Tháng Năm ở Hiệp Hòa (Quảng Ninh) nắng đổ lửa xuống những cánh đồng vừa vào vụ gặt. Trên con đường xuyên qua cửa làng, cô thiếu nữ Bùi Thị Hà khi ấy oằn mình dưới đôi quang gánh lúa tươi. Khi cố bước hụt qua một con mương nhỏ để lên đường cái về nhà, một tiếng “cục” khô khốc vang lên từ phía thắt lưng. Cơn đau điếng người chạy dọc sống tủy khiến bà đổ sụp xuống, phải bò từng mét một trên mặt đất để về đến nhà. Không ai trong gia đình khi đó ngờ rằng cú ngã nhỏ ấy sẽ mở đầu cho hơn ba mươi năm bà Hà sống chung với đau đớn, và cũng không ai ngờ rằng lối thoát cuối cùng lại đến từ một nơi hoàn toàn bất ngờ.
Tiếng “cục” khô khốc và những năm tháng gánh bệnh cùng gánh lúa
Dấu tích của bước hụt năm ấy là một đốt sống lưng gồ hẳn lên ngay thắt lưng. Suốt hơn 30 năm đứng lớp sau này, khi là giáo viên Ngữ văn tại trường THCS Cộng Hòa, đốt xương gồ ấy bắt đầu xuất hiện trong mỗi nhịp giáo án. Với một giáo viên Văn, 45 phút đứng bảng là một cuộc đánh vật. Mỗi sáng, bà Hà phải nằm lăn lóc, xoay qua xoay lại trên giường một hồi lâu để các khớp xương giãn ra mới có thể gượng dậy ngồi lên. Ngay cả việc cầm chổi quét cái sân nhỏ, bà cũng phải đứng lên nghỉ mấy lần giữa chừng vì thắt lưng không chịu nổi sức ép.
Cùng với cái lưng đau, hệ tiêu hóa của bà cũng suy kiệt từ thời đi học chuyên nghiệp, khi phải ăn loại ngô mạch chưa sát vỏ thay cơm để chống đói. Bà nhớ lại cảnh tượng mỗi khi phát bệnh: khúc ruột phía trên căng phồng to lên, đoạn dưới thắt lại bé tí khiến toàn thân bà run rẩy, mồ hôi lạnh vã ra như tắm. Những cơn đau thường chọn thời điểm 1-2 giờ sáng để ập đến. Trong căn nhà ống, khi ông Hài, chồng bà, thường xuyên vắng nhà vì công việc, bà phải một mình bò quanh sàn nhà, vừa bò vừa xoa bụng với hy vọng thoát được chút khí ra ngoài, tiếng rên hừ hừ trong cổ họng là âm thanh duy nhất phát ra trong những đêm đơn độc ấy.
Sức khỏe suy sụp ảnh hưởng trực tiếp đến việc chăm sóc gia đình. Có những lúc hai con còn nhỏ cần bàn tay mẹ chăm bẵm, nhưng cái lưng đau khiến bà không thể cúi xuống bế con, ngay cả bữa cơm gia đình nhiều khi cũng phải nhờ chồng quán xuyến vì bà không thể đứng bếp quá lâu. Ông Hài nhớ lại những ngày gia đình túng thiếu nhưng vẫn dồn tiền mua mật gấu tươi và mật ong cho vợ, chỉ dặn một câu: đừng tiếc tiền, miễn sao khỏe lại. Những ngày bà phát bệnh vào ban ngày, ông và các con phải thay phiên xốc nách hai bên, dìu bà đi lại quanh nhà liên tục từ 30 phút đến một tiếng đồng hồ mới mong cơn đau dịu bớt.
Cơ thể bà thời điểm đó xuất hiện những hiện tượng bất thường: trán lúc nào cũng lạnh như băng, nhưng hơi thở ra lại nóng bỏng rát cổ họng. Ngay giữa mùa hè, bà vẫn phải uống nước nóng và ôm chặt chiếc gối sưởi cắm điện mỗi khi đi ngủ. Đến mùa đông, đôi bàn chân bà sưng đỏ, nhức nhối như có hàng ngàn con dòi bò và cắn xé bên trong lớp da thịt, khiến bà phải nấu nước muối ngâm chân mỗi tối, ngay cả khi vừa kết thúc việc chấm bài cho học sinh. Mọi nỗ lực tìm kiếm sự cứu giúp từ thuốc Tây cũng dần trở nên vô tác dụng: mỗi khi uống vào, bà lại cảm thấy nhiệt độ cơ thể hạ đột ngột, người rét run cầm cập.
