Vận mệnh Nhà Lý bước vào hồi kết trong những ngày tháng u ám của kinh thành, khi Lý Huệ Tông sống trong cảnh giam lỏng, cô độc và bất lực. Những hồi tưởng rời rạc của nhà vua không chỉ là bi kịch cá nhân, mà còn phản chiếu sự cáo chung của cả một triều đại.
- “Người khôn người đến chốn lao xao” – Bài học tránh thị phi
- Lá đinh lăng chữa mất ngủ: Ai không nên dùng?
- Cúc mâm xôi nở sớm: Nhà vườn Chợ Lách lo lỗ nặng
Hồi tưởng của Lý Huệ Tông
Nhắc lại hồi trước, Huệ Tông đang tâm sự với khóm hoa thì phát hiện có ai đó. Nhà vua giật mình kinh sợ, bủn rủn cả tay chân. Cuối cùng thì nhận ra đó là một thị nữ. Lúc này người thị nữ mới chấn an nhà vua, nàng ta nói mình là “tâm phúc” của quan thừa chỉ. Nhà vua hỏi người thị nữ một số điều rồi lui trở lại căn nhà – chốn giam lỏng của mình.
Đến chiều tối, bữa cơm của Huệ Tông được một tên lính canh đem vào. Nhìn mâm cơm, nhà vua không nén nổi tức giận mà quát mắng tên lính. Tên lính nhìn lại mâm cơm, bấy giờ mới nhận ra là sơ sài, đạm bạc quá. Nhưng phận lính cũng chẳng biết nói gì hơn. Trong lòng hắn nhen lên một điều gì đó, như sự thương cảm của tình người. Hỡi ôi, vật đổi sao dời. Số mệnh mỗi con người, cũng như vận mệnh Nhà Lý, dường như rất mong manh…
Đêm phủ lên kinh thành một màu huyền đục. Bốn bề lặng im, tiếng chó sủa thưa dần. Tiếng dế, tiếng côn trùng nỉ non trong đêm rền rĩ. Nhà vua ngồi đó mà bần thần trong những luồng suy nghĩ. Đến cả dầu thắp cũng không được quá đêm. Dăm ba giấc điệp chập chờn. Bỗng ngọn bấc bừng sáng lên rồi vụt tắt. Đúng lúc, tiếng trống canh cũng điểm. Cũng thật tài tình, hay cho tên rót dầu, rất chuẩn là đến tiếng trống canh, dầu cũng vừa hết.
Huệ Tông chợt nhớ lại cuộc gặp giữa ông và Trần Thủ Độ trước đây – cuộc đối diện đã gắn liền với vận mệnh Nhà Lý.
Ván cờ tàn cuộc
Hôm đó, một ngày trời nóng. Huệ Tông ngồi đánh cờ một mình. Thật cũng không có gì để giải khuây. Nhà vua đang mải mê cho cuộc cờ đôi bên thì Trần Thủ Độ xộc vào. Dáng đi hùng dũng, thanh trường kiếm đeo trễ một bên hông. Thủ Độ lướt nhanh trên bàn cờ rồi nhìn thẳng vào khuôn mặt nhợt nhạt của Lý Huệ Tông, ông nói:
– Tâu bệ hạ, tàn cuộc rồi, đánh ván khác thôi!
Huệ Tông lẳng lặng đáp lại:
– Chẳng cần đánh thì nhà ngươi cũng thắng ta rồi.
– Vậy là bệ hạ đã nắm được cái nhẽ mạnh, yếu ở đời. Vậy tôi xin đi thẳng vào việc.
– Ngươi cứ nói.
Thủ Độ hết nhìn nhà vua rồi lại nhìn ngoài vòm trời nắng chói chang. Ông đi đi lại lại quanh căn nhà hẹp, cuối cùng dừng trước nhà vua, nói:
– Bệ hạ biết đấy. Vận nhà Lý hết rồi.
Huệ Tông giật bắn người. Ông tưởng rằng nói xong câu ấy, Thủ Độ sẽ rút thanh trường kiếm mà bổ lên đầu Ngài. Nhưng không, Thủ Độ vẫn thản nhiên đứng đó, tay khoanh trước ngực. Những phút im lặng nặng nề trôi qua. Huệ Tông nhìn quanh trên vòm nhà, chợt thấy một con tò vò đang giãy giụa trong chiếc mạng nhện. Huệ Tông thầm nghĩ đến cảnh ngộ của mình, cũng như cảnh ngộ của vận mệnh Nhà Lý lúc này.
Trấn tĩnh giây lát, Huệ Tông lên tiếng:
– Vậy chớ khanh muốn gì ở ta? Mà ngay cả lúc này, ngươi muốn gì chẳng được, kể cả cái đầu ta.
