồi quay sang thì thầm: “Sao bạn này nhìn hiền thế?”. Họ chia sẻ rằng khi ở nhà đang rất mệt mỏi, áp lực công việc đau đầu, nhưng bước vào quán nhìn thái độ của nhân viên và không gian ở đây lại thấy thoải mái, không muốn về. Thậm chí, một vị thầy giáo cũ từng bị Chiến thách thức trong cơn say năm lớp 10 đã ghé quán. Thầy nhìn Chiến đăm đăm rồi bảo trông rất quen. Khi Chiến chủ động tặng thầy một bông hoa sen bình an và giới thiệu mình là học trò cũ, vị thầy giáo ngập ngừng giây lát rồi nói một câu khiến anh hổ thẹn: “Nếu như là anh tặng thì tôi nhận. Còn nếu danh nghĩa cửa hàng tặng thì tôi sẽ không nhận”.
Cuộc chiến với “cái tôi” sau lời góp ý thẳng thắn
Nút thắt lớn nhất về lòng khiêm tốn lại đến từ một người quen thường xuyên ghé quán, người mà Chiến vốn rất coi trọng và thường lặng lẽ học hỏi qua mỗi lần gặp gỡ. Trong một buổi chiều muộn, khi quán bắt đầu thưa khách, người này đã thẳng thắn chỉ ra hàng loạt thiếu sót của Chiến: tác phong làm việc còn cẩu thả, chưa biết nghĩ cho tập thể, chưa nhìn được cái lớn và đặc biệt là sự thiếu khiêm tốn. Người ấy thậm chí phê bình cụ thể việc Chiến chưa quảng bá quán trên Facebook để có thêm khách, đồng thời nhận xét rằng anh “có vẻ được xem trọng nhưng lại không đạt yêu cầu”, chưa xứng với kỳ vọng mà đáng ra anh phải có.
Ngay lúc đó, Chiến đứng im lặng, cố gắng quán chiếu vào bản thân và tiếp thu dù tâm thái không hề thoải mái. Cuộc khủng hoảng nội tâm thực sự bùng phát vài tiếng sau đó và kéo dài đến tận sáng ngày hôm sau. Một “cái tôi” phản biện trỗi dậy mãnh liệt trong tư tưởng Chiến, tự sản sinh ra hàng loạt lý do để phủ nhận các lời góp ý. Anh bắt đầu tự bào chữa bằng những “thành tích” cũ: “Tôi cũng đã làm rất là nhiều, chỉ có điều thời gian này là không làm thôi”. Anh lấy trạng thái làm việc tốt nhất của mình trong quá khứ để biện minh cho sự tệ hại của hiện tại. Chiến cay đắng nhận ra rằng, việc rèn luyện thân thể giữa mùa đông dường như vẫn dễ dàng hơn nhiều so với việc chấp nhận rằng mình vẫn còn đầy rẫy “lỗ hổng” trong tính cách.
Nút thắt này cuối cùng được đưa ra ánh sáng trong một buổi chia sẻ chung tại Tinh Hoa Coffee, khi các đồng sự và cổ đông ngồi lại quanh những dãy bàn gỗ sau giờ đóng cửa, cùng nhau “phơi bày” những gì mình làm chưa tốt. Chiến đứng dậy, đôi bàn tay đan chặt vào nhau, thành thật kể lại toàn bộ sự “nổi loạn” trong tư tưởng mình suốt 24 giờ qua, không giấu giếm việc đã tìm đủ mọi lý do để phản biện và bảo vệ cái tôi ngạo mạn. Giữa không gian quán chỉ còn tiếng quạt máy nhẹ nhàng, các đồng sự lắng nghe trong im lặng. Không có những bài giảng đạo đức khô khan, một cổ đông lớn tuổi chỉ khẽ gật đầu, ghi nhận việc anh đã dám nhìn thẳng vào sự kiêu ngạo của chính mình ngay trước mặt tập thể.
Thay đổi lặng lẽ nhưng bền vững
Sự chuyển biến từ lời nói sang hành động hiện hữu rõ rệt khi vị khách từng góp ý nặng nề quay lại quán. Thay vì thái độ né tránh, Chiến chủ động bước đến chào hỏi với nụ cười hòa ái và lời hỏi thăm chân thành, không còn coi đó là một “đối thủ” cần phản biện mà là một người thầy đã giúp mình nhận ra những vết nứt trong tính cách. Thái độ này lan tỏa về tận căn nhà nhỏ ở phường Đồng Tâm, nơi Linh đang phải đối mặt với một sai lầm lớn: cô kể lại rằng mình đã bị lừa đảo mất tiền tới tận hai lần. Trong ký ức của Linh, một trận lôi đình từ phía chồng là điều khó tránh khỏi. Thế nhưng, Chiến đón nhận tin dữ bằng một thái độ điềm tĩnh đến sững sờ, chỉ từ tốn nói với vợ: “Có nợ thì phải trả thôi”. Anh ngồi lại giải thích đúng sai và cùng vợ tìm cách giải quyết rắc rối một cách nhẹ nhàng. Linh quan sát thấy giờ đây, mỗi khi có bất đồng ý kiến, chồng mình thường im lặng để tự tìm lỗi sai ở bản thân trước, thay vì cố giành phần thắng bằng mọi giá như trước đây.
Những người xung quanh cũng bắt đầu ghi nhận sự thay đổi qua những quan sát thực tế. Lân, người bạn cũ ở Vĩnh Tường từng biết Chiến là “kẻ nghịch nhất lớp”, đã phải nói nhỏ khi gặp lại anh: “Bạn đi đúng đường rồi đó”. Ngay cả vị thầy giáo dạy nghề từng bị Chiến thách thức năm xưa, khi nhận bông hoa sen bình an từ tay anh, cũng đã thừa nhận sự thay đổi bằng cách chấp nhận món quà với thái độ trân trọng. Những điếu thuốc lá Thăng Long vàng và chén rượu từng là vật bất ly thân giờ đã hoàn toàn nhường chỗ cho một nam nhân viên ngồi thẳng lưng, nói năng mực thước và khiêm nhường.
Trong góc sân nhà, Chiến nhìn mẹ mình sắc mặt đã tươi tỉnh, đi lại nhẹ nhàng mà không còn phải vịn tường hay nhờ đến thuốc thang sau một thời gian học theo con trai. Linh cũng đã trở lại nhịp sinh hoạt bình thường, đôi chân không còn đau nhức sau hai tháng đọc sách cùng chồng. Không còn là cậu thanh niên “ngông” thách thức giáo viên năm nào, Chiến của hiện tại đang nhẫn nại dọn dẹp từng cọng cỏ dại dưới ánh đèn đường lờ mờ của phố huyện. Đồng hồ điểm 11 giờ đêm, anh lẳng lặng lau sạch vết cà phê cuối cùng trên mặt bàn gỗ tại Tinh Hoa, bước ra hiên, cúi xuống nhặt một mẩu rác nhỏ ai đó vô tình đánh rơi rồi bỏ vào thùng một cách tỉ mỉ. Anh hít một hơi thật sâu không khí đêm tĩnh mịch, cảm nhận sự bình lặng đang chảy trôi trong tâm hồn mình – một sự bình yên không đến từ những lời khen tụng, mà từ khả năng đứng vững để gọt giũa chính mình giữa dòng đời xuôi ngược.
