HẢI PHẬN HORMUZ – Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) liên tiếp tấn công tàu thương mại di chuyển qua eo biển Hormuz, bất chấp bản ghi nhớ ngừng bắn mà Tehran ký với Washington chưa đầy một tháng trước.
- Hạn mức 1,3 tỷ đồng mỗi ngày, đường dây đánh bạc lộ diện
- Messi hỏng phạt đền và bật khóc sau khi Argentina thắng Ai Cập
- Iran tuyên bố tấn công 85 địa điểm quân sự Mỹ tại Bahrain và Kuwait
Ngày 07/7, ba tàu hàng bị tấn công bằng vật thể bay không xác định gần bờ biển Oman, trong đó tàu chở LNG Al Rekayyat của Qatar trúng ít nhất hai tên lửa và phát tín hiệu cầu cứu vì nguy cơ nổ do hỏa hoạn. Sang ngày 08/7, CENTCOM tiến hành loạt không kích đáp trả, và Tổng thống Trump tuyên bố tại hội nghị thượng đỉnh NATO ở Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ, rằng bản ghi nhớ ký với Iran ngày 17/6 “đã chấm dứt”.
Bản ghi nhớ đó từng được Trump xem là bằng chứng của chiến thắng. Hôm 18/6, ông đăng lên Truth Social: “Những gì nước Mỹ nhận được là thành công, giá dầu giảm và chiến thắng”. Theo nội dung hai bên công bố, Bộ Tài chính Mỹ sẽ cấp lệnh miễn trừ để Iran nối lại xuất khẩu dầu, eo biển Hormuz mở lại trong 60 ngày, và cả hai phía chấm dứt thù địch để đàm phán thỏa thuận hòa bình lâu dài.
Nhưng khi lưu lượng tàu qua Hormuz dần phục hồi, IRGC bắt đầu nhắm bắn trở lại. Ngoài Al Rekayyat, một siêu tàu dầu treo cờ Arab Saudi cũng bị trúng tên lửa tại eo biển, còn một tàu dầu khác bị vật thể không xác định tấn công gây hư hại kết cấu. Hãng thông tấn Iran IRNA dẫn nguồn tin giấu tên rằng Al Rekayyat bị nhắm mục tiêu sau khi “phớt lờ những cảnh báo liên tục từ phía Iran”, nhưng Tehran không nhận trách nhiệm trực tiếp.
Người phát ngôn Bộ Quốc phòng Iran Reza Talaeinik tuyên bố “Cộng hòa Hồi giáo đang theo đuổi con đường ngoại giao, nhưng sẽ đưa ra phản ứng kiên quyết, hiệu quả và tương xứng đối với mọi hành vi gây hấn hoặc vượt lằn ranh đỏ”. IRGC sau đó công bố đòn đáp trả gồm tập kích 85 mục tiêu quân sự Mỹ tại cảng Salman và căn cứ Hạm đội 5 ở Bahrain, căn cứ không quân Ali Al Salem ở Kuwait, đồng thời bắn hạ một máy bay không người lái MQ-9 trên bầu trời tỉnh Bushehr.
Các vụ đụng độ này nổ ra ngay trong giai đoạn 60 ngày đàm phán theo thỏa thuận, sau khi vòng đàm phán gián tiếp tại Qatar tuần trước đã khép lại mà không đạt bất kỳ tiến triển nào. Khoảng cách giữa điều hai bên cam kết trên giấy và điều đang xảy ra trên mặt biển trở nên rõ ràng hơn mỗi ngày.
Sau các vụ tấn công là tình thế tiến thoái lưỡng nan của Tehran. Nhà bình luận Georgi Kantchev của WSJ cho rằng các lãnh đạo cứng rắn Iran “vốn dựa vào quyền kiểm soát eo biển này để tạo vị thế trên bàn đàm phán với Mỹ, nhưng lại đang cảm thấy quyền lực của mình suy yếu khi ngày càng có nhiều tàu thuyền qua eo biển”.
