2 giờ 30 phút sáng, khi cả vùng quê Chí Linh (Hải Dương) vẫn còn chìm trong màn sương đặc quánh, bà Dương Thị Bé (sinh năm 1964) đã lom khom giữa ruộng rau thôn Đại – An Lạc. Dưới ánh đèn pin đội đầu loang loáng, một tay bà giữ gốc rau, tay kia đưa lưỡi dao cắt ngọt qua cuống, tiếng nhựa rau lách tách rơi xuống lá phảng phất mùi đất ẩm. Đôi bàn tay gân guốc, móng tay bám đầy nhựa đen thoăn thoắt xếp từng bó gọn gàng lên chiếc xe đạp cũ.
Đúng 3 giờ, bà bắt đầu đạp xe quãng đường 7 cây số hướng về chợ Sao Đỏ. Đó là một nhịp sống cơ học đã kéo dài hàng chục năm, kể từ ngày bà ra ở riêng với “gia sản” là ba bát gạo mẹ chồng cho và một chiếc giường cưới đi mượn của ông bà nội. Những vết sẹo của quá khứ không nằm ở lời kể, mà nằm ở chính đôi bàn tay chai sần và quán tính chịu khổ đã ăn sâu vào máu thịt người đàn bà này.
Con gà sống và chiếc áo rách giữa chợ
Đám cưới của bà Bé vào năm 1988 được đánh dấu bằng sự trống rỗng. “Lấy chồng nghèo lắm, chả có cái gì, hai vợ chồng ở riêng đúng bà cho được ba bát gạo”, bà Bé nhớ lại, ánh mắt nhìn vào mảng tường xi măng ố vàng của gian nhà cũ. Căn nhà tranh vách đất khi đó trống huếch, ngay cả chiếc giường cưới cũng phải đi mượn của ông bà nội, về sau người ta đòi lại thì trong nhà thực sự chẳng còn gì giá trị. Để có bữa cơm, bà phải đi ăn vay từng bữa, có khi mới được bát gạo nấu cháo cho con.
Khi chồng bà đi làm than ở mỏ than Trại Lẻ gần đó rồi bị bạn bè lôi kéo vào con đường nghiện ngập, những gì còn lại trong nhà bắt đầu bị “quét” sạch theo những cơn vã thuốc. Đầu tiên là thúng thóc mới gặt còn thơm mùi rơm, sau đến con chó giữ nhà, rồi đến lượt đàn gà. “Hồi ấy mẹ con chị Bé khổ lắm, cơm không có mà ăn, áo không đủ mặc”, chị Thúy, hàng xóm gần nhà của bà Bé, nhớ lại cảnh bần cùng những năm tháng đó.
Bà Bé vẫn nhớ như in cảnh tượng giằng co con gà sống cuối cùng trong chuồng: “Trong chuồng còn đúng một con gà sống cuối cùng, ông ấy lao ra bắt để đem bán lấy tiền mua thuốc. Tôi chạy theo giằng lại, hai vợ chồng cứ thế kéo co con gà ở giữa sân”. Trong cơn khát thuốc, người chồng quặt mạnh khiến con gà nằm im bất động. Nghĩ con gà đã chết, bà Bé buông tay, đứng nhìn xác nó mà nước mắt chảy dài. Nhưng chỉ chờ vợ quay đi, người chồng ôm lấy con gà “chết hụt” ấy chạy biến ra ngõ để đổi lấy thuốc.
Có lần người chồng đi ăn trộm vặt bị người ta bắt quả tang ngay giữa chợ, họ vây vào lôi rách cả áo, ông phải lầm lũi đi về nhà với chiếc áo tả tơi giữa những ánh mắt nhìn ngó của xóm giềng. Rồi trong một lần mua thuốc, ông bị công an bắt và bị đẩy vào tù. Gánh nặng từ đó đổ hết lên vai người vợ. Mỗi tháng một lần, bà Bé lại chạy vạy, vay mượn hàng xóm từng đồng lẻ để mua ít quà rẻ tiền, rồi nhờ người lai xe máy đến trại thăm nuôi. “Người ta đi thăm thì làn to làn nhỏ, giò chả đủ thứ, mình thì mua mấy thứ ít thôi, lấy đâu ra tiền đâu”, bà kể.
