Nepal đang trải qua một trong những khủng hoảng chính trị nghiêm trọng nhất trong nhiều năm. Bắt nguồn từ lệnh cấm mạng xã hội, làn sóng phản kháng của thế hệ Z nhanh chóng leo thang thành bạo lực, khiến Thủ tướng Oli từ chức, nhiều tòa nhà chính phủ bị phóng hỏa và phu nhân cựu Thủ tướng có thể đã thiệt mạng.
- Đồng minh thân cận của ông Trump bị ám sát khi phát biểu tại đại học Mỹ
- Toyota Innova Cross nâng cấp tiện nghi, chờ ngày ra mắt tại Việt Nam
- Khi thiện tâm trở thành điểm tựa vượt qua tai ương
Dòng thời gian bùng phát biểu tình và những diễn biến chính
Cuộc khủng hoảng bắt đầu vào ngày 7/9/2025, khi chính phủ Nepal bất ngờ ban hành lệnh cấm các nền tảng mạng xã hội phổ biến như Facebook, Instagram, TikTok. Quyết định này lập tức gây phản ứng dữ dội, đặc biệt trong giới trẻ – những người coi internet là công cụ thiết yếu cho học tập, khởi nghiệp và kết nối xã hội.
Ngày 8/9, các cuộc biểu tình bùng phát tại thủ đô Kathmandu. Ban đầu, hàng nghìn người xuống đường để phản đối lệnh cấm, giơ cao khẩu hiệu đòi quyền tự do ngôn luận. Tuy nhiên, chỉ trong vài giờ, phong trào đã lan rộng khắp cả nước. Hình ảnh các tuyến phố chật kín người biểu tình xuất hiện dày đặc trên truyền thông quốc tế.
Ngày 9/9, trước sức ép của dư luận, Thủ tướng Khadga Prasad Sharma Oli tuyên bố từ chức và hủy bỏ lệnh cấm mạng xã hội với hy vọng xoa dịu làn sóng phản đối. Thế nhưng, bạo lực không dừng lại. Người biểu tình tiếp tục đập phá, tấn công các tòa nhà chính phủ và tư dinh chính trị gia. Kathmandu nhanh chóng rơi vào hỗn loạn, khói lửa bao trùm nhiều khu vực trung tâm.
Thông tin chấn động nhất là vụ việc liên quan đến phu nhân cựu Thủ tướng Jaranath Kanal – bà Rachitrakar. Theo báo chí Ấn Độ dẫn nguồn từ Khabarhub (truyền thông địa phương Nepal), bà bị mắc kẹt trong tư dinh ở khu Dallu khi đám đông phóng hỏa. Mặc dù được đưa đi cấp cứu, nhưng vì vết thương quá nặng, bà không qua khỏi. Tuy nhiên, đến nay nguyên nhân cụ thể vẫn chưa được xác nhận chính thức, các chi tiết đang trong quá trình điều tra.
Đáng chú ý, các nguồn tin an ninh cho biết ít nhất 20 người bị thương trong các vụ xô xát với cảnh sát, trong đó có cả nhân viên công vụ. Một số báo cáo cũng ghi nhận việc sử dụng hơi cay và vòi rồng để giải tán đám đông, song tình hình vẫn ngoài tầm kiểm soát.
Những diễn biến dồn dập chỉ trong vòng vài ngày đã biến cuộc phản kháng từ một phong trào xã hội thành cuộc khủng hoảng chính trị lớn nhất của Nepal trong nhiều năm gần đây.
Căn nguyên bất mãn: Vượt xa lệnh cấm mạng xã hội
Lệnh cấm mạng xã hội chỉ là nguyên nhân trực tiếp khiến làn sóng phản kháng bùng nổ, nhưng gốc rễ sâu xa hơn đến từ những bất mãn tích tụ lâu dài trong xã hội Nepal.
Thế hệ Z tại Nepal chiếm tỷ lệ dân số lớn, có trình độ học vấn cao hơn so với các thế hệ trước, và phụ thuộc nhiều vào internet để giao tiếp, học tập, khởi nghiệp. Đối với họ, mạng xã hội không chỉ là công cụ giải trí, mà còn là phương tiện để tham gia đời sống chính trị, bày tỏ quan điểm và tổ chức hoạt động xã hội. Khi chính phủ đột ngột cấm đoán, hành động này bị coi là sự chà đạp lên quyền tự do cơ bản.
Tuy nhiên, phẫn nộ không chỉ xuất phát từ vấn đề công nghệ. Từ khi bãi bỏ chế độ quân chủ vào năm 2008, Nepal đã trải qua hơn một chục lần thay đổi chính phủ nhưng không đạt được định hướng phát triển dài hạn. Tình trạng bất ổn chính trị kéo dài, cùng với tham nhũng tràn lan, đã làm suy giảm niềm tin nghiêm trọng vào giới lãnh đạo.
Tỷ lệ thất nghiệp, đặc biệt trong thanh niên có học, luôn ở mức cao. Theo số liệu của Ngân hàng Thế giới, hơn 40% thanh niên Nepal phải tìm việc ở nước ngoài, chủ yếu tại Ấn Độ, Malaysia và vùng Vịnh. Cơ hội nghề nghiệp khan hiếm, sự bất công trong phân phối nguồn lực và dịch vụ công yếu kém khiến sự bất mãn ngày càng dâng cao.
