TP.HCM – Vùng đất Chợ Lớn ra đời từ cuộc di cư của cộng đồng thương nhân người Hoa, sau khi trung tâm giao thương Cù Lao Phố bị chiến tranh tàn phá.
- Miền bắc chuẩn bị đón đợt mưa lớn kéo dài nhiều ngày
- Mỹ không kích Iran, IRGC dọa chặn hai eo biển huyết mạch năng lượng thế giới
- Cô gái 22 tuổi tại thanh hóa suy thận giai đoạn 4 vì thói quen hàng ngày
Giữa thế kỷ 18, cộng đồng người Hoa từ Cù Lao Phố (Biên Hòa, Đồng Nai ngày nay) xuôi dòng sông Đồng Nai tìm đến vùng bến Bình Đông dọc rạch Bến Nghé, sau khi xung đột giữa Tây Sơn và chúa Nguyễn Ánh trong hai năm 1776 và 1782 phá hủy trung tâm thương mại cũ. Tại nơi định cư mới, họ dựng phố thị, bến bãi và lập một khu chợ trung tâm có quy mô vượt xa các chợ bản địa xung quanh, khiến người Việt gọi nơi này là Chợ Lớn.
Trước khi có Chợ Lớn, Cù Lao Phố là trung tâm giao thương lớn nhất Nam Bộ, với vai trò chủ chốt của cộng đồng người Hoa. Chiến sự giữa Tây Sơn và chúa Nguyễn Ánh biến nơi này thành chiến trường, buộc các thương nhân phải rời bỏ cơ nghiệp cũ để tìm đất mới.
Bến Bình Đông và khu vực rạch Bến Nghé (thuộc TP.HCM ngày nay) được chọn nhờ mạng lưới kênh rạch thuận lợi cho tàu thuyền neo đậu và vận chuyển hàng hóa từ các tỉnh miền Tây. Ngay sau khi định cư, cộng đồng người Hoa xây dựng phố thị, bến bãi và một khu chợ trung tâm để trao đổi hàng hóa.
Khi đó, quanh khu vực Sài Gòn – Gia Định đã có một số chợ của người Việt, nhưng quy mô nhỏ và phân tán. Khu chợ mới của người Hoa vượt trội về diện tích và lượng hàng hóa, nên người Việt gọi thẳng nơi này là Chợ Lớn, trong khi cộng đồng người Hoa dùng tên Hán Việt là Đề Ngạn, nghĩa là bờ đê. Tên gọi Chợ Lớn dần được cả hai cộng đồng và chính quyền chấp nhận làm tên chính thức.
Sang thế kỷ 19 và thời Pháp thuộc, hoạt động thu mua, xay xát và xuất khẩu lúa gạo đưa Chợ Lớn từ quy mô một khu chợ trở thành một thành phố thương mại độc lập. Năm 1879, chính quyền Pháp thành lập Thành phố Chợ Lớn (Ville de Cholon), tồn tại song song với Thành phố Sài Gòn cho đến năm 1931, khi hai thành phố được sáp nhập thành Khu Sài Gòn – Chợ Lớn theo sắc lệnh của tổng thống Pháp.
Chợ Lớn ban đầu do người Hoa lập, được cho là ở khu vực Bưu điện Quận 5 ngày nay, sau hàng trăm năm đã xuống cấp và chật chội. Những năm 1920, thương gia người Hoa Quách Đàm bỏ tiền mua một vùng đầm lầy ở Bình Tây, san lấp và xây một ngôi chợ mới mang kiến trúc Á Đông kết hợp kỹ thuật bê tông cốt thép phương Tây.
Chợ Bình Tây khánh thành năm 1928, kéo theo các tiểu thương từ khu chợ cũ dời về buôn bán. Người dân khi đó gọi đây là chợ Lớn Mới, và theo thời gian chữ Mới rụng dần, để lại chợ Bình Tây như hình ảnh gắn liền với địa danh Chợ Lớn cho đến nay.
Tên gọi Chợ Lớn không xuất phát từ một quyết định hành chính hay một phát ngôn chính thức nào, mà từ cách người Việt gọi thẳng quy mô của một khu chợ trước mắt họ. Quá trình từ một khu chợ đến tên gọi của cả một vùng đô thị cho thấy danh xưng này gắn chặt với lịch sử di cư, buôn bán và sự cộng cư giữa người Việt và người Hoa trên vùng đất Sài Gòn – Chợ Lớn.
Minh Thu (tổng hợp)