Chưa đầy một năm sau, một cuộc điện thoại từ trại giam báo về: “Người nhà đến chuộc về, nếu không chuộc về thì là chết là nó chôn ở đấy là mình không lấy được xác về”. Lý do là ông đã ốm quá nặng. Để có 300 nghìn đồng làm tiền “chuộc mạng” năm ấy, bà Bé lại gõ cửa anh em, vay mượn từng người một để gom đủ phong bì đưa cho người ta.
Ngày đón chồng về, bà Bé ngồi sau chiếc xe máy cũ của một người quen, hai tay ôm chặt lấy tấm lưng gầy nhom, mềm nhũn của chồng. Ông không còn sức để ngồi vững, hơi thở đứt quãng dọc con đường từ trại về nhà. Về đến căn buồng cũ, nhìn ba đứa con nheo nhóc — đứa út lúc đó mới 5 tuổi — người chồng ngồi thừ ra, nhìn vào khoảng không và thốt lên: “Bây giờ để tao sống làm cái gì để khổ mẹ con nhà mày lây ra”.
Một buổi chiều bà Bé đi chợ về, vừa bước chân vào cửa, bà sững sờ trước cảnh tượng một chậu nước xả đầy đã loang lổ sắc đỏ. Chồng bà đã tự cắt tay mình để kết thúc tất cả. Bà lao vào ôm lấy ông, nước mắt rơi lã chã: “Sao anh phải như thế, bây giờ phải sống để con nó còn có bố chứ…”. Người chồng được cứu sống trong gang tấc nhưng sự u uất vẫn bao trùm căn nhà không còn nổi một thúng thóc dự phòng. Không lâu sau, ông qua đời, để lại cho bà Bé ba đứa con nhỏ.
6 triệu đồng và những chiếc bỉm trong đêm
Sau ngày chồng mất, tài sản duy nhất bà Bé nắm trong tay là 6 triệu đồng tiền phúng viếng. Số tiền ấy chưa kịp ráo mực thì đứa con trai út phát hiện bị hạch ở cổ. Bà dắt con đi bệnh viện Hải Dương nằm ròng rã một tháng, rồi lại ngược xuôi lên Hà Nội để làm các xét nghiệm chuyên sâu, rồi cắt mổ. Toàn bộ 6 triệu đồng “phao cứu sinh” ấy nhanh chóng tiêu tan vào những toa thuốc và những chuyến xe khách đi về. “Lúc ấy cứ nghĩ ngợi nhiều, làm sao mà mọi cái toàn đổ lên đầu mình hết, chồng lại đến con”, bà Bé kể, đôi bàn tay vân vê vạt áo sờn.
Khi bệnh của con vừa tạm lắng, cơ thể bà Bé bắt đầu phát ra những tín hiệu sụp đổ. Từ một người đàn bà nông thôn gánh rau khỏe mạnh, trọng lượng của bà sụt xuống chỉ còn hơn 40 kg, da xanh rộc. Căn bệnh viêm phế quản nặng khiến bà ho liên miên mỗi khi đêm về, ho đến mức tức ngực và không thể kiểm soát được bài tiết, phải dùng bỉm để duy trì sinh hoạt hằng ngày. Bên cạnh đó, chứng tiền đình khiến mỗi lần bà định đứng dậy là đất trời lại chao đảo. “Nó hoa mắt chóng mặt, lắm lúc đang làm phải ngồi sụp xuống rồi mới dậy được”, bà Bé kể về những lần gục xuống ngay giữa ruộng rau sương sớm.
Năm 2022, chứng kiến mẹ quá yếu, các con quyết tâm đưa bà đi khám tại nhiều cơ sở y tế ở Hà Nội. Sau hàng loạt xét nghiệm, bác sĩ thông báo bà bị u tuyến giáp đã chuyển sang ác tính, yêu cầu phải làm thủ tục mổ ngay lập tức trong vòng một tuần để tránh tế bào di căn. Con gái lớn của bà, người trực tiếp dìu mẹ ở hành lang bệnh viện năm ấy, vẫn nhớ như in khoảnh khắc mẹ mình “người mềm nhũn ra” sau lời chẩn đoán. Hai đứa con phải xốc nách mới nâng nổi bà đứng dậy. “Lúc ấy bác sĩ bảo mổ gấp, con bé lớn nó bảo: Mẹ phải đi cắt ngay. Tôi bảo: Bây giờ lại phải về chạy tiền chứ bây giờ lấy đâu tiền mà cắt”, bà Bé nhớ lại cảnh đứng lặng người giữa sảnh bệnh viện Hà Nội khi trong túi không còn một đồng dự phòng.