Phao cứu sinh gãy vụn và những đêm mất ngủ đi tìm lối thoát
Cánh cửa y tế hiện đại, vốn là niềm hy vọng lớn nhất của bà Hà, cuối cùng lại khép lại bằng một lời cảnh báo nặng nề. Trong căn phòng sực mùi cồn của bệnh viện, bác sĩ lật đi lật lại tấm phim chụp thắt lưng, chỉ vào đốt sống gồ lên rồi nói với người giáo viên già rằng bệnh này muốn hết thì phải mổ, nhưng bà phải chuẩn bị tinh thần vì mổ xong có người đứng dậy được, cũng có người bị liệt. Hình dung về một tương lai bất động trên giường bệnh khiến bà lặng lẽ thu dọn hồ sơ, rời khỏi phòng khám mà không hẹn ngày quay lại.
Từ bỏ ý định phẫu thuật, căn nhà ống ở Hiệp Hòa trở thành nơi bà thử nghiệm đủ loại phương pháp dân gian. Bà chuyển sang dùng thuốc Nam, thuốc Bắc, rồi tìm đến cả cách “đánh cảm” của người dân tộc hay chữa “hậu sản”. Có những chiều, hàng xóm đi ngang lại thấy khói trắng bay mù mịt từ cửa sổ nhà bà, đó là lúc bà thử Diện chẩn, đốt ngải vào các huyệt vị với hy vọng hơi nóng xua đi cái lạnh buốt trong thắt lưng. Sáng sớm, người ta lại thấy bóng bà đứng ngoài hiên, lặp đi lặp lại động tác vẩy tay theo Dịch cân kinh hay tập khí công, thậm chí kiêng khem đủ loại đồ ăn theo chỉ dẫn của các phương pháp này. Bà uống mật gấu nhiều đến mức không thể nhớ nổi bao nhiêu hũ đã cạn, nhưng cơ thể vẫn cứ tuột dốc. Đêm về, nỗi ám ảnh lớn nhất của bà không chỉ là cơn đau đại tràng mà còn là những cơn ác mộng liên miên, khi hễ nhắm mắt lại là thấy mình bị bóng đè, ma đuổi, hoặc rơi từ trên cao xuống.
Trong những giờ phút bế tắc nhất, bà tìm đến ngôi chùa ở địa phương, tối nào cũng lặng lẽ lên chùa quỳ đọc kinh, mong tìm được chút an lạc tạm thời cho thân xác rệu rã. Một tối, giữa tiếng mõ đều đặn và mùi trầm hương u tịch, bà bỗng ngẩng lên nhìn pho tượng Phật rồi thốt ra một lời nguyện nhỏ nhưng rõ mồn một: “Con không muốn làm người nữa, con muốn về đất Phật”. Những phật tử xung quanh nghe thấy đều cười bảo bà là “điên”, là muốn chết. Lời khấn ấy không làm dịu đi những đêm trắng. Không ngủ được vì đau, bà thường mở máy tính, lang thang tìm cách chữa bệnh, trong đầu vẫn đau đáu một câu hỏi mà bà tìm khắp kinh sách trong chùa không thấy: giữa hàng trăm vị Phật mà bà vẫn lạy mỗi tối, ai mới là người đầu tiên.
Bước ngoặt từ một video xem được lúc nửa đêm
Mọi chuyện cứ thế trôi đi cho đến một ngày ở tuổi 60, khi đôi chân mỏi mệt khiến bà chỉ có thể nằm dài trên chiếc ghế tựa ở phòng khách để xem YouTube qua tivi. Một video có tiêu đề lạ hiện ra: “Nằm liệt giường 12 năm đứng dậy chỉ sau 3 ngày”. Tiêu đề ấy khiến người giáo viên vốn luôn thận trọng phải chống tay ngồi hẳn dậy để xem cho rõ câu chuyện của một người phụ nữ đã hồi sinh nhờ đọc cuốn sách “Chuyển Pháp Luân”. Sự ngạc nhiên pha lẫn nghi hoặc khiến bà không thể nằm tiếp, bà bước về phía máy tính, gõ dòng chữ ấy vào thanh tìm kiếm.
Những trang sách đầu tiên hiện ra, bà mải mê đọc đến quên cả thời gian và mệt mỏi, tự hỏi sao cái gì cũng có ở trong này, từ kiến thức đông tây kim cổ đến khoa học tự nhiên, xã hội. Với tâm thế của một phật tử đang quy y ở chùa, bà mừng rỡ khi đọc đến những đoạn viết về Phật Pháp ngay từ bài giảng đầu tiên. Đến bài giảng thứ ba, một cảm giác nhẹ nhõm nảy sinh khi câu hỏi về nguồn gốc các vị Phật mà bà tìm kiếm bấy lâu bỗng trở nên rõ ràng trong tâm trí. Đêm hôm đó, cái lạnh buốt từ đốt sống gồ dường như không còn là mối bận tâm duy nhất của bà nữa. Bà mở tivi lên lần nữa, tìm các video hướng dẫn động tác để bắt đầu thực hành theo những gì mình vừa đọc được.