Trong bối cảnh đó, lệnh cấm mạng xã hội chỉ như “giọt nước tràn ly”. Nó biến sự bức xúc âm ỉ thành hành động tập thể, khơi dậy phong trào phản kháng trên quy mô toàn quốc. Phong trào này được gọi là “Phong trào Thế hệ Z”, không chỉ đòi hủy bỏ lệnh cấm, mà còn kêu gọi thay đổi chính trị sâu rộng.
Khoảng trống quyền lực và nguy cơ can thiệp quân sự
Việc Thủ tướng Oli từ chức trong lúc biểu tình vẫn bùng phát đã tạo ra khoảng trống quyền lực nghiêm trọng. Cùng với việc nhiều bộ trưởng và quan chức cấp cao đồng loạt rút lui, đất nước rơi vào tình trạng thiếu vắng người điều hành.
Trước tình hình Kathmandu hỗn loạn, quân đội Nepal tuyên bố triển khai lực lượng để khôi phục trật tự. Tổng Tham mưu trưởng quân đội Prabhu Ram Sharma cùng lãnh đạo các cơ quan an ninh ra thông cáo chung, kêu gọi người dân kiềm chế, đồng thời thúc giục các đảng phái chính trị sớm ngồi lại đối thoại để tìm giải pháp hòa bình.
Tuy nhiên, việc quân đội can thiệp làm dấy lên nhiều lo ngại. Nepal từng có lịch sử đảo chính quân sự và giai đoạn cai trị độc tài quân sự trong quá khứ. Vì vậy, sự hiện diện ngày càng lớn của quân đội trên đường phố Kathmandu được nhiều chuyên gia cảnh báo có thể dẫn đến việc quốc gia quay lại con đường độc tài.
Trong khi đó, khả năng các đảng phái đạt được đồng thuận để thành lập chính phủ lâm thời vẫn rất mong manh. Nhiều ý kiến lo ngại các phe chính trị có thể lợi dụng tình hình để tranh giành quyền lực, thay vì tập trung vào việc ổn định đất nước.
Sự quan tâm quốc tế và tác động khu vực
Khủng hoảng Nepal ngay lập tức thu hút sự quan tâm của cộng đồng quốc tế. Các hãng tin lớn như Reuters, Al Jazeera, BBC liên tục đưa tin, đồng thời bày tỏ lo ngại về tình trạng hỗn loạn ở Kathmandu.
Nepal có vị trí địa chính trị đặc biệt, nằm giữa hai cường quốc là Ấn Độ và Trung Quốc. Sự ổn định hay bất ổn của quốc gia này đều có tác động trực tiếp đến an ninh khu vực Nam Á.
Trong khi Ấn Độ theo dõi sát tình hình, Thủ tướng Narendra Modi đã lên tiếng kêu gọi người dân Nepal giữ hòa bình và trật tự, nhấn mạnh rằng sự ổn định của Nepal là yếu tố then chốt đối với thịnh vượng chung của khu vực. Về phía Trung Quốc, dù chưa có phản ứng chính thức mạnh mẽ, nhưng nước này vốn có quan hệ hợp tác chặt chẽ với Nepal trong lĩnh vực hạ tầng và năng lượng, nên chắc chắn không thể đứng ngoài khủng hoảng.
Ngoài ra, Mỹ và Liên minh châu Âu cũng kêu gọi kiềm chế, khẳng định ủng hộ quyền tự do ngôn luận và biểu tình hòa bình, đồng thời khuyến nghị các bên giải quyết bất đồng qua đối thoại.
Sự kiện này cũng làm dấy lên lo ngại về xu hướng bất ổn lan rộng tại Nam Á, sau khi Bangladesh và Sri Lanka đều đã trải qua khủng hoảng chính trị nghiêm trọng trong những năm gần đây.
Thách thức và con đường phía trước
Nepal hiện đối mặt với nhiều thách thức đan xen. Trước hết, quốc gia cần nhanh chóng khôi phục trật tự, bảo đảm an toàn cho người dân và duy trì các hoạt động cứu trợ nhân đạo.
Về chính trị, các đảng phái phải vượt qua lợi ích riêng, tìm kiếm giải pháp đối thoại và thành lập một chính phủ chuyển tiếp có tính đại diện rộng rãi. Đây là điều kiện tiên quyết để khôi phục niềm tin và ổn định tình hình.
Trong dài hạn, Nepal cần cải cách toàn diện: tạo việc làm, đặc biệt cho thanh niên; nâng cao tính minh bạch và chống tham nhũng; đồng thời tăng cường sự tham gia của giới trẻ vào quá trình hoạch định chính sách. Chỉ khi những cải cách này được thực hiện, quốc gia mới có thể tiến tới một nền dân chủ bền vững.
Khủng hoảng mạng xã hội lần này cũng là bài học đắt giá. Chính phủ Nepal và nhiều nước khác trong khu vực cần thận trọng hơn khi áp dụng biện pháp kiểm soát thông tin cực đoan. Trong kỷ nguyên số, quyền công dân số ngày càng quan trọng, và giới trẻ sẵn sàng phản ứng mạnh mẽ nếu quyền này bị xâm phạm.
Theo: Tri Thức VN
