Lạng Sơn – Cây sở giống cây bản địa vùng núi đá vôi biên giới phía Bắc, đang giúp nhiều hộ dân tại thị trấn Lộc Bình như gia đình ông Hoàng Quang Trung có nguồn thu ổn định nhờ sản xuất cây giống và khai thác dầu từ hạt sở.
- Người dân Hải Phòng giao nộp 4 động vật quý hiếm sau vận động
- Người phụ nữ Jrai gặp lại anh trai sau 51 năm thất lạc
- Nghiên cứu mười năm chỉ ra giờ uống cà phê tốt nhất cho tim
Từ những năm 1960 cây sở được đưa vào trồng để phủ xanh đất trống, đồi núi trọc tại các tỉnh miền núi phía Bắc như Lạng Sơn và Cao Bằng, nơi đất dốc bạc màu gây khó khăn cho canh tác. Đến nay ngoài vai trò cải tạo đất, cây sở còn trở thành cây kinh tế khi hạt được ép thành dầu giàu Omega 3, 6, 9 và cây giống được nhân rộng ra thị trường.
Cây sở (Camellia sasanqua), thuộc họ Chè, thích nghi tốt với đất nghèo dinh dưỡng và ít sâu bệnh, nên gần như không cần nhiều phân bón hay hóa chất bảo vệ thực vật. Người trồng chủ yếu làm cỏ định kỳ và thu hoạch quả vào khoảng tháng 10 hằng năm.
Hạt sở là nguyên liệu để ép dầu loại dầu thực vật chứa các axit béo không bão hòa Omega 3, 6, 9, được so sánh với một số dầu thực vật cao cấp trên thế giới. Trước đây, hạn chế về công nghệ khử mùi khiến giá trị thương mại của dầu sở chưa cao, nhưng công nghệ ép và tinh chế hiện đại gần đây đã cải thiện rõ chất lượng sản phẩm.
Giá dầu sở thành phẩm hiện dao động khoảng 400.000 đồng/lít cao hơn nhiều so với các loại dầu thực vật phổ thông. Mỗi hecta sở cho thu hoạch 2–3 tấn quả khô mỗi năm mang lại lợi nhuận ròng ước tính 30–50 triệu đồng/ha/năm tùy điều kiện canh tác và giá thu mua.
Tại khu Lao Động thị trấn Lộc Bình ông Hoàng Quang Trung (sinh năm 1963) đã chuyển hướng sang sản xuất cây giống, kết hợp mở rộng sang cây trám ghép và cây hồi ghép để tận dụng diện tích đất đồi. Mỗi năm gia đình ông cung cấp ra thị trường khoảng 70.000 cây giống sở với giá trung bình 6.000 đồng/cây, mang lại thu nhập trên 200 triệu đồng/năm sau khi trừ chi phí.
Từ năm 2018 ông Trung tiếp tục mở rộng diện tích trồng sở trên đất đồi của gia đình, đến nay đã có khoảng 4.000 cây, trong đó một số cây bắt đầu cho quả. Đây là nguồn thu được dự tính sẽ ổn định hơn trong những năm tới khi diện tích trồng mới bước vào giai đoạn thu hoạch.
Dù vậy phần lớn sản phẩm từ cây sở hiện vẫn được xuất thô sang thị trường nước ngoài, do năng lực chế biến sâu trong nước còn hạn chế. Điều này khiến phần giá trị gia tăng của ngành hàng chưa được giữ lại nhiều ở khâu sản xuất nội địa, trong khi nhu cầu quốc tế đối với dầu thực vật tự nhiên ít qua xử lý hóa học đang có xu hướng tăng.
Việc trồng sở vì vậy không chỉ giúp bảo vệ đất rừng ở vùng biên giới phía Bắc mà còn mở ra hướng sinh kế lâu dài cho người dân, với điều kiện năng lực chế biến trong nước được đầu tư tương xứng.
Minh Thu (tổng hợp)
