Tiệm làm đẹp và cái vòng lặp không tên
Cơ sở làm đẹp của Phương nằm ngay mặt quốc lộ 1A, đoạn chạy qua thị trấn Quỳnh Lưu (cũ), Nghệ An. Bảy giờ rưỡi sáng chị mở cửa, bảy giờ tối mới đóng — hết khách, ngoài trời tối thì thôi. Không gian trong tiệm nhỏ gọn nhưng đủ thứ: ghế ngồi bọc da, gương lớn chiếm gần hết một mảng tường, khay đựng dao kéo và kim phun xăm xếp ngay ngắn trên quầy. Mùi thuốc uốn tóc, mùi mực xăm và đôi khi là mùi cà phê từ ly chị pha lúc sáng sớm chưa uống hết — tất cả trộn vào nhau thành cái mùi đặc trưng mà khách quen nhận ra từ ngoài cửa.
Phương năm nay bốn mươi hai tuổi, là thợ làm tóc kiêm chuyên viên phun xăm. Bàn tay chị chai sần vì cầm kéo và cầm máy nhiều năm, nhưng khi làm việc thì tỉ mỉ đến từng milimet — đường chân mày, đường viền môi, từng lọn tóc uốn. Chị hay nói làm đẹp với chị không chỉ là công việc, mà là cách giúp người ngồi trước gương thấy mình đáng yêu hơn một chút. Đó là điều chị tin thật, không phải câu slogan. Nhưng trong nhiều năm dài, người ngồi trước gương mà chị không thể giúp được lại chính là mình.
Cái thói quen ngửa mặt lên trần nhà lúc nửa đêm mà thầm hỏi “trời ơi, bao giờ tôi mới hết khổ” — chị đã bỏ được từ một thời điểm nào đó mà chị không còn nhớ chính xác là ngày nào.
Hai cái chết và một người mẹ không còn đứng dậy được
Cái mất đầu tiên
Chuyện của Phương bắt đầu từ năm chị học lớp chín. Bố chị — một thượng tá, thẩm phán tòa án tỉnh — đột ngột qua đời ở tuổi 49. Không báo trước, không kịp chuẩn bị. Phương đã cố gắng học hết cấp ba. Chị cùng chị gái vào Nam làm công nhân, gửi tiền về nuôi em trai ăn học. Ý nghĩ lúc đó rất đơn giản: mình đi làm kiếm tiền, để em trai được học, em ra trường thì cả nhà đỡ khổ hơn.
Nhưng em trai chị ra trường được vài năm, làm giáo viên tiếng Anh, rồi mất vì viêm cơ tim ở tuổi 27. Phương kể lại chuyện này bằng giọng phẳng lặng, như thể đã kể đi kể lại quá nhiều lần đến mức không còn cách nào để khiến nó nghe đau hơn nữa. “Hồi đó tôi chỉ nghĩ, bình thường người ta còn có hi vọng, còn tôi thì hi vọng cũng bị lấy đi luôn.”
Người mẹ và mười lăm năm bệnh viện
Mẹ chị sụp đổ sau cái chết của người con trai. Bà mắc tâm bệnh, rồi từ đó kéo theo một chuỗi dài những căn bệnh thực thể: thoái hóa đốt sống, suy giãn tĩnh mạch, suy giáp, đại tràng mãn tính. Nặng nhất là suy tủy xương — loại bệnh mà một bác sĩ từng giải thích bằng hình ảnh cái cây mục từ bên trong, lớp vỏ còn nhưng lõi đã không còn sức để tự phục hồi. Suốt mười lăm năm, mẹ chị sống trong bệnh viện nhiều hơn ở nhà. Một tháng nằm viện hơn hai mươi ngày, tuần nào cũng chuyển khoa. Hai chị em thay nhau chăm, mỗi người một ca, đổi nhau như công nhân đổi ca xưởng.
Chi phí thuốc men mỗi tháng ngốn không ít, chưa kể những lần cấp cứu đột xuất. Những hóa đơn đó Phương không còn giữ lại, nhưng chị nhớ cảm giác mỗi lần cầm tờ viện phí trên tay, bụng lại thắt lại một cái. Tiệm làm đẹp ngay quốc lộ nuôi cả nhà, nuôi cả những chuyến xe lên bệnh viện tỉnh.