Suốt hai ngày sau khoảnh khắc ấy, căn nhà ống ở Hiệp Hòa chứng kiến một cảnh tượng lạ: người giáo viên già vốn thường xuyên phải nằm lăn lóc vì đau lưng nay lại ngồi lọt thỏm trước màn hình máy tính hàng giờ đồng hồ, với một sự tập trung mà ông Hài hiếm khi thấy ở vợ mình suốt mười mấy năm bệnh tật. Sau khi đọc xong trọn vẹn 9 bài giảng, bà bắt đầu chuyển sang học luyện các động tác qua màn hình tivi ngay tại phòng khách ngổn ngang đồ đạc.
Sự hồi sinh trong mùi cá tanh và làn da không còn nám
Chính trong những buổi tập lặng lẽ ấy, những thay đổi có thể quan sát được bắt đầu làm xáo trộn nếp sinh hoạt cũ. Một buổi chiều, người con trai đi ngang qua bỗng dừng khựng lại, khịt mũi rồi thốt lên: “Mẹ ơi, người mẹ tanh như cá!”. Lúc này, cả nhà mới để ý thấy mồ hôi vã ra như tắm, ướt đầm đìa từ đầu xuống chân bà, nồng nặc mùi hôi tanh thoát ra từ lỗ chân lông. Trước đây, việc ra mồ hôi là nỗi ám ảnh vì chỉ cần một chút hơi ẩm là bà lại đổ bệnh nặng, nhưng lần này, sau mỗi buổi tập, bà lại có thể tự mình đứng dậy, đi lại nhẹ nhàng mà không cần chồng con xốc nách.
Bước ngoặt thực sự đến vào một đêm tĩnh mịch, khi chiếc đồng hồ trên tường điểm 2 giờ sáng, khung giờ vốn “định mệnh” của những cơn đau đại tràng co thắt. Lần đầu tiên sau nhiều thập kỷ, căn nhà ống không vang lên tiếng rên hừ hừ hay tiếng sột soạt của người đàn bà đang bò trên sàn nhà lạnh lẽo. Ông Hài thức giấc theo thói quen, nhưng thay vì phải vội vã dậy xốc nách vợ dìu đi quanh nhà, ông thấy bà vẫn nằm yên giấc, hơi thở đều đặn. Sáng hôm sau, bà dậy sớm, tự mình vào bếp chuẩn bị bữa sáng, điều mà trước đây bà thường phải nhờ chồng quán xuyến.
Sự hiện diện của những “phao cứu sinh” đắt tiền cũng dần biến mất khỏi nhịp sống thường ngày. Những hũ mật gấu tươi mà ông Hài lặn lội mua về nay nằm im lìm trên kệ cho đến khi phủ bụi, còn chiếc gối sưởi cắm điện được bà cất sâu vào tủ. Đặc biệt nhất là sự thay đổi trong ăn uống, khi bà bắt đầu cùng gia đình ăn những món trước đây vốn là “vùng cấm” do chứng đại tràng co thắt mà không còn phải dè chừng. Trong một lần luyện tập, bà thấy bàn chân phải mình chuyển sang màu tím đen như quả sim chín, cảm nhận một luồng hơi lạnh thoát ra rất mạnh từ lòng bàn chân như vòi rồng lan hơi buốt ra xung quanh; hiện tượng diễn ra trong thời gian ngắn rồi kết thúc, để lại bàn chân hồng hào. Từ đó, bà không còn phải lủi thủi nấu nước muối ngâm chân mỗi tối, có thêm thời gian ngồi trò chuyện cùng con cháu.
Diện mạo của bà trở thành tâm điểm trong một buổi giỗ ở quê ngoại sau một năm kiên trì tập luyện. Người em dâu nhìn chăm chú vào khuôn mặt bà rồi khẳng định mặt chị hết nám rồi, còn người chú từ Hà Nội về cũng quan sát nước da của cháu mình mà thốt lên rằng cháu khỏe rồi, nhìn da là biết. Sắc da xám ngoét, gò má rám đen và khuôn mặt phù thũng của người đàn bà mười mấy năm bệnh tật nay được thay bằng làn da sáng sủa, khỏe mạnh. Bà bắt đầu tự làm những việc từng quá sức, như quét sạch cái sân nhỏ mà không cần nghỉ giữa chừng, hay đi dưới những hạt mưa xuân mà không còn phát bệnh nặng hàng tháng trời như trước.
