Doanh nghiệp tư nhân Việt Nam đang bước vào giai đoạn mới với nhiều cơ hội tăng trưởng, nhưng lại vướng “nút thắt” vốn dài hạn và lãi vay cao và “5 cái thiếu” cần khắc phục. Nếu không sớm tháo gỡ, doanh nghiệp khó tận dụng chu kỳ đầu tư hạ tầng, đổi mới công nghệ, trong khi khoảng cách cạnh tranh với các nước trong khu vực ngày càng lớn.
- Buôn lậu vàng hơn 252 tỷ đồng: Nhiều chủ tiệm vàng bị truy tố
- Áp thuế 200% với hàng Trung Quốc, Tổng thống Trump cảnh báo nếu Bắc Kinh hạn chế xuất khẩu đất hiếm.
- Giá vàng lập kỷ lục, tỷ giá USD chạm đỉnh – Tác động kép tới thị trường tài chính Việt Nam
Cơ hội tăng trưởng và nút thắt vốn dài hạn
Khu vực tư nhân đang giữ vai trò trụ cột của nền kinh tế Việt Nam. Đóng góp hơn 50% GDP và tạo việc làm cho 85% lao động. Tuy nhiên, nghịch lý là khu vực này lại thiếu vốn dài hạn. Phải vay với chi phí cao và đối mặt với áp lực tái cấp vốn liên tục. Nếu không sớm tháo gỡ. Doanh nghiệp sẽ khó tận dụng được cơ hội bước vào chu kỳ đầu tư mới của thập kỷ tới.
Theo ông Lê Hồng Khang – Giám đốc Phân tích, FiinRatings. Tốc độ tăng trưởng doanh thu của doanh nghiệp đang tụt lại so với GDP. Sau đại dịch Covid-19, mức tăng trưởng chỉ còn 4 – 5%/năm, thấp hơn nhiều so với Ấn Độ hay Indonesia. Bên cạnh đó, giá bất động sản tăng cao làm suy yếu tiêu dùng và giảm động lực đầu tư. Khiến khu vực tư nhân khó phục hồi.
Áp lực chi phí vốn và sự phụ thuộc vào ngân hàng
Việt Nam hiện có mức chênh lệch lớn nhất khu vực giữa chi phí vốn của khu vực công và tư nhân. Doanh nghiệp vay vốn với lãi suất cao hơn đáng kể so với Thái Lan, Malaysia, Indonesia, tạo bất lợi trong cạnh tranh. Năm 2024, tỷ lệ chi phí lãi vay/EBITDA của doanh nghiệp tăng lên 24%, so với 18% năm 2019 . Phản ánh gánh nặng nợ vay ngày càng lớn.
Nguyên nhân cốt lõi nằm ở sự phụ thuộc quá nhiều vào ngân hàng thương mại. Trái phiếu doanh nghiệp – kênh huy động dài hạn – lại tập trung chủ yếu vào bất động sản và tài chính. Điều này khiến chi phí tín dụng và rủi ro vốn dồn ngược về phía doanh nghiệp. Làm giảm sức chống chịu của khu vực tư nhân.
Doanh nghiệp tư nhân và “5 cái thiếu” cần khắc phục
Theo PGS.TS Nguyễn Hồng Sơn – Phó Trưởng Ban Kinh tế Trung ương – ngoài bài toán vốn. Khu vực tư nhân còn đang mắc “5 cái thiếu”: thiếu động lực phát triển, thiếu nội lực (vốn, công nghệ, quản trị, nhân lực), thiếu định hướng dài hạn, thiếu kết nối (với FDI, Nhà nước, chiến lược quốc gia) và thiếu cơ chế hỗ trợ hiệu quả.
Chính những hạn chế này khiến khu vực tư nhân hoạt động với hiệu quả thấp, sức cạnh tranh kém. Thậm chí thua ngay trên thị trường nội địa. Ông Sơn nhấn mạnh: “Đây là thời điểm không thể chậm trễ hơn để khắc phục những thiếu hụt. Khơi dậy sức mạnh khu vực kinh tế tư nhân. Góp phần thực hiện thành công mục tiêu chiến lược phát triển đến năm 2030 và 2045.”