Tai nạn và hôn nhân
Đúng vào giai đoạn tột cùng đó, một chiếc xe bán tải mất lái lao thẳng vào nhà chị. Không ai chết, nhưng từ đó cái cảm giác “tai họa có thể ập đến bất cứ lúc nào” ám chị như một vết thương không lành được. Chị kết hôn, nhưng hôn nhân không phải là nơi trú ẩn. Chồng chị thích rượu, thích bài, hay về nhà lúc nửa đêm hoặc không về. Phương nóng tính sẵn, gặp thêm căng thẳng thì như lửa gặp gió. “Nhìn thấy mặt nhau là chửi nhau,” chị nói, không có gì trong giọng ngoài sự mệt mỏi. Chị đã năm lần viết đơn ly hôn. Cả năm lần đều không nộp, không phải vì hết giận mà vì không biết sau đó còn ai chăm mẹ cùng mình.
Bệnh tật theo chị như cái bóng: đau đầu mãn tính, mất ngủ kéo dài mười tám năm, viêm khớp, suy giãn tĩnh mạch chân, viêm dây thanh quản hay mất tiếng, viêm da cơ địa từ hồi nhỏ điều trị không dứt được. Chị hay nói đùa là mình “sưu tập bệnh”, nhưng trong giọng đùa đó không có tiếng cười.
Đền chùa, thầy bói và hai mươi triệu không mua được bình yên
Đi khắp nơi tìm bình an
Nỗi sợ chồng lên nỗi sợ. Phương bắt đầu đi cúng bái. Không phải vì mê tín từ nhỏ, mà vì chị không còn biết làm gì khác nữa. Hễ nghe ai mách có chùa linh, chị đi. Nghe nói thầy này giỏi, chị tới. Mời thầy về nhà làm lễ cầu siêu, đi thầy phong thủy, tìm thầy trừ tà. “Thầy bảo hai mươi triệu thì mình đưa hai mươi triệu, không mặc cả, chỉ mong đổi được sự bình yên.” Nhưng về nhà vẫn không ngủ được. Mẹ vẫn nằm viện. Chồng vẫn đi nhậu về muộn.
Trong những năm đó, nhiều thầy phán câu giống nhau đến mức Phương thuộc lòng: “Nhà cô còn tang trẻ nữa.” Mỗi lần nghe câu đó, chị lại nhìn về phía mẹ, nhìn về phía các con, rồi tự hỏi người tiếp theo là ai. Sự lo âu không có hình dạng cụ thể nhưng nó làm chị không thở được bình thường, không ngồi yên được, không tập trung làm việc được dù tay vẫn cầm kéo, miệng vẫn nói chuyện với khách.
Xin vào chùa tu không được
Những năm đó chị còn đi gõ cửa nhiều chùa xin cạo đầu đi tu. Không phải vì chị thực sự hiểu tu hành là gì, mà vì chị nghĩ bước vào cửa chùa thì ít nhất sẽ thoát khỏi cái cuộc đời đang nghiền nát mình. Chùa nào cũng từ chối, bảo chị tu tại gia được rồi. Chị về, tiếp tục mở cửa tiệm lúc bảy giờ rưỡi, tiếp tục cầm kéo, tiếp tục đóng sầm cửa lúc chồng về muộn.
Cửa Lò và ông thầy bói lắc đầu
Người khách và cái mách nước cuối cùng
Một hôm có người khách vào tiệm, mách chị về một ông thầy bói ở Cửa Lò, nói là người này xem rất chuẩn, giải hạn được. Phương rủ chị gái lên đường ngay hôm sau, lặn lội từ Quỳnh Lưu xuống. Chị đi với tâm thế của người chuẩn bị chi tiền không tiếc, miễn là có kết quả.