Hành lang phía nam eo biển – được Liên Hợp Quốc chấp thuận và quân đội Mỹ giám sát – đã giúp lưu lượng vận tải phục hồi hơn 30% so với trước chiến tranh. Theo công ty dữ liệu hàng hóa Kpler, khoảng 36 tàu đi qua tuyến này ngày 06/7, trong khi dòng chảy dầu thô qua Hormuz tăng lên khoảng 8 triệu thùng mỗi ngày đầu tháng 7 – bằng khoảng một nửa mức trước xung đột.
Xuất khẩu dầu của UAE cũng phục hồi nhanh chóng nhờ các tuyến thay thế, từ 1,9 triệu thùng mỗi ngày hồi tháng 3 lên 4,3 triệu thùng đầu tháng 6, đạt gần 85% mức trước chiến tranh. OPEC+ ngày 5/7 thông báo tăng sản lượng thêm 188.000 thùng mỗi ngày từ tháng 8, còn giá dầu Brent chỉ còn quanh 70 USD/thùng sau bản ghi nhớ – thấp hơn nhiều so với đỉnh 120 USD trong những ngày đầu xung đột.
Sự hạ nhiệt giá dầu và nguồn cung dồi dào làm giảm áp lực buộc Trump phải sớm đạt thỏa thuận với Iran – điều Tehran không tính đến. Giáo sư Mohsen Milani tại Đại học Nam Florida cho biết Iran muốn tàu bè qua Hormuz phải xin phép, đi qua lãnh hải nước này và nộp phí hàng hải. “Iran muốn vũ khí hóa vị thế địa lý của eo biển Hormuz nhằm gia tăng sức nặng trên bàn đàm phán”, ông nói.
Chiến lược đó đang phản tác dụng và thu hẹp chính đòn bẩy của Tehran. Sanam Vakil, giám đốc chương trình Trung Đông và Bắc Phi tại Chatham House ở London, nhận định: “Chiến lược này ngày càng kém hiệu quả, đồng thời làm suy giảm chính vị thế của Iran. Họ chẳng khác nào đang tự lấy đá ghè chân”.
Bất đồng nội bộ Iran cũng phơi bày rõ sự chia rẽ trong cách tiếp cận Hormuz. Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf, trưởng phái đoàn đàm phán, cho rằng mở eo biển có lợi cho chính Iran; ngược lại, ngày 03/7, giáo sĩ Mohammad-Nabi Mousavifard chủ trì cầu nguyện tại Ahvaz tuyên bố: “Nếu bất kỳ con tàu nào đi qua tuyến đường biển này mà chưa được cho phép và không tuân thủ luật pháp của Cộng hòa Hồi giáo, nó sẽ bị đánh chìm xuống đáy vịnh Ba Tư”. Ehsan Hosseini, tổng biên tập trang kinh tế Khat-e Energy, sau khi xem số liệu xuất khẩu dầu tăng lên đã đổ lỗi cho các nhà đàm phán: “Sai lầm nghiêm trọng của các ông là không thể tha thứ. Ai đó đã trói tay các lực lượng vũ trang rồi”.
Trước khi tuyên bố bản ghi nhớ chấm dứt, Trump đã nhiều lần ra tối hậu thư. Hôm 06/7 tại Phòng Bầu dục, ông nói: “Chúng ta hoặc là đạt được một thỏa thuận, hoặc là sẽ giải quyết dứt điểm công việc này”, đồng thời khẳng định Mỹ “có thể đánh sập các cây cầu của họ chỉ trong một giờ và triệt hạ toàn bộ nguồn cung năng lượng của họ”. Đến ngày 08/7 tại Ankara, ông khẳng định: “Đàm phán với họ chỉ lãng phí thời gian”, cho rằng Iran đã “chơi không đẹp” khi tấn công tàu thương mại.
Bộ Ngoại giao Iran ngay sau đó cảnh báo về “hậu quả nguy hiểm” và cho rằng các phần chủ chốt của bản ghi nhớ đã vô hiệu sau tuyên bố của Trump. Vài giờ sau, Trump thông báo Mỹ đang chuẩn bị đợt không kích mới nhắm vào Iran: “Chúng tôi có thể sẽ đánh họ rất mạnh nữa vào tối nay”.
Đào Chương (tổng hợp)
