Moscow bắt đầu nghi ngờ Bắc Kinh chỉ coi Nga là nguồn tài nguyên và vùng đệm, mở ra cơ hội để Trump thúc đẩy chiến lược tách Nga khỏi Trung Quốc.
- Mỹ khẳng định Nga có đề nghị hòa bình mới cho Ukraine
- Trung Quốc: Nguy cơ pháp lý bủa vây các dự án Vành đai và Con đường
- 25.000 nhà dân tốc mái sau bão số 5, Thủ tướng yêu cầu không để khan hiếm hàng hóa
Nga – Trung: Liên kết “không giới hạn” đang rạn nứt
Trong suốt ba năm qua, mối quan hệ Nga – Trung được mô tả như một “trục không giới hạn”, một liên kết chiến lược chống lại sức ép từ phương Tây. Trên bề mặt, con số thương mại song phương tăng kỷ lục, vượt 240 tỷ USD, dường như minh chứng cho sự bền chặt. Nhưng vào năm 2025, các tín hiệu mới từ báo giới Nga cho thấy mô hình hợp tác này đã chạm đến giới hạn.
Theo ấn phẩm Nga MK, những thảo luận trong giới chuyên gia Nga gần đây, như phân tích của giáo sư Alexey Maslov thuộc Đại học Quốc gia Moskva, hé lộ sự chuyển biến đáng chú ý: Moscow bắt đầu nghi ngờ rằng Bắc Kinh thực chất chỉ muốn lợi dụng Nga như một nguồn tài nguyên và một vùng đệm địa chính trị, trong khi bản thân quan hệ chưa bao giờ thật sự cân bằng.
Điều này diễn ra đúng thời điểm Washington dưới thời Tổng thống Donald Trump thúc đẩy chiến lược tách Nga ra khỏi Trung Quốc. Trump, với lối tư duy giao dịch thực dụng, từ lâu đã xem việc đẩy Moscow xích lại gần Bắc Kinh là sai lầm chiến lược của phương Tây. Ông cho rằng Nga – với nguồn lực tài nguyên khổng lồ và sức mạnh quân sự – không nên bị đẩy thẳng vào vòng tay Trung Quốc. Nay, khi ngay tại Moscow vang lên tiếng nói nghi ngờ về tính bền vững của “trục Nga – Trung”, Trump hẳn nhìn thấy cơ hội để hiện thực hóa mục tiêu của mình.
Vấn đề mấu chốt nằm ở nền tảng kinh tế. Từ thập niên 1990, cấu trúc quan hệ thương mại Nga – Trung gần như cố định: Nga xuất khẩu năng lượng và nguyên liệu thô, trong khi Trung Quốc cung cấp hàng công nghiệp và thiết bị. Suốt ba thập kỷ, mô hình này mang tính tạm bợ hơn là chiến lược, phản ánh thế yếu của Nga trong chuỗi giá trị toàn cầu. Thời kỳ đầu, khi Moscow chưa bị phương Tây trừng phạt, sự phụ thuộc này còn được xem là bình thường. Nhưng đến nay, khi quan hệ Nga – phương Tây gần như đổ vỡ, Bắc Kinh trở thành kênh sống còn, sự mất cân đối này càng bộc lộ rõ.
Kim ngạch thương mại hai bên năm 2024 đạt đỉnh, song chỉ bảy tháng đầu năm 2025 đã có dấu hiệu sụt giảm. Giới phân tích Nga đang phân vân không biết nên coi đó là dao động nhất thời hay cảnh báo lâu dài. Nhà phân tích người Nga Maslov cho rằng bản thân “mô hình cũ đã tự cạn kiệt”. Điều này đồng nghĩa với việc không thể mãi dựa vào xuất khẩu dầu khí và nông sản. Nga cần bước vào lĩnh vực công nghệ, công nghiệp chế tạo và tài chính. Nhưng chính ở điểm này, Trung Quốc lại tỏ ra dè dặt, thậm chí tính toán.
Đầu tư trực tiếp từ Trung Quốc vào Nga từ 1991 đến nay chỉ đạt 11 đến 15 tỷ USD – một con số quá nhỏ so với mức độ “đối tác chiến lược toàn diện” mà hai bên thường tuyên bố. Bắc Kinh triển khai một vài dự án ở vùng Viễn Đông hay ngoại ô Moskva, nhưng không hề có các cam kết quy mô lớn. Đổi lại, doanh nghiệp Nga lại ào ạt tìm đường vào thị trường Trung Quốc, từ các tập đoàn lớn đến hàng trăm công ty vừa và nhỏ. Song họ thường chọn cách dễ nhất – tập trung vào các tỉnh Đông Bắc gần Nga, vốn không phải là động lực tăng trưởng chính của nền kinh tế Trung Quốc. Kết quả là Nga xuất hiện trên bản đồ kinh tế Trung Quốc ở những khu vực ít ảnh hưởng, trong khi các trung tâm công nghiệp và tài chính then chốt như Quảng Đông, Thượng Hải hay vùng Dương Tử vẫn gần như nằm ngoài tầm với.