Bà trở về nhà với một phác đồ phẫu thuật treo lơ lửng và nỗi lo thoái hóa 5 đốt sống lưng, đốt sống cổ khiến việc gánh rau mưu sinh mỗi ngày trở thành một cuộc tra tấn cơ học. Chị Thúy người hàng xóm thường xuyên chứng kiến cảnh bà Bé “nhăn nhó, cáu gắt, nước mắt cứ chảy ra vì nghĩ mình khổ quá”. Sự kiệt quệ về cả thể xác lẫn tài chính khiến bà bắt đầu có những ý nghĩ buông xuôi, tin rằng mình “không sống nổi nữa”. Nhưng chính vào lúc tối tăm nhất ấy, một người em họ từ Sao Đỏ tìm đến nhà.
Con số từ 1 đến 100
Vào tháng 6 năm 2022, người em họ kể về trải nghiệm bản thân và rủ bà ra Quảng Trường Sao Đỏ tập Pháp Luân Công. Phản ứng đầu tiên của người đàn bà vốn đã kiệt quệ là một sự từ chối vì kiệt sức: “Thôi không đi. Bây giờ người chỉ hoa mắt chóng mặt này mà đi ra đấy ngã là chết, không đi được”. Nhưng hôm sau người em họ lại đến, đề nghị đưa bà đến điểm tập ngay trong xóm, tại nhà một người tên là Thống, để bớt quãng đường đi lại. Trong cơn quẫn bách, bà Bé miễn cưỡng ngồi lên sau xe máy để người em chở đi.
Tại đây, đứng giữa những người hàng xóm đang tĩnh tại tập luyện, bà Bé bắt đầu những động tác đầu tiên với một cơ thể mang theo di chứng của thoái hóa 5 đốt sống lưng và các đốt sống cổ. Dù người hướng dẫn khuyên bà nên tập các động tác ngắn để làm quen, bà vẫn kiên trì theo hết các bài tập dài. Để chống chọi với cơn đau nhức và sự mệt mỏi khi phải giơ tay, bà thực hiện một nỗ lực cơ học: miệng lẩm nhẩm đếm số từ 1 đến 100 để ép mình không buông tay giữa chừng.
“Về hôm đấy nghe người nó thoải mái, ngủ được”, bà Bé kể về đêm đầu tiên tìm lại được giấc ngủ sâu sau nhiều năm mất ngủ vì những cơn ho. Sáng hôm sau dậy chuẩn bị rau ra chợ, bà thấy đôi chân bước đi vững chãi hơn, không còn cảnh phải ngồi sụp xuống giữa ruộng vì đất trời chao đảo. Ít ngày sau, bà được một người bạn trong nhóm tập tặng cho cuốn sách Chuyển Pháp Luân và hướng dẫn đọc kết hợp với việc nhẩm chín chữ. Dưới ánh đèn đêm, bà ngồi đánh vần từng từ một vì đôi mắt đã mờ và trình độ học vấn không cao. “Đọc đoạn sau lại quên đoạn trước, chả hiểu cái gì”, bà nhớ lại những ngày tranh thủ cả lúc ngồi chờ khách ở chợ Sao Đỏ để giở sách ra đọc lại những đoạn chưa thông.
Những người thân và điều họ nhìn thấy
Sự thay đổi bắt đầu bộc lộ qua những quan sát của người xung quanh, trước cả khi bà Bé tự nhận ra. Chị Thúy,người hàng xóm vốn đã quá quen với hình ảnh bà Bé “lúc nào cũng nhăn nhó, cáu gắt và nước mắt chảy ra vì nghĩ mình khổ”, nhận thấy bà bắt đầu chào hỏi mọi người với gương mặt nhẹ nhõm hơn. “Chị khác hẳn. Dáng đi nhanh nhẹn, nét mặt tươi cười, không còn vẻ u uất như những năm trước. Tôi thấy cuối đời chị được phúc, không còn khổ như trước nữa”, chị Thúy chia sẻ.
Ngay trong bữa cơm gia đình, ba đứa con cũng nhận ra mẹ “khác hơn nhiều”. Trước đây, chỉ cần một lời nói không vừa ý của con cái, bà Bé thường bùng phát cơn giận hoặc mắng mỏ nặng lời. Nay, có những lúc con cái nói lời khó nghe, bà chỉ im lặng, nước mắt có thể vẫn rơi nhưng bà không còn tranh cãi như trước. “Bây giờ mẹ nghe cái kiểu đằm tĩnh hơn, không hay mắng nữa”, con gái bà chia sẻ. Cô vẫn nhớ những ngày tối tăm hơn: “Giờ cháu cũng đã lấy chồng và làm mẹ, nhiều lúc nhớ lại tuổi thơ, cảnh mẹ cháu gồng gánh lo cho bố, cho hai em mà cháu chỉ biết khóc. Bố chết rồi, mẹ bị K rồi phải mổ, nhà cũng chả có tiền. Lúc đó cháu chẳng còn biết làm thế nào chỉ biết ôm mẹ khóc”.