Bài văn không có đòn roi và khoảng lặng bình yên dưới mái nhà ống
Với một người giáo viên Ngữ văn đã dành cả đời rèn giũa đạo đức học trò, sự hồi sinh thể xác chỉ là một nửa câu chuyện. Khi cơn đau không còn chiếm lĩnh tâm trí, bà bắt đầu soi chiếu lại những gì mình đã đi qua, đặc biệt là cách bà từng đối đãi với người thân bằng sự sắc sảo và nóng nảy của mình. Trong sự tĩnh lặng của ngôi nhà ống, bà thường lật lại những tập giáo án cũ, nơi từng lưu dấu những lần dùng đến đòn roi hay lời trách mắng để rèn học sinh chưa ngoan, và tâm sự về một nỗi nuối tiếc muộn màng: giá như biết đến điều này sớm hơn, bà đã có thể dạy học trò bằng sự bao dung thay vì sự khắt khe của khuôn vàng thước ngọc.
Sự thay đổi trong tâm tính của “cô giáo Hà” sớm được thử thách qua những va chạm đời thường. Trong một lần về quê ngoại, các chị em gái vây quanh bà, thúc giục người chị lớn vốn sắc sảo phải ra tay “chỉnh đốn” cô em dâu vì cho rằng cô có thái độ chưa đúng mực với mẹ. Nếu là trước đây, với uy tín của một nhà giáo, bà chắc chắn đã tổ chức một buổi “dạy dỗ” nghiêm khắc. Nhưng lần này, đứng trước những lời khích bác, bà chỉ chọn cách im lặng. Cô em dâu, người vốn đã chuẩn bị tinh thần cho một trận lôi đình, không khỏi ngỡ ngàng khi thấy chị mình chỉ nhẹ nhàng nhắc nhở rồi thôi, và sau đó chia sẻ với mọi người rằng chưa bao giờ thấy chị Hà hiền và dễ tính đến thế, không còn những câu phê bình sắc lẹm như trước.
Nhịp sống bình yên mới dưới mái nhà ống ở Hiệp Hòa
Những đêm trắng trong ngôi nhà ống giờ không còn vang lên tiếng bò trên sàn nhà lạnh lẽo. Thay vào đó là ánh đèn từ màn hình máy tính, nơi bà mải mê đọc những câu chuyện về lòng thiện lương. Có một chi tiết bà đọc được đã khiến người giáo viên già bật khóc vì cảm nhận được một sự trắc ẩn bình dị trong đó. Nỗi xúc động ấy một lần nữa bùng phát khi bà học một bài hát tri ân, suốt mấy ngày liền mỗi khi định cất lời hát là nước mắt lại tuôn rơi khiến việc luyện tập bị gián đoạn. Thay vì chỉ chìm đắm trong cảm xúc cá nhân, bà tự nhủ phải nén lòng để học thuộc giai điệu, với mục đích hướng dẫn lại cho những người bạn cùng độ tuổi ở địa phương. Giờ đây, trong những buổi gặp gỡ cuối tuần, giọng hát của bà đã không còn nghẹn ngào mà trở nên ấm áp, dẫn dắt nhóm bạn già cùng hòa giọng trong một sự kết nối nhẹ nhàng.
Nhịp sống hiện tại của bà tại phường Hiệp Hòa hiện ra qua những cảnh sinh hoạt cụ thể. Mỗi buổi chiều, thay vì nằm bệt bên chiếc gối sưởi như trước, người ta thấy bà nhanh nhẹn xách xô nước nhỏ ra tưới cho mấy luống rau ở vỉa hè cuối dãy nhà ống. Ông Hài, người chồng từng lầm lũi đi mua mật gấu cho vợ, nay cũng khỏe mạnh hơn hẳn, lúi cúi giúp vợ dọn dẹp đống đồ sửa chữa của các con để không gian phòng khách thêm thoáng đãng, thậm chí tự tay pha trà, trông cháu để bà có thêm thời gian ngồi tĩnh tâm mỗi ngày. Một người hàng xóm đi qua nhìn vào cảnh gia đình ấy đã phải thốt lên rằng nhà bà Hà dạo này thay đổi hẳn, không còn nghe tiếng bà cáu gắt hay tiếng rên đau như trước nữa.
Trời Quảng Ninh về chiều tỏa ánh sáng dịu nhẹ lên những luống rau xanh mướt trên nền bê tông khô khốc của phố thị. Cuộc đời người giáo viên Văn ấy, sau nửa thế kỷ vật lộn trong bóng tối của bệnh tật, nay đã tìm thấy một nhịp sống mới bình dị. Đó là một cuộc sống không được tính bằng giá trị của những hũ mật gấu đắt tiền, mà bằng sự nhẹ nhõm trong từng bước chân chăm cháu, tưới rau giữa lòng Hiệp Hòa.
Xem thêm:
- Phía sau cánh cửa của người đàn bà “ba bát gạo”
- Ba mươi năm từ tiếng mâm vỡ đến sân thượng yên tĩnh lúc 9 giờ tối
- Phía sau căn lều giữa dòng Kinh Thầy
