Người đàn bà từng xí xóa cả tỷ đồng tiền nợ để đổi lấy một giấc ngủ không bị ám ảnh.
Mùi vải mới và một người đàn bà khác
Căn nhà của bà Trần Thị Tơ nằm sát mép con lộ nhỏ ở thôn An Đông, ngoại ô Hải Phòng. Buổi sáng, những xấp chăn ga gối được gấp nếp, chồng gọn trước hiên, tỏa ra mùi hồ vải thơm nhẹ. Bà ngồi đó, đôi tay gầy nhưng nhanh nhẹn vuốt lại mép một chiếc vỏ gối, thỉnh thoảng ngước nhìn khách bằng ánh mắt không có gì phải giấu. Nếu chỉ nhìn vào buổi sáng bình thường đó, rất khó đoán người đàn bà này từng có gần ba mươi năm sống trong tiếng kêu cứu vọng ra từ bên trong cánh cổng sắt hoen gỉ của chính ngôi nhà mình.
Bà kể, cứ mỗi lần đi chợ về, tay vừa chạm vào cổng là tiếng chồng đã vọng ra: “Mẹ ơi cứu con.” Ông bị viêm phổi rồi xơ gan, rồi biến chứng lao xương, bệnh nối bệnh suốt hơn ba mươi năm. Những năm đầu khi bệnh trở nặng, bà Tơ đi về như bóng ma giữa những chuyến xe khách Hải Dương – Hà Nội, tiền trong nhà đội nón theo từng toa thuốc. Ba đứa con còn nhỏ. Không có lựa chọn nào khác ngoài cách lao vào kiếm tiền.
Những con số nhảy múa trong đầu
Người ta gõ cửa hàng tạp hóa của bà, gợi ý làm điểm ghi số đề. Bà nhận lời ngay, không do dự. Hồi đó trong đầu chỉ có một việc: có tiền. Từ vé kiến thiết ban đầu, bà dần lọt vào vòng xoáy lô đề rộ lên mạnh trong vùng. Một ngày kiếm được năm, bảy trăm nghìn đồng, con số lớn vào thời điểm đó. Nhưng người chơi thường xuyên ghi nợ, vốn cứ thế thâm hụt dần. Để bù lại, bà chuyển sang cho vay nặng lãi. Mỗi quyết định là một bước đi xa hơn khỏi con người bà từng là, nhưng khi đó bà không có đủ không gian trong đầu để nhận ra điều đó.
Số tiền người ta nợ bà có lúc lên đến cả tỷ đồng. Nghe thì lớn, nhưng đi kèm nó là những đêm không ngủ được vì lo con nợ bỏ trốn, lo lãi suất chồng chất, lo người ta không có khả năng trả. Sự sắc sảo và cảnh giác dần thay thế vẻ hiền lành ngày nào. Bà không nhận ra sự thay đổi đó đang xảy ra từng ngày, giống như người ta không nhận ra mình già đi khi nhìn vào gương mỗi buổi sáng.
Khi ngôi nhà mới xây xong cũng là lúc người đổ sụp
Sau ba mươi hai năm, chồng bà mất. Các con lớn dần, đi học xa. Bà quyết định xây lại căn nhà dột nát để có chỗ ở cho tuổi già. Nhưng khi ngôi nhà hoàn thiện, sức khỏe bà cũng gần như cạn kiệt. Người thợ xây nhìn bà rồi hỏi thẳng: “Thế chị xây nhà để ở hay để chết?” Câu hỏi đó không phải để trêu đùa. Lúc đó bà chỉ còn 35 ký, gầy và xanh đến mức người quen gặp lại không nhận ra.
Xương khớp đau, hai tay không nhấc nổi vật nặng. Viêm họng mãn tính. Tiền đình thường xuyên tái phát, cứ đứng lên là thấy mọi thứ xung quanh quay cuồng. Mỗi năm bà lên Hà Nội khám vài ba lần, hết đợt thuốc này đến đợt thuốc khác nhưng bệnh không giảm. Tiền kiếm được nhưng không mua lại được thứ bà cần nhất. Người đàn bà từng một mình xoay xở nuôi chồng bệnh và ba đứa con giờ không biết phải xoay xở cái gì để thoát ra khỏi chính mình.