Bà Nghĩa, người em họ ở Sao Đỏ, người đã dẫn bà Bé đến điểm tập năm ấy, cũng không giấu được sự xúc động khi nói về chị: “Thật là có phúc, từ lúc chị Bé đắc được Đại Pháp chị Bé đỡ khổ. Lúc trước thì sao khổ quá, người ta thì chịu một phần khổ thì cũng là khổ rồi. Còn chị ấy khổ chồng chất khổ, nghĩ mà thương quá. Bốn năm nay sức khỏe chị ấy tốt lên nhiều, không phải đi viện, thuốc men nữa. Giờ thì thấy chị ấy đã cười, dáng đi nhanh nhẹn, lo đủ mọi việc”.
Tờ kết quả và chiếc điện thoại cũ
Về mặt thể chất, từ thể trạng gầy rộc khoảng 40–45 kg, bà Bé tăng cân dần lên 55 kg, sắc mặt tươi tắn hơn. Các loại thuốc tiền đình, thuốc huyết áp và thuốc ho từng là vật bất ly thân nay đã dần vắng bóng trên kệ tủ. Dù sức khỏe cải thiện, bà vẫn duy trì thói quen đi cắt rau từ 2 giờ 30 sáng để mang ra chợ Sao Đỏ cách nhà 6–7 cây số. Ngoài ruộng rau, bà còn chăm một vườn mít của bà ngoại, rồi dọn thêm gần một mẫu đồi vườn nhà, trong đó có một ruộng để trồng rau ngót. Các con hết lời can ngăn vì lo lắng mẹ vất vả, nhưng bà vẫn lén trốn đi bán để có đồng ra đồng vào cho “tự do”, không muốn phải ngại khi xin tiền con cái.
Trước sự thúc ép của hai cô con gái muốn “khám để cho chúng con yên tâm”, bà Bé đã trở lại bệnh viện để kiểm tra khối u tuyến giáp từng bị chẩn đoán chuyển sang ác tính vào năm 2022. Kết quả tái khám gần nhất cho thấy tình trạng khối u đã ổn định, không còn các diễn biến đáng ngại. Bà mang tờ kết quả về nhà, đưa cho các con xem để không phải đi khám thêm lần nào nữa. Con gái bà nói: “Từ năm 2022, mẹ gặp được Đại Pháp, mẹ tập, mẹ đọc sách thì sức khỏe mẹ dần khá lên. Giờ có được sức khỏe mẹ lại tham làm. Đến giờ thì bảo mẹ cháu nghỉ ngơi nhưng có nghe đâu. Chúng cháu chỉ mong mẹ nghỉ ngơi, học Pháp thôi ạ”.
Để “thỏa hiệp” với việc mẹ vẫn muốn tự mình kiếm tiền thay vì xin con cái, các con bà đưa ra một yêu cầu bắt buộc: bà phải luôn mang theo chiếc điện thoại di động. “Mẹ đi đâu phải cầm điện thoại để con còn biết mẹ ở đâu”, các con bà nói. Chiếc điện thoại cũ đã trở thành sợi dây liên lạc vô hình giữa mẹ và con. Mỗi khi hồi chuông vang lên giữa phiên chợ sớm, bà lại vội vàng nghe máy để báo cho các con biết mình vẫn ổn, xua tan nỗi lo về những biến cố sức khỏe có thể ập đến bất cứ lúc nào.
Gian buồng cũ, nơi chiếc giường cưới đi mượn từng bị đòi lại năm xưa, nay đã được thay bằng một chiếc giường gỗ chắc chắn. Trên đầu giường là cuốn sách sờn góc mà bà vẫn nhẫn nại đánh vần mỗi tối sau một ngày dài bán rong ở chợ. Dưới ánh đèn vàng, hình ảnh người đàn bà gầy nhỏ nắm chặt chiếc điện thoại chờ cuộc gọi của các con là lát cắt về sự ấm áp hiện hữu trong căn nhà từng trải qua quá nhiều đói nghèo và nước mắt.