Trần Thủ Độ lúc này giảng cho vua về công của gia tộc họ Trần trong việc giúp ngai vàng họ Lý bấy lâu nay. Một hồi, khi ngừng lại, chợt thấy khuôn mặt nhà vua xám ngoét, mồ hôi đầm đìa. Bất chợt trong lòng Thủ Độ nảy sinh một ý nghĩ mơ hồ, ái ngại. Thấy cảnh nhu nhược này của Huệ Tông, dường như lòng Thủ Độ bỗng chốc cũng chùng xuống.
Chợt, Trần Thủ Độ ngẩng phắt đầu lên, tay nắm chặt đốc kiếm. Dường như ông làm như thế là để dứt khoát với chính mình. Nếu lúc này còn chần chừ, khi mà Đoàn Thượng và Nguyễn Nộn – hai thế lực đó – liên kết lại với nhau, có lẽ không những nhà Lý sụp đổ, mà ngay cả họ Trần cũng chẳng có đất để chôn.
Hành động của Trần Thủ Độ khiến Huệ Tông không còn hồn vía. Nhà vua co rúm lại, miệng lắp bắp:
– Ta muốn gặp lại các con. Ta mong ông hãy gia ân. Dù sao…
Lời van xin của Huệ Tông khiến Thủ Độ bừng tỉnh hẳn. Nhìn tấm thân gầy guộc, khuôn mặt sầu héo toát lên vẻ ươn hèn của một đấng quân vương, lòng viên tướng dấy lên nỗi khinh ghét, tởm lợm. Một dân tộc quật cường như Đại Việt mà người đứng đầu lại là kẻ này sao?
Cơn gió thoảng qua, cũng như các triều đại thoảng qua.
Thủ Độ nhấn từng chữ:
– Bệ hạ phải thoái vị.
Huệ Tông tuy đã lường được việc này, nhưng không ngờ nó đến sớm quá. Nhà vua ngồi đó mà bủn rủn cả tay chân, miệng lắp bắp không nói nên lời. Huệ Tông chợt muốn hỏi Thủ Độ nhường ngôi cho ai.
– Nhà vua chưa đủ tư cách làm việc đó. Thiên hạ không phải của riêng bệ hạ. Ngày xưa nhà Lý thay nhà Lê là thuận lòng dân, hợp ý trời. Đến hiện nay, nhà Lý rối quá rồi, còn nát hơn cả nhà Lê trước đó. Trên khung cảnh thảm đạm như vậy, bệ hạ định treo một tấm gương gì? Lịch sử là chân thực và sòng phẳng, không thể chơi trò điêu xảo, mập mờ.
Nói xong, Trần Thủ Độ cười sằng sặc, khiến Lý Huệ Tông hoang mang, khiếp sợ.
Với giọng bạc nhược, nhà vua nói:
– Ta thật sự không biết làm gì lúc này, mong ông hãy giúp ta.
Trần Thủ Độ bèn thò tay vào trong áo tía đại bào, rút ra một tờ chiếu thảo sẵn. Đọc xong, nhà vua thất kinh hỏi:
– Sắc lập Chiêu Thánh làm hoàng tử. Lạ quá! Biến hoàng nữ thành hoàng nam, trong đời ta chưa từng thấy, mà lịch sử các đời cũng chưa từng có.
Trần Thủ Độ cười khẩy:
– Chúng ta là những người làm ra lịch sử. Bệ hạ thử xét xem, trước bệ hạ đã có triều đại nào mà chỉ hai cha con kế tiếp nhau trị vì thiên hạ lại biến được một dân tộc anh hùng như Đại Việt này thành một lũ ăn mày? Cũng chỉ trong vòng mấy chục năm, cha con bệ hạ đã tiêu diệt tới nửa dân số của mình bằng đói kém, dịch bệnh. Nếu bệ hạ tiếp tục nắm giữ ngôi trời, tôi tin rằng, với tài năng và trí tuệ của bệ hạ, chẳng bao lâu nữa bệ hạ sẽ hoàn tất “sứ mệnh” diệt chủng!
– Sao khanh quá nặng lời. Chẳng qua…
Với lòng khinh bỉ, Thủ Độ rút chiếc bút lông thỏ đã quét son, gài sau búi tóc, đưa cho nhà vua. Lý Huệ Tông run rẩy viết ba chữ tên mình. Ông dừng lại rất lâu ở nét cuối. Một cơn gió thoảng vào lùa qua mái tóc, một triều đại cũng tựa như cơn gió thoảng qua…
Vừa đói, vừa mệt, vừa chập chờn vì những sợ hãi, Huệ Tông dần chìm vào giấc ngủ muộn.
Hết hồi 2
Theo : TTLS Bão táp triều Trần