Nhưng khi gặp ông, người đàn ông đầu tiên lắc đầu. “Tôi tu luyện rồi, không đi xem bói nữa, các cô thông cảm.” Phương không về. Chị khóc, kể về bố, về em trai, về mẹ đang nằm viện, về những câu sấm truyền “còn tang trẻ nữa”. Chị nài nỉ xin làm lễ giải hạn một lần cuối. Ông già nghe hết rồi nói: “Nếu cúng bái mà giải được kiếp nạn thì người ung thư giai đoạn cuối đã không phải chết. Vận mệnh là do trời định, bàn tay người thường không thể can thiệp được.”
Câu hỏi về ly hôn và câu trả lời không ngờ
Phương hỏi tiếp về chỉ tay, về việc có nên ly hôn không. Ông trả lời: “Vợ chồng đến với nhau là duyên nợ nhiều kiếp. Ai bảo kiếp trước cô cũng từng đối xử không tốt với người ta.” Câu đó khiến Phương im bặt, không phải vì chị đồng ý ngay, mà vì chị không biết phải phản bác ra sao. Trước giờ không ai nói với chị theo cách đó — thầy nào cũng chỉ nhìn vào hoàn cảnh để phán, chứ không ai hỏi ngược lại chị đã làm gì.
Trước khi về, Phương mua quà và phong bì cảm ơn. Ông từ chối cả hai. “Tôi tu theo Chân-Thiện-Nhẫn, không lấy quà không lấy tiền của ai. Lấy thì công đức tu luyện coi như bỏ hết.” Phương đứng đó, chưa xử lý được cảm giác gì đang xảy ra trong người. Cả một đời quen với việc trả tiền để được giúp đỡ, giờ gặp người từ chối — không phải vì lịch sự mà vì ông thực sự không lấy — thì lại không biết phản ứng ra sao. Hôm đó hai chị em ở lại nói chuyện đến gần trưa. Ông mời ăn cơm, bữa cơm nhà bình thường, không có gì đặc biệt ngoài việc trong bữa đó lần đầu tiên từ nhiều năm Phương thấy mình không phải gồng lên.
Cuốn sách mỏng và câu hỏi bán tín bán nghi
Ông đưa cho chị một cuốn sách mỏng, tên là Chuyển Pháp Luân, rồi nói: “Đọc đi, cuốn này tốt cho cô.” Phương nhét cuốn sách vào túi, vừa về vừa bán tín bán nghi: “Sách mà đổi được vận mệnh thì thần thánh quá, mà lại không mất tiền nữa, nghe không có lý.” Nhưng chị vẫn về nhà lên mạng tìm xem thêm.
Cánh cửa và cái hít thở
Đêm đầu tiên ngủ được
Về nhà, chị xem video bài giảng, bắt đầu tập theo. Năm bài tập đầu tiên, chị chưa hiểu nhiều. Nhưng đêm tập xong, lên giường, chị ngủ một mạch đến sáng. Lần đầu tiên trong mười tám năm. Chị nằm im, không dám cử động, sợ là mình đang mơ. Sáng hôm sau dậy, nhìn quanh, mọi thứ vẫn y nguyên: tiệm làm đẹp vẫn chờ mở cửa, mẹ vẫn cần người chăm, chồng vẫn là chồng cũ. Nhưng chị không mệt.
Cái cửa không đóng sầm
Thay đổi thực sự không bắt đầu từ giấc ngủ. Nó bắt đầu từ một cái cửa. Một tối chồng đi nhậu về muộn, Phương đã nằm trên giường. Theo phản xạ cũ, chị định đứng dậy đóng sầm cửa — cái động tác đã thành thói quen suốt bao nhiêu năm, vừa là trừng phạt vừa là tự vệ. Nhưng chị không đứng dậy. Chị nằm im, nhắm mắt, hít một hơi thật dài. Chồng về, thấy cửa không khóa, ngơ ngác vào nhà. Chị không nói gì, anh cũng không nói gì. Sáng hôm sau hai người vẫn không nói gì, nhưng không khí khác hẳn.
Chị không kể chuyện đó ra như một thành tích. Chị nói: “Tôi cũng không chắc mình làm đúng hay sai, chỉ thấy là mình không muốn cái vòng đó tiếp tục nữa.” Cái vòng: chồng về muộn — chị đóng cửa — chồng bực đi tiếp vài đêm — chị càng bực hơn. Cái vòng đó đã chạy hơn chục năm và chưa bao giờ đi đến đâu cả.