Cuốn sách nằm trong ngăn kéo
Tháng 6 năm 2018, một người cháu từ Hà Nội về thăm, đưa bà một cuốn sách mỏng và một chiếc đài nhỏ, bảo thử tìm hiểu một môn tập có tên Pháp Luân Công. Bà nhận, cảm ơn, rồi cất vào ngăn kéo. Hồi đó vẫn còn bận tính toán sổ nợ hàng ngày, không có thời gian cho những thứ nghe có vẻ xa vời.
Phải một thời gian sau, trong một buổi tối không có gì đặc biệt, bà mới lấy cuốn sách ra đọc. Đọc không phải vì tin, mà vì bà không còn biết làm gì khác. Nhưng đọc được một lúc, bà thấy chột dạ. Sách dạy người ta sống theo Chân – Thiện – Nhẫn, làm người tốt thực sự. Bà nhìn lại mình và thấy bao nhiêu năm qua mình đang làm những việc ngược hẳn với điều đó. Không phải bà không biết, chỉ là từ trước đến nay không ai hỏi bà trực tiếp câu đó bao giờ, kể cả chính bà.
Cuộc đấu tranh với một tỷ đồng tiền nợ
Giằng xé kéo dài không phải vài ngày. Một bên là nguồn thu năm bảy trăm nghìn mỗi ngày, ổn định, thực tế. Bên kia là cảm giác rằng nếu tiếp tục như thế này thì mình không phải là người tốt. Bà tính toán mãi. Nếu bỏ nghề thì những khoản nợ đang treo kia coi như mất trắng. Tổng cộng lại không phải là ít. Số tiền đó, nếu muốn, bà có thể dùng cả vài năm nữa để đòi dần.
Rốt cuộc bà quyết định không đòi nữa. Không phải vì giàu có dư dả, không phải vì đã tính toán xong và thấy đó là phương án tốt nhất về mặt tài chính. Chỉ đơn giản là bà muốn cắt đứt hoàn toàn. Xí xóa hết, không theo dõi thêm, không nhắc đến nữa. Có người sau này hỏi bà tiếc không, bà chỉ mỉm cười không đáp. Câu trả lời của bà nằm ở chỗ khác.
Thân thể bắt đầu hồi đáp
Điều bà không ngờ là sau khi dừng lại, cơ thể bà cũng bắt đầu thay đổi. Những cơn đau xương khớp giảm dần. Chứng tiền đình không còn tái phát thường xuyên như trước. Da dẻ hồng hào hơn, cân nặng ổn định lại. Bà không lý giải điều này theo kiểu khoa học hay y học, bà chỉ nói rằng khi trong đầu không còn phải lo theo dõi con nợ hàng ngày, cơ thể bà cũng nhẹ hơn. Bạn bè gặp lại ngạc nhiên, bảo bà trông trẻ ra. Bà cũng không biết giải thích thế nào, chỉ thấy đúng là vậy.
Bà bắt đầu mỗi ngày bằng những bài tập nhẹ nhàng và đọc sách. Không phải thói quen hoành tráng hay kỷ luật sắt đá gì. Chỉ là buổi sáng có một thứ để làm trước khi mở cửa hàng, và thứ đó không liên quan đến tiền bạc hay toan tính. Với một người từng sống nhiều năm trong đầu toàn là con số, đó là một sự thay đổi lớn hơn bề ngoài của nó.
Cửa hàng nhỏ và những đồng tiền sạch
Thay vì sổ nợ và tờ phơi đề, bà Tơ mở cửa hàng bán chăn ga gối đệm ngay tại nhà. Không phải cửa hàng to hay buôn bán lớn, chỉ đủ phục vụ bà con lối xóm. Bà lấy lãi nhỏ, tư vấn tận tình. Khách đến, bà ngồi nói chuyện bình thường, không có vẻ sắc sảo xem người ta trả được không hay đang tính gì. Con dâu thảo, con trai ngoan. Cả nhà hòa thuận theo cách mà trước đây bà không nghĩ là mình có thể có được ở tuổi này.
Buổi chiều, ánh nắng hắt qua cửa sổ chiếu lên những xấp vải thơm. Bà ngồi đó, vuốt mép vỏ gối, thỉnh thoảng mỉm cười với khách ngang qua. Câu chuyện của bà không có cao trào đặc biệt, không có chi tiết nào nghe như trong phim. Chỉ là một người đàn bà đã sống qua quá nhiều thứ, đến cuối cùng chọn một cuộc đời yên hơn. Mà cái giá của sự yên đó, với bà, là buông tay khỏi một tỷ đồng tiền nợ để đổi lấy một giấc ngủ không còn bị ám ảnh trong từng hơi thở.