Chính sách mới và yêu cầu chiến lược dài hạn
Nghị quyết 68-NQ/TW và Nghị quyết 41-NQ/TW của Bộ Chính trị được kỳ vọng tạo bước ngoặt. Đưa doanh nhân và doanh nghiệp tư nhân trở thành động lực chính của phát triển. Thực tế, khu vực này đã có hơn 900.000 doanh nghiệp. Trong đó nhiều tập đoàn lớn như Vingroup, Masan, Sun Group, Vietjet… đã vươn tầm quốc tế.
Tuy nhiên, để phát triển bền vững, Việt Nam cần một chiến lược quốc gia cho kinh tế tư nhân. Phân nhóm hỗ trợ theo từng loại hình. Doanh nghiệp lớn cần “đường băng” để vươn xa. Doanh nghiệp vừa cần đòn bẩy tài chính – công nghệ – nhân lực. Trong khi doanh nghiệp nhỏ và khởi nghiệp cần “cái nôi” an toàn với Sandbox, vườn ươm, quỹ mạo hiểm.
Đa dạng hóa nguồn vốn và xây dựng hệ sinh thái liên kết
Trong giai đoạn 2025 – 2030, Việt Nam cần hơn 60 tỷ USD mỗi năm cho hạ tầng. Năng lượng và bất động sản. Điều này đòi hỏi phải khơi thông nguồn vốn ngoài ngân hàng. Khôi phục niềm tin vào trái phiếu doanh nghiệp. Thu hút FDI và thúc đẩy hợp tác công – tư (PPP).
Một trọng tâm khác là xây dựng hệ sinh thái liên kết ba nhà: doanh nghiệp tư nhân – Nhà nước – FDI. Mô hình này giúp giảm phụ thuộc nhập khẩu, tăng nội địa hóa. Chuyển giao công nghệ và nâng cao khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Đồng thời, phát triển các khu công nghệ cao. Khu đổi mới sáng tạo kiểu “Silicon Valley Việt Nam” sẽ tạo nền tảng cho đổi mới sáng tạo, công nghệ xanh và chuyển đổi số.
Thời điểm quyết định cho kinh tế tư nhân Việt Nam
Trong bối cảnh dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu và xu thế đầu tư xanh. Việt Nam có cơ hội trở thành điểm đến của dòng vốn quốc tế. Nhưng để nắm bắt, cần giải quyết đồng thời hai bài toán: nút thắt vốn dài hạn và 5 cái thiếu nội tại của khu vực tư nhân. Đây không chỉ là thách thức trước mắt. Mà còn là phép thử năng lực của nền kinh tế trong việc thích ứng và chuyển đổi. Nếu biết tận dụng, khu vực tư nhân Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành động lực chính cho tăng trưởng bền vững trong thập kỷ tới.
Một nền kinh tế chỉ thật sự vững mạnh khi khu vực tư nhân có đủ niềm tin và nguồn lực để phát triển bền vững. Thực tế, doanh nghiệp tư nhân Việt Nam không chỉ thiếu vốn dài hạn. Mà còn thiếu quản trị hiện đại, thiếu liên kết chuỗi. Thiếu đổi mới công nghệ và thiếu nhân lực chất lượng cao. Tháo gỡ những “cái thiếu” này không chỉ là trách nhiệm của từng doanh nghiệp. Mà còn cần sự đồng hành từ chính sách để tạo môi trường minh bạch, chi phí hợp lý và động lực đổi mới. Khi những nút thắt được gỡ bỏ, khu vực tư nhân mới thực sự trở thành động lực bứt phá cho nền kinh tế. Và đem lại giá trị bền vững cho xã hội.
Theo: Vietnamfinance và phân tích của tác giả