Những lần vẫn chưa nhẫn được
Không phải lần nào Phương cũng nhẫn được. Có lần, vì một mâu thuẫn với nhân viên trong tiệm, chị mất kiểm soát, mắng nặng lời. Vừa dắt xe ra ngoài, chị ngã vì va vào con bò đi ngang. Nằm dưới đất, chân đau, chị ngồi im một lúc rồi tự thấy buồn cười về bản thân. Hôm sau chị xin lỗi nhân viên. Đó là lần đầu tiên trong đời chị chủ động xin lỗi người làm việc dưới quyền mình — một việc mà trước đó chị không nghĩ mình cần làm.
Lần khác, phát hiện con trai lấy trộm tiền, chị đánh và mắng bằng những từ nặng nhất. Đứa con chốt cửa phòng tắm không ra. Phương đứng trước cánh cửa đó, bỗng nhận ra mình đang làm đúng cái điều mình hay trách chồng: đóng cửa lại, không cho người kia vào. Chị gõ cửa, hạ giọng, thừa nhận mình đã làm quá. Cánh cửa mở. Hai mẹ con ngồi nói chuyện lần đầu tiên từ lâu.
Người đàn bà đạp xe đi chợ lúc sáu mươi chín tuổi
Điều khiến nhiều người hàng xóm để ý không phải là Phương, mà là mẹ chị. Người đàn bà đã sống gần như toàn bộ mười lăm năm trong vòng lặp bệnh viện nay đang đạp xe ra chợ mỗi sáng. Bà tự nấu cơm, dọn nhà, giúp con trông cháu. Những chỉ số xét nghiệm từng là ác mộng nay ổn định. Bà sáu mươi chín tuổi, không còn nằm viện 28 ngày mỗi tháng nữa.
Phương không giải thích dài dòng về chuyện này. Chị chỉ nói: “Mẹ tôi học theo cùng. Bà đọc sách, bà tập. Rồi mọi thứ thay đổi theo cách tôi không ngờ tới.” Những bệnh của Phương cũng bớt dần. Chứng mất ngủ mười tám năm không còn. Viêm da cơ địa mà bác sĩ từng nói là “ăn sâu vào máu” nay lặn gần hết. Chị không nói đây là phép màu. Chị nói: “Tôi chỉ biết trước đây tôi sống như thế nào, và bây giờ tôi sống như thế nào. Cái thay đổi thì tôi thấy, còn giải thích ra sao thì tôi không đủ chữ.”
Tiệm làm đẹp lúc cuối ngày
Bảy giờ tối, Phương bắt đầu dọn tiệm. Tắt bớt đèn, cuốn áo choàng khách, nhặt tóc rơi trên sàn, rửa dụng cụ phun xăm cất vào khay. Những động tác đó chị làm quen tay, gần như không cần nghĩ. Bên ngoài quốc lộ 1A xe cộ vẫn chạy, ánh đèn pha quét qua cửa kính.
Chồng chị bây giờ có việc làm ổn định, không còn bài bạc, ít rượu hơn nhiều. Anh hay ghé tiệm vào buổi trưa, đôi khi chỉ để ngồi uống nước rồi về. Hai người không còn là cặp vợ chồng lý tưởng theo kiểu phim ảnh, nhưng ít nhất trong nhà không còn cái không khí nặng nề ngày nào.
Phương nhìn ra đường. Phố thị trấn lên đèn. Chị không còn là người hay ngửa mặt lên trời hỏi “bao giờ tôi mới hết khổ” — không phải vì cuộc đời chị giờ đã hết khổ, mà vì cái câu hỏi đó tự nhiên không còn là câu hỏi đầu tiên xuất hiện trong đầu chị mỗi ngày nữa. Có những thứ thay đổi rõ ràng, chị thấy được và kể được. Có những thứ chị không biết gọi tên, chỉ biết rằng mình đang nhẹ hơn trước.
Cánh cửa của tiệm làm đẹp vẫn là cánh cửa đó. Nhưng mấy năm nay nó không còn được dùng để đóng sầm lại bao giờ.