Khoảng cách này phản ánh một thực tế: Bắc Kinh coi Nga nhiều hơn như một nhà cung cấp và một đối tác tình thế, chứ không phải trụ cột đồng hành ngang hàng. Trong mắt Trung Quốc, Moscow có thể hữu ích để phá thế bao vây từ phương Tây, để đảm bảo nguồn cung năng lượng và thực phẩm ổn định, nhưng không nhất thiết là nơi xứng đáng để đầu tư lớn. Sự lựa chọn thận trọng này cũng cho thấy Bắc Kinh muốn duy trì ưu thế trong mối quan hệ, không để Nga vươn lên ngang hàng.
Cơ hội để Trump chen vào khoảng trống
Đối với Moscow, đây là tình thế khó xử. Sau khi bị phương Tây cô lập, Nga buộc phải dựa vào Trung Quốc – không phải vì niềm tin, mà vì không còn nhiều lựa chọn. Sự “bất đắc dĩ” ấy khiến tiếng nói phê phán trong giới học thuật và kinh tế Nga mang hàm ý sâu xa: Moscow nhận ra mình đang ở thế yếu, và mô hình hiện tại không đem lại sự phát triển bền vững.
Chính trong bối cảnh này, Donald Trump lại càng có lý do để thúc đẩy chiến lược tách Nga khỏi Bắc Kinh. Ông từng nhiều lần ám chỉ rằng Washington cần một “thỏa thuận lớn” với Moscow để cô lập Trung Quốc. Với ông, Nga không nên là đối tác của kẻ thách thức số một đối với Mỹ. Nay, khi giới tinh hoa Nga bắt đầu công khai nói về sự bất cân xứng và hạn chế trong quan hệ với Bắc Kinh, Trump có thể nhìn thấy khe nứt để chen vào.
Sự nghi ngờ này, nếu lan rộng, có thể làm lung lay cái gọi là “trục không giới hạn”. Trên thực tế, cả hai nước đều không thật sự tin tưởng lẫn nhau. Bắc Kinh vẫn nhớ rõ những giai đoạn lịch sử cạnh tranh, thậm chí xung đột biên giới với Moscow. Nga cũng không quên rằng Trung Quốc luôn có xu hướng coi Nga như “người cung cấp tài nguyên giá rẻ” hơn là đối tác bình đẳng. Bản chất thực dụng ấy từng bị che lấp bởi sức ép phương Tây, nhưng nay khi Moscow bắt đầu nhìn lại, tấm màn đang dần rơi xuống.
Nếu Nga ngày càng nghiêng về cách nghĩ rằng Trung Quốc chỉ “dùng tạm” mình cho những mục tiêu chiến lược riêng, khi thời cơ đến Bắc Kinh sẽ không ngần ngại bỏ mặc, thì một sự điều chỉnh chính sách là khó tránh khỏi. Điều đó không có nghĩa Moscow sẽ ngay lập tức quay lại với phương Tây, nhưng sẽ tạo ra dư địa cho những toan tính mới, đặc biệt nếu Washington dưới thời Trump chủ động đưa ra gói nhượng bộ hấp dẫn.
Trong kịch bản ấy, sự thay đổi từ “hợp tác bất đắc dĩ” với Trung Quốc sang “thỏa hiệp tính toán” với Mỹ sẽ trở thành công cụ để Nga thoát khỏi thế phụ thuộc. Ngay cả khi chưa có những bước ngoặt lớn, việc trong nội bộ Nga xuất hiện những tiếng nói chất vấn Trung Quốc đã đủ cho thấy một xu hướng mới. Nó không chỉ là tranh luận học thuật, mà là tín hiệu chính trị, bởi một khi Moscow dám công khai đặt vấn đề về Bắc Kinh, nghĩa là sự khó chịu đã đến ngưỡng cần giải tỏa.
Với Trump, đó là động thái ông muốn chứng kiến: Nga bắt đầu nghi ngờ Trung Quốc, tức là chiến lược chia rẽ “cặp đôi bất đắc dĩ” này có cơ sở để tiến xa hơn. Với Bắc Kinh, đây lại là lời cảnh báo rằng “mối quan hệ vàng son” không hề vững chắc, và rằng trong cuộc chơi địa chính trị, Nga có thể không mãi là đồng minh im lặng, mà có ngày sẽ tìm đường thoát khỏi chiếc bóng khổng lồ của Trung Quốc.
